ทำไมคนเราถึง ‘เมา’? เจาะลึกกลไกสมองโดนสิง เมื่อแอลกอฮอล์เปลี่ยนคนเรียบร้อยให้กลายเป็นสายสุดเหวี่ยง

เคยสงสัยไหมครับว่า ทำไมน้ำเปลี่ยนนิสัยอย่าง “แอลกอฮอล์” ถึงมีอิทธิพลกับมนุษย์เราได้ขนาดนี้? จากคนที่นั่งเงียบๆ เรียบร้อย พูดน้อยพอเป็นพิธี แต่พอเบียร์เข้าปากไปสักสองสามขวด กลับกลายเป็นสเต็ปเทพขาแดนซ์หน้าลำโพง หรือบางคนก็กลายเป็นนักโต้วาทีระบายความในใจยาวเหยียดชนิดที่ว่าพอนึกขึ้นได้ในวันรุ่งขึ้นก็อยากจะมุดแผ่นดินหนี

อาการ “เมา” ไม่ใช่เรื่องไสยศาสตร์ และไม่ใช่แค่เรื่องของใจ แต่มันคือปฏิกิริยาเคมีล้วนๆ ที่เกิดขึ้นเมื่อร่างกายของเราโดนสารที่ชื่อว่า “เอทานอล” (Ethanol) เข้าไปยึดครองพื้นที่สมอง วันนี้เราจะมาแกะรอยกันแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าเกิดอะไรขึ้นในร่างกายเราบ้างเมื่อเริ่มยกแก้ว

> จุดเริ่มต้น: จากปากสู่กระแสเลือดอย่างรวดเร็ว
ความน่ากลัว (และความสนุก) ของแอลกอฮอล์คือ ร่างกายเราดูดซึมมันได้ไวมากครับ ทันทีที่คุณกลืนเหล้าหรือเบียร์ลงท้อง แอลกอฮอล์ประมาณ 20% จะถูกดูดซึมผ่านกระเพาะอาหารเข้าสู่กระแสเลือดทันที ส่วนที่เหลืออีก 80% จะไปโดนดูดซึมที่ลำไส้เล็ก ถ้าตอนนั้นท้องว่าง บอกเลยว่าติดสปีดพุ่งปรี๊ดขึ้นสมองอย่างรวดเร็ว แต่ถ้ามีกับแกล้มแน่นๆ หรือกินข้าวก่อน อาหารเหล่านั้นจะช่วยเป็นกันชน ทำให้แอลกอฮอล์ค่อยๆ ซึม ร่างกายเลยยังพอประคองสติได้นานหน่อย

> เมื่อแอลกอฮอล์ "ปิดสวิตช์" ผู้คุมกฎในสมอง
เมื่อแอลกอฮอล์เดินทางตามกระแสเลือดไปถึงสมอง มันจะเริ่มปฏิบัติการ "ป่วน" สารสื่อประสาทหลักๆ สองตัวทันที

1. มันเข้าไปเพิ่มฤทธิ์ของ GABA (กาบ้า): สารตัวนี้ทำหน้าที่เหมือนเบรกมือของสมอง คอยบอกให้เราสงบ ผ่อนคลาย พอแอลกอฮอล์ไปกระตุ้น GABA ปั๊บ เราเลยรู้สึกชิลล์ ความเครียดหายไป ความอายที่เคยมีก็ลดลง กล้าพูดกล้าทำมากขึ้น
2. มันเข้าไปบล็อกฤทธิ์ของ Glutamate (กลูตาเมต): สารตัวนี้คือคันเร่งที่ช่วยให้สมองตื่นตัวและส่งข้อมูลได้เร็ว พอโดนบล็อก สมองเราเลยประมวลผลช้าลง พูดจาเริ่มอ้อแอ้ คิดอะไรไม่ค่อยออก ตอบสนองต่อสิ่งรอบข้างช้าลงไปสามจังหวะ

ที่สำคัญ แอลกอฮอล์จะวิ่งเข้าจู่โจมสมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) ซึ่งเป็นส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมสติ ตรรกะ เหตุผล และการยับยั้งชั่งใจ พูดง่ายๆ คือมันไป "ปลดล็อก" ผู้คุมกฎในหัวเราออก ทำให้เราทำอะไรตามใจอยากโดยไม่สนลูกใครทั้งนั้น

> ยิ่งดื่มยิ่งคึก เพราะโดพามีนหลั่ง
หลายคนบอกว่าพอดื่มแล้วรู้สึกมีความสุข นั่นเป็นเพราะแอลกอฮอล์ไปกระตุ้นให้สมองหลั่ง “โดพามีน” (Dopamine) หรือสารแห่งความสุขออกมาด้วยครับ มันเลยทำให้เรารู้สึกฟิน มั่นใจในตัวเอง และรู้สึกสนุกกว่าปกติ แต่นี่คือกับดัก! เพราะพอสมองเริ่มคุ้นเคย มันจะสั่งให้เราดื่มเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เพื่อรักษาความรู้สึกฟินนั้นไว้ รู้ตัวอีกที... ภาพตัดไปเรียบร้อย

> ทำไมบางคนคออ่อน บางคนคอแข็ง?
เคยเห็นไหมครับ เพื่อนบางคนกินเบียร์แก้วเดียวหน้าแดงแป๊ด พูดไม่รู้เรื่อง ขณะที่อีกคนซัดไปเป็นลังยังเดินตรงทาง เรื่องนี้ขึ้นอยู่กับตับล้วนๆ ครับ ตับของคนเราจะมีเอนไซม์ที่ชื่อว่า ADH และ ALDH ทำหน้าที่ย่อยสลายแอลกอฮอล์ให้กลายเป็นสารไม่มีพิษ พันธุกรรมของแต่ละคนผลิตเอนไซม์นี้ได้ไม่เท่ากัน คนที่คอแข็งคือตับทำงานเทพ ย่อยไว ส่วนคนคออ่อนหรือกินแล้วหน้าแดงง่าย คือร่างกายย่อยสารพิษจากแอลกอฮอล์ได้ช้า ทำให้สารพิษตกค้างในระบบเลือดนานกว่านั่นเอง

> บทสรุปของสายปาร์ตี้
อาการเมาจึงสรุปง่ายๆ ว่าเป็นภาวะที่สมองโดนสารเคมีกดการทำงานชั่วคราว ยิ่งดื่มเยอะ สมองก็ยิ่งโดนปิดสวิตช์ไล่ลงไปเรื่อยๆ ตั้งแต่ส่วนควบคุมสติ ส่วนควบคุมการเคลื่อนไหว (เดินเซ) ไปจนถึงส่วนควบคุมความจำ (ตื่นมาจำอะไรไม่ได้)

ดังนั้น ปาร์ตี้ครั้งหน้าถ้ารู้สึกว่าเริ่มคุยกับเสาไฟรู้เรื่อง หรือเห็นเพื่อนเริ่มเต้นท่าแปลกๆ ให้รู้ไว้เลยว่า สมองส่วนหน้าได้ส่งไม้ต่อให้แอลกอฮอล์เป็นผู้บริหารจัดการเรียบร้อยแล้ว ดื่มแต่พอดี สนุกอย่างมีสติ และที่สำคัญที่สุดคือ "เมาไม่ขับ" เพื่อความปลอดภัยของตัวเองและเพื่อนร่วมทางนะครับ