ภาพ ร.5 ทรงทอดปลาทู ใครเป็นคนถ่าย? เบื้องหลังภาพคุ้นตาในร้านอาหารไทย

ภาพ ร.5 ทรงทอดปลาทู ใครเป็นคนถ่าย? เบื้องหลังภาพคุ้นตาในร้านอาหารไทย

เชื่อว่าคนไทยจำนวนมากคงเคยเห็น พระบรมฉายาลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ รัชกาลที่ 5 ที่ทรงฉลองพระองค์ด้วยผ้าโสร่งแบบเรียบง่าย ประทับอยู่หน้าเตาถ่าน และกำลังทรงปรุงอาหารด้วยพระองค์เอง

ภาพนี้มักพบเห็นได้ตามร้านอาหารไทยหลายแห่ง จนกลายเป็นภาพคุ้นตา แต่หลายคนอาจไม่เคยรู้ว่า ในกระทะนั้นพระองค์กำลังทรงทอดอะไร และใครคือผู้ที่อยู่หลังกล้อง บันทึกภาพประวัติศาสตร์ภาพนี้เอาไว้

คำตอบที่เล่าต่อกันมา คือ พระองค์กำลังทรงทอด “ปลาทู” ซึ่งเป็นพระกระยาหารที่พระองค์ทรงโปรดปรานเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะเมื่อเสด็จประพาสเมืองเพชรบุรี ก็มักมีเรื่องเล่าถึงปลาทูอยู่เสมอ

ในสมัยนั้น ปลาทูไม่ได้เป็นเพียงอาหารธรรมดาอย่างที่หลายคนคุ้นเคยในปัจจุบัน แต่ถูกมองว่าเป็นของดี กินให้อร่อยต้องทอดให้พอดี ไม่อมน้ำมัน ไม่มีกลิ่นคาว และต้องได้รสที่ถูกปากจริง ๆ

ว่ากันว่า ผู้ที่ทอดปลาทูได้ถูกพระราชหฤทัยที่สุดคือ เจ้าจอมเอิบ พระสนมคนโปรด ซึ่งมีฝีมือในการทอดปลาทูเป็นพิเศษ เพราะหากทอดพลาดไปเพียงนิดเดียว ทั้งกลิ่นและรสชาติอาจเปลี่ยนไปทันที

แต่ในคราวนั้น พระองค์ทรงนึกสนุก และมีพระราชประสงค์จะลองทอดปลาทูด้วยพระองค์เอง จึงเกิดเป็นภาพที่หลายคนจดจำได้จนถึงทุกวันนี้

พระบรมฉายาลักษณ์ดังกล่าวถ่ายขึ้นที่ พระตำหนักเรือนต้น ภายในพระราชวังดุสิต บริเวณริมบึงน้ำที่เรียกว่า “อ่างหยก” ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับพระที่นั่งวิมานเมฆ บรรยากาศของภาพจึงดูเรียบง่าย เป็นกันเอง และต่างจากภาพทางการของพระมหากษัตริย์ที่คนส่วนใหญ่มักคุ้นเคย

อีกจุดที่ทำให้ภาพนี้น่าสนใจมากขึ้น คือผู้ที่อยู่หลังกล้องไม่ได้เป็นช่างภาพอาชีพ แต่คือ เจ้าจอมเอิบ นั่นเอง

มีการเล่าว่า พระองค์ทรงรับสั่งให้เจ้าจอมเอิบทำหน้าที่เป็นผู้ฉายพระรูป เพราะในยุคนั้น กล้องถ่ายภาพยังเป็นวิทยาการสมัยใหม่ และข้าราชบริพารส่วนใหญ่ยังใช้กล้องกันไม่แพร่หลาย

เจ้าจอมเอิบจึงไม่ใช่เพียงผู้ถวายงานใกล้ชิด แต่ยังเป็นสตรีในราชสำนักที่มีความรู้เรื่องการถ่ายภาพ สามารถใช้กล้องและล้างรูปได้ด้วยตัวเอง จนถือได้ว่าเป็นช่างภาพสมัครเล่นคนสำคัญในราชสำนักช่วงนั้น

สิ่งที่ทำให้ภาพนี้ได้รับความนิยมและถูกนำไปติดในร้านอาหารไทยจำนวนมาก อาจไม่ได้อยู่แค่เรื่องปลาทูหรือเตาถ่านเท่านั้น แต่อยู่ที่ความรู้สึกเรียบง่าย อบอุ่น และใกล้ชิดชีวิตคนไทย

จากพระบรมฉายาลักษณ์หนึ่งภาพ เราจึงได้เห็นทั้งพระราชอัธยาศัยส่วนพระองค์ ความพิถีพิถันเรื่องอาหาร และบทบาทของเจ้าจอมเอิบในฐานะผู้มีฝีมือทั้งด้านการปรุงอาหารและการถ่ายภาพ

ภาพ ร.5 ทรงทอดปลาทู จึงไม่ใช่แค่ภาพประดับร้านอาหาร แต่เป็นภาพที่สะท้อนเสี้ยวหนึ่งของประวัติศาสตร์ไทย ผ่านเรื่องเล็ก ๆ อย่างปลาทู กระทะ เตาถ่าน และคนหลังกล้องที่หลายคนอาจเพิ่งรู้ชื่อในวันนี้