สัตว์ใต้ทะเลลึกที่สื่อสารด้วยแสงและโลกที่มนุษย์เพิ่งเริ่มเข้าใจ

ถ้าพูดถึงทะเลลึก ภาพในหัวหลายคนอาจเป็นความมืดสนิทแบบที่เอาไฟฉายไปส่องแล้วยังรู้สึกว่าไฟฉายเหนื่อยกว่าเดิมอีก เพราะไม่มีอะไรสะท้อนกลับมาให้ชื่นใจเลยสักนิด แต่ความจริงใต้ผิวน้ำนั้นไม่ได้เงียบหรือว่างเปล่าอย่างที่คิด แค่เป็นความเงียบที่มีแสงวิ่งคุยกันอยู่ตลอดเวลาแบบไม่สนใจมนุษย์

สัตว์ทะเลลึกจำนวนมากใช้แสงเป็นเหมือนภาษาลับ ไม่ได้มีปากคุย ไม่ได้มีเสียงดังให้ได้ยิน แต่ใช้การปล่อยแสงแบบเฉพาะจังหวะ เฉพาะสี และเฉพาะตำแหน่ง ราวกับกำลังส่งสัญญาณมอร์สโค้ดที่ไม่มีคู่มือแปลแนบมาให้มนุษย์อ่านง่าย ๆ แถมแต่ละชนิดยังมีสไตล์ของตัวเองอีกต่างหาก เหมือนทุกคนในเมืองเดียวกันแต่ใช้ไฟกระพริบคนละฟอนต์

ปลาตกเบ็ดทะเลลึกที่มีเหยื่อล่อบนหัว ดูเหมือนจะเป็นไฟฉายพกพาเคลื่อนที่ได้ แต่จริง ๆ แล้วมันไม่ได้เปิดไฟเพื่อถ่ายรูปสวย ๆ หรืออวดใคร มันใช้ล่อเหยื่อให้หลงทางในความมืด แบบที่ไม่ต้องพูดอะไรมาก แค่กระพริบถูกจังหวะ เหยื่อก็เดินเข้ามาเอง คล้าย ๆ กับการโฆษณาที่ไม่ต้องมีเสียง แต่ดึงดูดได้มากกว่าโปสเตอร์ข้างถนน

ปลาหมึกบางชนิดก็ไม่ธรรมดา เวลาจะสื่อสารกันจะเปลี่ยนสีผิวและปล่อยแสงเป็นแพตเทิร์นที่ซับซ้อน เหมือนกำลังพิมพ์ข้อความลงบนตัวเองแล้วส่งให้คู่สนทนาอ่าน แต่ปัญหาคือมนุษย์เพิ่งเริ่มจะจับความหมายได้บางส่วน ยังไม่ถึงขั้นเปิดพจนานุกรมแล้วแปลได้ทันที เลยยังต้องเดากันไปก่อนว่าอันนี้หมายถึงทักทาย หรือกำลังด่ากันอยู่ในโหมดสุภาพ

แมงกะพรุนบางชนิดก็ใช้แสงแบบเรียบง่ายกว่า คือกระพริบเป็นจังหวะช้า ๆ คล้ายการหายใจของแสงในน้ำลึก ส่วนกุ้งทะเลลึกบางตัวก็ยิงแสงออกมาเป็นช่วงสั้น ๆ เหมือนกำลังบอกตำแหน่งให้เพื่อนในความมืดรู้ว่าอยู่ตรงนี้นะ ไม่ได้หายไปไหน แต่ก็ไม่ได้อยากให้ศัตรูรู้เหมือนกัน ความสัมพันธ์แบบนี้ดูเหมือนชีวิตในเมืองใหญ่ที่ทุกคนเปิดไฟบ้าน แต่ไม่มีใครอยากเปิดเผยว่ากำลังทำอะไรอยู่จริง ๆ

สิ่งที่น่าสนใจคือมนุษย์ใช้เวลานานมากกว่าจะยอมรับว่าใต้ทะเลไม่ได้มืดเงียบอย่างที่คิด แต่เต็มไปด้วยระบบสื่อสารที่ซับซ้อน แค่เป็นระบบที่ไม่ได้ใช้เสียงหรือตัวหนังสือเหมือนที่คุ้นเคย นักวิทยาศาสตร์ต้องค่อย ๆ เอากล้องลงไปเก็บภาพทีละนิด แล้วมานั่งไล่ดูแสงกระพริบเหมือนกำลังถอดรหัสซีรีส์ที่เปิดข้ามตอนอยู่ตลอดเวลา

บางช่วงก็เหมือนความย้อนแย้งเล็ก ๆ มนุษย์พยายามสร้างไฟใต้น้ำให้สว่างที่สุดเพื่อดูสิ่งมีชีวิต แต่สิ่งมีชีวิตเหล่านั้นกลับใช้ไฟของตัวเองสื่อสารกันอยู่แล้ว แถมยังไม่จำเป็นต้องขออนุญาตใครก่อนใช้อีกต่างหาก โลกใต้น้ำเลยดูเหมือนงานปาร์ตี้ที่มีเจ้าของงานเป็นธรรมชาติ และแขกทุกคนมีไฟส่วนตัวติดตัวมาตั้งแต่เกิด

พอได้มองแบบนี้ ทะเลลึกเลยไม่ใช่แค่ที่มืด แต่เป็นเหมือนเมืองที่เต็มไปด้วยภาษาของแสง เพียงแค่ยังไม่มีใครถือพจนานุกรมที่แปลได้ครบถ้วน ทุกอย่างเลยยังคงเป็นการเดาอย่างมีหลักฐาน และค่อย ๆ ต่อภาพไปทีละชิ้น เหมือนพยายามฟังบทสนทนาที่อยู่ไกลมาก ๆ แล้วจับได้เป็นคำ ๆ เท่านั้น