คนสนใจหลายเรื่องอาจไม่ได้หลงทาง รู้จักกรอบคิดแบบ M-Shaped

คนที่สนใจหลายเรื่องมักถูกมองว่า “ไม่เลือกทาง” แต่ในโลกงานที่เปลี่ยนเร็ว ความสามารถในการเชื่อมโยงหลายศาสตร์อาจกลายเป็นทักษะสำคัญกว่าที่คิด

คำถามง่าย ๆ อย่าง “ตอนนี้ทำงานอะไรอยู่” อาจตอบยากกว่าที่คิดสำหรับบางคน โดยเฉพาะคนที่มีความสนใจหลายด้าน ทั้งงานประจำ โปรเจกต์ส่วนตัว งานสร้างสรรค์ ทักษะใหม่ หรือไอเดียที่เพิ่งเริ่มทดลอง

คนกลุ่มนี้มักถูกเรียกว่า Multi-Potentialite หรือคนที่มีศักยภาพและความสนใจหลายทาง ปัญหาไม่ได้อยู่ที่พวกเขาไม่มีตัวตนชัดเจน แต่อาจอยู่ที่ระบบการเรียนและการทำงานจำนวนมากคุ้นกับการให้คนเลือก “ทางเดียว” แล้วเดินให้สุด

แนวคิดแบบ M-Shaped Professional จึงถูกพูดถึงในฐานะกรอบคิดที่ช่วยจัดระเบียบความสนใจหลายด้านให้กลายเป็นจุดแข็ง ไม่ใช่ปล่อยให้กระจัดกระจายจนจับทิศทางไม่ได้

โลกงานที่คาดเดายากขึ้น ทำให้ทักษะแบบเดิมไม่พอเสมอไป

ในอดีต หลายอาชีพให้รางวัลกับความเชี่ยวชาญเฉพาะทางอย่างลึกมาก คนที่ฝึกฝนในระบบกฎตายตัว เช่น หมากรุก กีฬา หรือทักษะที่มี feedback ชัด มักพัฒนาได้ดีจากการทำซ้ำ

David Epstein อธิบายแนวคิด kind learning environment ว่าเป็นสภาพแวดล้อมที่กฎค่อนข้างนิ่ง มี feedback ชัด และประสบการณ์ช่วยให้ตัดสินใจแม่นขึ้น ส่วน wicked learning environment คือสภาพแวดล้อมที่กฎเปลี่ยนเร็ว feedback อาจล่าช้า หรือสิ่งที่เคยใช้ได้อาจไม่เวิร์กในสถานการณ์ใหม่

โลกงานจำนวนมากกำลังขยับไปใกล้แบบหลังมากขึ้น เทคโนโลยีใหม่ ธุรกิจใหม่ และรูปแบบอาชีพใหม่ทำให้ความรู้เฉพาะทางอย่างเดียวอาจไม่พอ หากขาดความสามารถในการปรับตัวและเชื่อมโยงข้ามศาสตร์

World Economic Forum เคยอ้าง “popular estimate” ว่า 65% ของเด็กที่เข้าโรงเรียนประถมในช่วงเวลานั้น อาจโตไปทำงานในประเภทงานใหม่ที่ยังไม่มีอยู่ในตอนนั้น ตัวเลขนี้ควรอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะเป็นการประมาณการ ไม่ใช่สถิติฟันธง แต่ก็สะท้อนภาพใหญ่เรื่องความไม่แน่นอนของตลาดแรงงานได้ดี

Far Transfer จุดแข็งของคนที่สะสมหลายประสบการณ์

คนที่สนใจหลายอย่างมักไม่ได้เก็บข้อมูลแยกเป็นกอง ๆ เท่านั้น หลายครั้งสมองจะเริ่มเห็นรูปแบบร่วมกันระหว่างเรื่องที่ดูไม่เกี่ยวกัน เช่น ดนตรีกับการเล่าเรื่อง โครงสร้างธรรมชาติกับการออกแบบ หรือจิตวิทยากับการตลาด

แนวคิดนี้ใกล้กับคำว่า Far Transfer คือการนำโครงสร้าง ความเข้าใจ หรือ pattern จากศาสตร์หนึ่งไปใช้กับอีกศาสตร์หนึ่งที่อยู่ไกลกัน คนที่มีคลังประสบการณ์หลากหลายจึงอาจมองเห็นทางออกที่คนทำงานในกรอบเดียวมานานมองไม่เห็น

งานของกลุ่มนักวิจัยสาย Root-Bernstein ยังพบว่า เครือข่ายความสนใจหลายด้าน ทั้งงานวิชาชีพและกิจกรรมนอกสายงาน ปรากฏเด่นในกลุ่มผู้ได้รับรางวัลโนเบล โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับนักวิทยาศาสตร์กลุ่มอื่นในงานศึกษาที่เกี่ยวข้องกับความคิดสร้างสรรค์

นี่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องเป็นศิลปิน นักดนตรี หรือนักวิทยาศาสตร์พร้อมกัน แต่ชี้ให้เห็นว่า “ความสนใจนอกทางหลัก” อาจมีบทบาทต่อวิธีคิดและการแก้ปัญหามากกว่าที่ระบบงานแบบเดิมให้ค่าไว้

M-Shaped คือการมีเสาลึกมากกว่าหนึ่งด้าน

กรอบคิดแบบ I-Shaped มักหมายถึงคนที่เชี่ยวชาญลึกในด้านเดียว ส่วน T-Shaped คือคนที่มีความรู้กว้าง และลึกเด่นหนึ่งด้าน

สำหรับคนที่มีหลายความสนใจ แนวคิด M-Shaped จะขยับไปอีกขั้น คือมี “เสาลึก” มากกว่าหนึ่งด้าน และมี “คานเชื่อม” ระหว่างศาสตร์เหล่านั้น

ตัวอย่างเช่น คนหนึ่งอาจมีเสาหลักแรกเป็น Data Science เสาหลักที่สองเป็น Storytelling และมีความเข้าใจด้านจิตวิทยาหรือการออกแบบเป็นตัวเชื่อม คนแบบนี้ไม่ได้เป็นแค่นักวิเคราะห์ข้อมูล แต่สามารถแปลงข้อมูลซับซ้อนให้กลายเป็นเรื่องเล่าที่ทีมบริหารหรือคนทั่วไปเข้าใจได้ง่ายขึ้น

จุดสำคัญของ M-Shaped ไม่ใช่การทำทุกอย่างพร้อมกัน แต่คือการรู้ว่าแต่ละความสนใจเชื่อมกันอย่างไร และเรื่องไหนควรถูกพัฒนาให้ลึกพอจนใช้ทำงานจริงได้

ทำหลายอย่างอย่างไรไม่ให้กระจัดกระจาย

คนที่สนใจหลายเรื่องมักติดกับดักเดียวกัน คือเริ่มหลายอย่างพร้อมกันจนเหนื่อย หรือรู้สึกผิดเมื่อเปลี่ยนความสนใจเร็วเกินไป วิธีที่ใช้งานได้มากกว่าคือการมองความเชี่ยวชาญเป็น “ฤดูกาล”

ช่วงหนึ่งอาจโฟกัสทักษะเดียวอย่างจริงจัง 6 เดือน หรือ 1 ปี เมื่อพอมีฐานความรู้และทำงานจริงได้ ค่อยขยับไปสร้างเสาต่อไป การเลือกโฟกัสหนึ่งเรื่องในตอนนี้ไม่ได้แปลว่าต้องทิ้งเรื่องอื่นตลอดชีวิต

อีกส่วนที่ช่วยได้คือการมีระบบเก็บไอเดีย เพราะคนหลายความสนใจมักมีไอเดียไหลเข้ามาตลอด การจดแบบเชื่อมโยง เช่น บันทึกสั้น ๆ พร้อมคำถามว่า “สิ่งนี้เกี่ยวกับเรื่องที่รู้อยู่แล้วตรงไหน” จะช่วยให้ความรู้ไม่หายไปเป็นชิ้น ๆ

จุดแข็งอยู่ที่การจัดระเบียบ ไม่ใช่การสะสมให้เยอะที่สุด

Multi-Potentialite ไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ตัวเองด้วยการทำทุกอย่างให้เก่งพร้อมกัน สิ่งที่ทำให้ความสนใจหลายทางมีพลัง คือการคัดเลือก จัดลำดับ และเชื่อมโยงให้เกิดผลงานจริง

ในโลกที่งานเปลี่ยนไว คนที่มีทั้งความลึก ความกว้าง และความสามารถในการแปลความรู้จากศาสตร์หนึ่งไปสู่อีกศาสตร์หนึ่ง อาจมีพื้นที่มากขึ้นเรื่อย ๆ

กรอบคิดแบบ M-Shaped จึงไม่ใช่ป้ายชื่อเท่ ๆ สำหรับคนชอบหลายอย่าง แต่เป็นวิธีจัดการตัวตนและทักษะให้มองเห็นทางเดินชัดขึ้น โดยไม่ต้องบีบชีวิตให้เหลือคำตอบเดียวทุกครั้งที่มีคนถามว่า “ทำอาชีพอะไรอยู่”

KEY TAKEAWAYS:

• Multi-Potentialite คือคนที่มีความสนใจและศักยภาพหลายด้าน ไม่จำเป็นต้องแปลว่าไม่มีทิศทาง
• โลกงานที่เปลี่ยนเร็วทำให้ทักษะข้ามศาสตร์และการปรับตัวมีความสำคัญมากขึ้น
• Far Transfer คือความสามารถในการนำ pattern จากศาสตร์หนึ่งไปใช้กับอีกศาสตร์หนึ่ง
• M-Shaped Professional คือการมีความเชี่ยวชาญลึกมากกว่าหนึ่งด้าน พร้อมคานเชื่อมความรู้กว้าง
• การโฟกัสเป็นช่วงเวลาและมีระบบเก็บไอเดีย ช่วยให้ความสนใจหลายทางไม่กระจัดกระจาย