ความจริงของเหงื่อ ทำไมบางคนเหงื่อเหม็นเปรี้ยว แต่บางคนแทบไม่มีกลิ่นเลย

ความจริงของเหงื่อ ทำไมบางคนเหงื่อเหม็นเปรี้ยว แต่บางคนแทบไม่มีกลิ่นเลย

เคยไหม อยู่ในห้องเดียวกัน อากาศร้อนเท่ากัน เหงื่อออกเหมือนกัน แต่กลิ่นตัวของแต่ละคนกลับไม่เหมือนกันเลย บางคนเหงื่อออกจนเสื้อเปียกแต่แทบไม่มีกลิ่น ส่วนบางคนเพิ่งเดินกลางแดดไม่นาน กลิ่นเปรี้ยว กลิ่นอับ หรือกลิ่นฉุนก็เริ่มชัดขึ้นมาแล้ว

หลายคนเลยสรุปว่าเหงื่อของคนเราคงมีกลิ่นต่างกันตั้งแต่ไหลออกจากร่างกาย แต่ความจริงที่น่าสนใจกว่าคือ เหงื่อสด ๆ ส่วนใหญ่ไม่ได้เหม็นแรงอย่างที่คิด กลิ่นตัวมักเกิดหลังจากเหงื่อไปเจอกับแบคทีเรียบนผิว โดยเฉพาะบริเวณรักแร้ ขาหนีบ เท้า หรือจุดที่อับชื้นและมีต่อมเหงื่อชนิดพิเศษมาก

พูดง่าย ๆ เหงื่อเป็นเหมือนวัตถุดิบ ส่วนแบคทีเรียบนผิวเป็นเหมือนพ่อครัว ถ้าวัตถุดิบเยอะ พื้นที่อับ และแบคทีเรียที่อยู่ตรงนั้นย่อยออกมาเป็นสารกลิ่นแรง กลิ่นตัวก็ชัดขึ้นได้มาก

เหงื่อไม่ได้มีชนิดเดียว

ร่างกายเรามีต่อมเหงื่อหลัก ๆ สองแบบ แบบแรกคือต่อมเหงื่อ eccrine ซึ่งกระจายอยู่แทบทั่วร่างกาย เหงื่อจากต่อมนี้มีน้ำเป็นหลัก ผสมเกลือแร่เล็กน้อย หน้าที่สำคัญคือช่วยระบายความร้อน เวลาวิ่ง ออกกำลังกาย หรืออยู่กลางแดด เหงื่อที่ไหลเต็มหลัง เต็มหน้าผาก ส่วนใหญ่คือเหงื่อชนิดนี้

อีกแบบคือต่อม apocrine ซึ่งพบมากบริเวณรักแร้ ขาหนีบ รอบหัวนม และบางบริเวณที่เกี่ยวข้องกับรูขุมขน เหงื่อจากต่อมนี้ไม่ได้มีแค่น้ำ แต่มีไขมัน โปรตีน และสารอินทรีย์บางอย่างมากกว่า

ต่อม apocrine นี่เองที่เกี่ยวกับกลิ่นตัวมากเป็นพิเศษ เพราะสารที่มันปล่อยออกมาเป็นอาหารชั้นดีของแบคทีเรียบนผิว พอแบคทีเรียย่อย สารกลิ่นแรงจึงเกิดตามมา

กลิ่นเปรี้ยวมาจากอะไร

กลิ่นเปรี้ยวของเหงื่อมักเกี่ยวกับกรดไขมันและสารอินทรีย์บางชนิดที่เกิดจากแบคทีเรียบนผิวย่อยเหงื่อ ไขมัน และคราบต่าง ๆ บนผิวหนัง เมื่อสารเหล่านี้สะสมในที่อับ เช่น รักแร้หรือเสื้อผ้าที่ระบายอากาศไม่ดี กลิ่นจะยิ่งชัดขึ้น

บางคนกลิ่นออกเปรี้ยว บางคนออกอับ บางคนออกฉุน หรือบางคนมีกลิ่นคล้ายหัวหอม นั่นเพราะชนิดของแบคทีเรียบนผิว สารในเหงื่อ เสื้อผ้า อาหาร ฮอร์โมน และพฤติกรรมในแต่ละวันไม่เหมือนกัน

ดังนั้นกลิ่นตัวไม่ใช่แค่เรื่อง “สะอาดหรือสกปรก” แบบตรง ๆ เสมอไป แต่เป็นผลรวมของผิว เหงื่อ แบคทีเรีย และสภาพแวดล้อมที่อยู่บนตัวเราทั้งวัน

ทำไมบางคนแทบไม่มีกลิ่นตัว

บางคนเหงื่อออกเยอะมากแต่ไม่ค่อยมีกลิ่น เพราะเหงื่อส่วนใหญ่เป็นเหงื่อแบบน้ำจากต่อม eccrine และแบคทีเรียบนผิวไม่ได้ผลิตสารกลิ่นแรงมาก หรือพื้นที่ผิวไม่อับชื้นนานพอให้กลิ่นสะสม

อีกปัจจัยที่น่าสนใจคือพันธุกรรม คนบางกลุ่มมีความแตกต่างของยีนที่เกี่ยวข้องกับสารในเหงื่อบริเวณรักแร้ ทำให้แบคทีเรียมีวัตถุดิบสร้างกลิ่นน้อยกว่า คนกลุ่มนี้จึงมีกลิ่นตัวน้อยโดยธรรมชาติ แม้จะไม่ได้ใช้น้ำหอมแรง ๆ ก็ตาม

นี่คือเหตุผลที่บางคนเหมือนเกิดมาพร้อมความโชคดีด้านกลิ่นตัว ในขณะที่บางคนต้องดูแลมากกว่า ทั้งที่ไม่ได้แปลว่าไม่รักสะอาด

แบคทีเรียบนผิวไม่ใช่ศัตรูทั้งหมด

พอพูดว่าแบคทีเรียทำให้เหงื่อเหม็น หลายคนอาจอยากฆ่าเชื้อบนผิวให้หมด แต่ผิวหนังของคนเราไม่ควรเป็นพื้นที่ปลอดเชื้อแบบห้องผ่าตัด บนผิวมีจุลินทรีย์จำนวนมากที่อยู่ร่วมกับเราและช่วยรักษาสมดุลของผิว

ปัญหาเกิดเมื่อพื้นที่บางจุดอับชื้นนาน มีเหงื่อ ไขมัน เซลล์ผิวตายแล้ว และคราบเสื้อผ้าสะสม จนแบคทีเรียบางชนิดเพิ่มจำนวนหรือผลิตสารกลิ่นแรงมากขึ้น

เป้าหมายจึงไม่ใช่การถูรักแร้จนถลอกหรือใช้สารแรง ๆ ทุกวัน แต่คือการลดความอับ ลดคราบสะสม และทำให้สภาพผิวไม่กลายเป็นโรงงานผลิตกลิ่น

ความเครียดทำให้กลิ่นชัดขึ้นได้

เหงื่อจากความร้อนกับเหงื่อจากความเครียดให้ความรู้สึกไม่เหมือนกัน เวลาเราเครียด ตื่นเต้น กลัว หรือกดดัน ต่อมเหงื่อบริเวณรักแร้ที่เกี่ยวกับ apocrine อาจทำงานมากขึ้น เหงื่อชนิดนี้มีวัตถุดิบให้แบคทีเรียย่อยมากกว่า

นี่คือเหตุผลที่บางคนรู้สึกว่าตอนประชุม สอบ สัมภาษณ์งาน หรือเจอสถานการณ์กดดัน กลิ่นตัวแรงกว่าตอนวิ่งออกกำลังกายเสียอีก ทั้งที่เหงื่ออาจไม่ได้ไหลเยอะเท่ากัน

เหงื่อเครียดจึงไม่ใช่แค่เรื่องเปียก แต่เป็นเหงื่อที่มาพร้อมสารบางอย่างที่ทำให้กลิ่นเกิดง่ายกว่าเดิม

อาหารมีผลกับกลิ่นตัวไหม

อาหารบางชนิดอาจทำให้กลิ่นตัวชัดขึ้นในบางคน เช่น กระเทียม หอม เครื่องเทศจัด แอลกอฮอล์ อาหารหมักดอง หรืออาหารที่มีกลิ่นแรง เพราะสารบางส่วนจากอาหารสามารถถูกขับออกทางลมหายใจ เหงื่อ หรือผิวหนังได้

แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนกินกระเทียมแล้วต้องตัวเหม็นเท่ากัน ร่างกายแต่ละคนเผาผลาญและขับสารต่างกัน แบคทีเรียบนผิวก็ไม่เหมือนกัน เสื้อผ้าและความอับชื้นในวันนั้นก็มีผล

ถ้าสังเกตว่ากินบางอย่างแล้วกลิ่นตัวแรงขึ้นซ้ำ ๆ ก็อาจลองลดหรือปรับช่วงเวลาที่กินดู แต่ไม่จำเป็นต้องกลัวอาหารทุกอย่างจนเกินเหตุ

เสื้อผ้าทำให้กลิ่นเปรี้ยวค้างได้

บางครั้งกลิ่นที่เราคิดว่ามาจากร่างกาย จริง ๆ อาจมาจากเสื้อผ้า โดยเฉพาะเสื้อที่ซับเหงื่อซ้ำ ๆ ผ้าใยสังเคราะห์บางชนิด เสื้อออกกำลังกาย หรือเสื้อที่ตากไม่แห้งสนิท

ผ้าบางแบบกักเหงื่อและคราบไขมันได้ดี แบคทีเรียจึงอยู่ต่อได้ง่าย พอเราใส่กลับเข้าไปใหม่และตัวเริ่มอุ่น กลิ่นเปรี้ยวเก่าก็ฟื้นขึ้นมาเหมือนเสื้อจำกลิ่นได้

ถ้าซักแล้วกลิ่นยังติด อาจต้องแยกเสื้อออกกำลังกาย แช่หรือซักให้เหมาะกับเนื้อผ้า ตากให้แห้งสนิท และอย่าปล่อยเสื้อเปียกเหงื่อกองในตะกร้านานเกินไป

รักแร้เหม็น ไม่ได้แปลว่าเหงื่อออกเยอะเสมอไป

บางคนเหงื่อออกไม่มากแต่กลิ่นแรง เพราะกลิ่นขึ้นกับชนิดของเหงื่อและแบคทีเรียมากกว่าปริมาณเหงื่ออย่างเดียว ขณะที่บางคนเหงื่อไหลเต็มตัวแต่กลิ่นเบามาก เพราะเหงื่อส่วนใหญ่เป็นน้ำและระบายออกเร็ว

ดังนั้นการแก้กลิ่นตัวไม่จำเป็นต้องหยุดเหงื่อทั้งหมดเสมอไป บางคนใช้ผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นที่ช่วยลดแบคทีเรียหรือกลบกลิ่นก็พอ แต่บางคนที่เหงื่อออกมากจริงอาจต้องใช้ antiperspirant ที่ช่วยลดการออกเหงื่อบริเวณนั้น

คำว่า deodorant กับ antiperspirant จึงไม่เหมือนกันทั้งหมด อันหนึ่งเน้นกลิ่น อีกอันเน้นลดเหงื่อ ควรเลือกให้ตรงกับปัญหาของตัวเอง

อาบน้ำแล้วทำไมยังมีกลิ่น

ถ้าอาบน้ำแล้วกลิ่นยังกลับมาเร็ว อาจเป็นเพราะทำความสะอาดบริเวณอับไม่ทั่ว ใช้เสื้อผ้าที่มีกลิ่นค้าง หนังศีรษะหรือรักแร้มีคราบสะสม หรือผลิตภัณฑ์ที่ใช้ไม่เหมาะกับผิว

บางคนถูผิวแรงมากจนระคายเคือง แต่กลับไม่ได้แก้ปัญหากลิ่น เพราะต้นเหตุอยู่ที่เสื้อผ้า ความอับ หรือเหงื่อเครียดมากกว่า การถูแรงเกินไปอาจทำให้ผิวเสียสมดุลและระคายจนปัญหาแย่ลงได้

วิธีที่ดีกว่าคือทำความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ เช็ดตัวให้แห้ง เปลี่ยนเสื้อผ้าหลังเหงื่อออกมาก และเลือกเสื้อที่ระบายอากาศดี

กลิ่นตัวแบบไหนควรสังเกต

กลิ่นตัวทั่วไปที่เปลี่ยนตามเหงื่อ อาหาร เสื้อผ้า หรืออากาศ มักไม่ใช่เรื่องอันตราย แต่ถ้ากลิ่นเปลี่ยนไปชัดเจนแบบไม่เคยเป็นมาก่อน เช่น กลิ่นหวานแปลก ๆ กลิ่นคล้ายผลไม้หมัก กลิ่นเหม็นรุนแรงผิดปกติ หรือกลิ่นมาพร้อมอาการอื่น ก็ควรสังเกตให้ดี

ถ้ามีกลิ่นตัวเปลี่ยนร่วมกับน้ำหนักลดมาก เหนื่อยผิดปกติ กระหายน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย มีไข้ เหงื่อออกกลางคืน หรือผิวหนังอักเสบมีหนอง ควรพบแพทย์ เพราะบางครั้งกลิ่นอาจเกี่ยวกับโรคหรือการติดเชื้อบางอย่างได้

แต่ถ้าเป็นเพียงกลิ่นเปรี้ยวหลังเหงื่อออก อับเสื้อ หรือออกกำลังกาย ส่วนใหญ่มักเริ่มจัดการได้ด้วยการลดความอับและดูแลผิวให้เหมาะสมก่อน

วิธีลดกลิ่นเหงื่อแบบไม่ทำร้ายผิว

เริ่มจากอาบน้ำหลังเหงื่อออกมาก โดยเฉพาะหลังออกกำลังกายหรืออยู่กลางแดดนาน เช็ดรักแร้ ขาหนีบ และจุดอับให้แห้งก่อนใส่เสื้อผ้า เพราะความชื้นคือพื้นที่โปรดของกลิ่น

เลือกเสื้อผ้าที่ระบายอากาศดี ถ้าเหงื่อออกง่ายควรเปลี่ยนเสื้อระหว่างวัน อย่าใส่เสื้อเปียกเหงื่อทิ้งไว้หลายชั่วโมง และซักเสื้อที่มีกลิ่นติดให้สะอาดจริง ไม่ใช่แค่ฉีดน้ำหอมทับ

ถ้ากลิ่นอยู่ที่รักแร้เป็นหลัก อาจใช้ผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นหรือ antiperspirant ให้เหมาะกับปัญหา แต่ถ้าใช้แล้วคัน แสบ ผื่นขึ้น หรือผิวคล้ำระคาย ควรเปลี่ยนชนิดหรือปรึกษาแพทย์ผิวหนัง

สรุป

เหงื่อสด ๆ ส่วนใหญ่ไม่ได้เหม็นแรง กลิ่นตัวมักเกิดเมื่อเหงื่อ โดยเฉพาะเหงื่อจากต่อม apocrine ไปเจอกับแบคทีเรียบนผิว แบคทีเรียจะย่อยไขมัน โปรตีน และคราบต่าง ๆ จนเกิดสารกลิ่นเปรี้ยว อับ หรือฉุนขึ้นมา

บางคนเหงื่อออกเยอะแต่ไม่ค่อยมีกลิ่น เพราะชนิดของเหงื่อ พันธุกรรม แบคทีเรียบนผิว เสื้อผ้า และพฤติกรรมไม่เอื้อให้เกิดกลิ่นแรง ส่วนบางคนเหงื่อไม่มากแต่กลิ่นชัด เพราะจุดอับชื้น แบคทีเรีย และสารในเหงื่อสร้างกลิ่นได้ง่ายกว่า

การแก้กลิ่นตัวจึงไม่ใช่แค่ฉีดน้ำหอมทับ แต่ต้องลดความอับ ทำความสะอาดให้เหมาะ เลือกเสื้อผ้าที่ระบายอากาศดี ซักเสื้อให้หมดกลิ่นค้าง และสังเกตตัวเอง ถ้ากลิ่นเปลี่ยนไปผิดปกติร่วมกับอาการอื่น ก็ควรตรวจให้ชัดเจนมากกว่าปล่อยให้เป็นเรื่องอายเงียบ ๆ