คลำเจอก้อนที่คอ รักแร้ หรือขาหนีบ อาจเป็นต่อมน้ำเหลืองโต ต้องสังเกตอะไรบ้าง

ภาวะ “ต่อมน้ำเหลืองโต” เป็นอาการที่หลายคนคลำเจอแล้วตกใจ รีบมาหาหมออยู่บ่อย ๆ โดยเฉพาะก้อนที่คอ ใต้คาง รักแร้ หรือขาหนีบ

แต่จริง ๆ แล้วต่อมน้ำเหลืองมีอยู่ทั่วร่างกาย ทำหน้าที่เหมือน “ด่านตรวจจับเชื้อโรค” คอยดักจับสิ่งแปลกปลอม แบคทีเรีย ไวรัส หรือสิ่งผิดปกติบางอย่าง เพื่อช่วยป้องกันไม่ให้ร่างกายติดเชื้อรุนแรงขึ้น

ดังนั้น เวลาที่ต่อมน้ำเหลืองโตขึ้น จึงมักหมายความว่า ด่านนี้กำลังทำงานหนัก หรือมีความผิดปกติเกิดขึ้นใกล้ ๆ บริเวณนั้น

ต่อมน้ำเหลืองโตเกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุหลัก ๆ ที่ทำให้ต่อมน้ำเหลืองโต หมอมักแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ เพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้น

1. การติดเชื้อ พบได้บ่อยที่สุด

สาเหตุที่พบบ่อยมากคือการติดเชื้อบริเวณใกล้เคียง เช่น

ถ้าเจ็บคอ ทอนซิลอักเสบ เป็นหวัด หรือมีฟันผุ ต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอหรือใต้คางก็อาจโตขึ้นได้ เพราะร่างกายกำลังตอบสนองต่อเชื้อโรค

ถ้ามีแผลติดเชื้อที่ขา ต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบก็อาจโตขึ้นได้เช่นกัน เพราะเป็นบริเวณที่รับน้ำเหลืองจากขา

นอกจากนี้ยังอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ หรือ HIV รวมถึงเชื้อแบคทีเรียเฉพาะโรค เช่น วัณโรคต่อมน้ำเหลือง ซึ่งต้องให้แพทย์ตรวจประเมินเพิ่มเติม

2. โรคระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ

บางกรณี ต่อมน้ำเหลืองโตอาจไม่ได้เกิดจากเชื้อโรคโดยตรง แต่เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายทำงานผิดปกติ

ตัวอย่างเช่น โรคพุ่มพวง หรือ SLE และโรครูมาตอยด์ ซึ่งเป็นภาวะที่ภูมิคุ้มกันเกิดความสับสน แล้วกลับมาโจมตีเนื้อเยื่อตัวเอง

ในกลุ่มนี้ ต่อมน้ำเหลืองอาจโตได้หลายตำแหน่ง หรือเป็นร่วมกับอาการอื่น เช่น ปวดข้อ อ่อนเพลีย มีผื่น ไข้เรื้อรัง หรือมีอาการผิดปกติที่เป็น ๆ หาย ๆ

3. โรคมะเร็ง

นี่คือกลุ่มที่หลายคนกังวลมากที่สุด แต่ไม่ใช่ว่าต่อมน้ำเหลืองโตทุกก้อนจะเป็นมะเร็ง

โรคมะเร็งที่เกี่ยวข้องกับต่อมน้ำเหลืองแบ่งกว้าง ๆ ได้เป็น 2 แบบ คือ

แบบแรกคือ มะเร็งของต่อมน้ำเหลืองเอง หรือมะเร็งต่อมน้ำเหลือง

อีกแบบคือ มะเร็งจากอวัยวะอื่นที่แพร่กระจายมายังต่อมน้ำเหลือง เช่น มะเร็งเต้านมที่ลามไปต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้

สิ่งสำคัญคืออย่าเพิ่งตกใจจากการคลำเจอก้อนเพียงอย่างเดียว แต่ควรดูร่วมกับลักษณะของก้อน ระยะเวลาที่เป็น และอาการอื่น ๆ ของร่างกาย

ต่อมน้ำเหลืองโตแบบไหนมักไม่น่ากังวลมาก

ในหลายกรณี ต่อมน้ำเหลืองที่โตจากการติดเชื้อทั่วไป มักมีลักษณะเจ็บหรือกดเจ็บเล็กน้อย ขยับได้ และเกิดร่วมกับอาการชัดเจน เช่น เจ็บคอ เป็นหวัด มีแผล หรือเหงือกอักเสบ

เมื่อการติดเชื้อดีขึ้น ต่อมน้ำเหลืองมักค่อย ๆ ยุบลงเอง แต่อาจไม่ได้ยุบภายในวันสองวัน บางคนอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าจะคลำได้น้อยลง

จุดที่คนทั่วไปมักเข้าใจผิดคือ คิดว่าก้อนต้องหายทันทีหลังอาการหวัดดีขึ้น ทั้งที่จริงต่อมน้ำเหลืองอาจยังโตค้างอยู่ได้ระยะหนึ่ง เพราะร่างกายยังอยู่ในช่วงฟื้นตัว

แนวทางการรักษาและการดูแลตัวเอง

การรักษาต่อมน้ำเหลืองโต หมอจะไม่ได้รักษาที่ตัวก้อนโดยตรง แต่ต้องดูว่า “ต้นเหตุคืออะไร”

ถ้าเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย หมออาจให้ยาปฏิชีวนะตามความเหมาะสม เมื่อการติดเชื้อหายไป ต่อมน้ำเหลืองก็มักค่อย ๆ ยุบลงเอง

แต่ถ้าเกิดจากเชื้อไวรัส ยาปฏิชีวนะมักไม่ได้ช่วย เพราะต้องให้ร่างกายค่อย ๆ ฟื้นตัวตามกลไกของภูมิคุ้มกัน

สิ่งที่ควรทำคือพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำมากขึ้น รักษาความสะอาดบริเวณแผลหรือช่องปาก และหลีกเลี่ยงการบีบ นวดแรง ๆ หรือพยายามกดก้อนบ่อยเกินไป เพราะอาจทำให้บริเวณนั้นระคายเคืองมากขึ้น

ถ้าหมอสงสัยกลุ่มโรคที่รุนแรงกว่า เช่น มะเร็งต่อมน้ำเหลือง โรคภูมิคุ้มกัน หรือการติดเชื้อเฉพาะโรค อาจต้องตรวจเลือด เอกซเรย์ อัลตราซาวนด์ หรือผ่าตัดเอาชิ้นเนื้อต่อมน้ำเหลืองไปตรวจ เพื่อวางแผนการรักษาต่อไป

สัญญาณเตือนที่ควรรีบพบหมอ

หมอแนะนำให้สังเกตตัวเอง โดยเฉพาะถ้าก้อนที่คลำได้มีลักษณะต่อไปนี้

ก้อนโตขึ้นเรื่อย ๆ

ก้อนแข็งมาก หรือยึดแน่นติดกับเนื้อเยื่อรอบ ๆ

คลำแล้วไม่ค่อยขยับ ไม่กลิ้งไปมา

ก้อนมีขนาดใหญ่กว่า 2 เซนติเมตร

เป็นนานหลายสัปดาห์แล้วยังไม่ยุบ

มีไข้ต่ำ ๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืน

มีเหงื่อออกกลางคืนมากผิดปกติ

เบื่ออาหาร หรือน้ำหนักลดฮวบฮาบโดยไม่ทราบสาเหตุ

มีต่อมน้ำเหลืองโตหลายตำแหน่งพร้อมกัน

ถ้ามีอาการเหล่านี้ ไม่ควรชะล่าใจ ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด เพราะการตรวจเร็วจะช่วยแยกได้ว่าเป็นการอักเสบทั่วไป หรือมีสาเหตุอื่นที่ต้องรักษาเฉพาะทาง

สรุปที่ควรจำ

ต่อมน้ำเหลืองโตไม่ได้แปลว่าเป็นโรคร้ายเสมอไป หลายครั้งเกิดจากการติดเชื้อใกล้ ๆ บริเวณนั้น และสามารถค่อย ๆ ยุบลงได้เมื่อร่างกายฟื้นตัว

แต่ถ้าก้อนโตเร็ว แข็ง ติดแน่น ไม่ยุบ มีไข้กลางคืน น้ำหนักลด หรือมีอาการผิดปกติร่วมหลายอย่าง ควรรีบไปพบหมอเพื่อตรวจให้ชัดเจน อย่าปล่อยไว้หรือเดาเองจากการคลำก้อนเพียงอย่างเดียวค่ะ