หมู่บ้านนักงมสมบัติที่ใกล้จะสูญหายจากไทย

หมู่บ้านนักงมสมบัติหรือกลุ่มนักล่าสมบัติแห่งลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งเคยกระจายตัวอยู่ในพื้นที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง และสมุทรสงคราม ถือเป็นหนึ่งในวิถีชีวิตดั้งเดิมที่ผูกพันกับสายน้ำของไทยมาอย่างยาวนานนับศตวรรษ อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันอาชีพและวิถีชีวิตดังกล่าวกำลังค่อยๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา จนเหลือผู้สืบทอดอยู่เพียงไม่กี่ราย

สาเหตุต่อไปนี้  สำคัญที่ทำให้ชุมชนนักงมสมบัติโบราณลดจำนวนลงอย่างมาก ประการแรกคือการบังคับใช้กฎหมายด้านโบราณสถานและโบราณวัตถุที่เข้มงวดมากขึ้น ในอดีต การงมหาของเก่า ไม่ว่าจะเป็นหม้อไหโบราณ เหรียญเงินตรา หรือวัตถุโบราณที่จมอยู่ตามแม่น้ำลำคลอง ถือเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชาวบ้าน แต่ในปัจจุบัน โบราณวัตถุที่พบในแหล่งน้ำถือเป็นทรัพย์สินของแผ่นดิน การขุดค้นหรือครอบครองโดยไม่ได้รับอนุญาตจึงมีความผิดตามกฎหมาย ส่งผลให้นักงมสมบัติไม่สามารถประกอบอาชีพนี้อย่างเปิดเผยได้เช่นในอดีต

อีกปัจจัยหนึ่งคือความเสี่ยงและอันตรายที่สูงมาก การดำน้ำของนักงมสมบัติแบบดั้งเดิมมักอาศัยระบบปั๊มลมส่งอากาศผ่านสายยางลงสู่ผู้ดำน้ำ ซึ่งเป็นวิธีที่ต้องอาศัยประสบการณ์และความชำนาญอย่างยิ่ง ใต้น้ำของแม่น้ำสายสำคัญอย่างแม่น้ำเจ้าพระยามักมีสภาพขุ่นมัวจนแทบมองไม่เห็น ผู้ดำน้ำจึงต้องใช้เพียงสัมผัสจากมือในการค้นหา นอกจากนี้ ยังต้องเผชิญกับกระแสน้ำที่รุนแรง สิ่งกีดขวางใต้น้ำ และความเสี่ยงจากอุบัติเหตุที่อาจนำไปสู่การสูญเสียชีวิตได้

ขณะเดียวกัน แหล่งโบราณวัตถุใต้น้ำที่เคยอุดมสมบูรณ์ก็ค่อยๆ ลดน้อยลง แม่น้ำสายประวัติศาสตร์และเส้นทางการค้าสำคัญในอดีต เช่น แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำลพบุรี และแม่น้ำแม่กลอง ได้ถูกสำรวจและค้นหามาเป็นเวลาหลายสิบปีแล้ว ทำให้โอกาสในการค้นพบโบราณวัตถุที่มีคุณค่าหรืออยู่ในสภาพสมบูรณ์ลดลงอย่างมาก จนไม่คุ้มค่ากับความเสี่ยงและต้นทุนในการออกค้นหา

นอกจากนี้ คนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ไม่ได้เลือกสืบทอดวิถีชีวิตดังกล่าว เนื่องจากเป็นอาชีพที่ต้องอาศัยความเชี่ยวชาญเฉพาะตัว มีความเสี่ยงสูง และขาดความมั่นคงทางรายได้ ลูกหลานของนักงมสมบัติรุ่นเก่าจำนวนมากจึงหันไปประกอบอาชีพอื่นที่ปลอดภัยและมั่นคงกว่า ปัจจุบัน ผู้ที่ยังคงใช้ทักษะการดำน้ำแบบดั้งเดิมส่วนใหญ่ได้ปรับเปลี่ยนมารับจ้างงมหาสิ่งของที่สูญหายในแม่น้ำ เช่น ใบพัดเรือ โทรศัพท์มือถือ หรือทรัพย์สินมีค่าที่ตกน้ำ แทนการออกค้นหาโบราณวัตถุ

วิถีชีวิตของเหล่า “อินเดียน่าโจนส์แห่งลุ่มน้ำไทย” จึงกำลังกลายเป็นเพียงตำนานและความทรงจำที่ค่อยๆ เลือนหายไป เหลือไว้เพียงเรื่องเล่าจากผู้เฒ่าผู้แก่ ภาพถ่ายเก่า และบันทึกในสารคดีที่สะท้อนให้เห็นถึงช่วงเวลาหนึ่งของประวัติศาสตร์ ซึ่งครั้งหนึ่งเคยมีผู้คนที่ใช้ชีวิตท่ามกลางความมืดมิดใต้สายน้ำ เพื่อค้นหาร่องรอยแห่งอดีตที่ซ่อนอยู่ใต้ผืนแผ่นดินไทย