ป้ายหมดอายุกับควรบริโภคก่อน ต่างกันตรงไหน กินต่อได้ไหมให้ปลอดภัย

วันที่บนฉลากอาหารไม่ได้มีความหมายเดียวกันทั้งหมด บางแบบเกี่ยวกับความปลอดภัย บางแบบเกี่ยวกับคุณภาพ รสชาติ และความสดใหม่

อาหารในตู้เย็นที่เลยวันที่บนฉลากไปแล้ว มักทำให้หลายคนลังเลว่าจะทิ้งดีหรือกินต่อดี คำตอบไม่ได้อยู่ที่การดมอย่างเดียว แต่อยู่ที่คำบนฉลาก ประเภทอาหาร วิธีเก็บรักษา และสภาพของบรรจุภัณฑ์ด้วย

จุดที่ควรแยกให้ชัดคือ “วันหมดอายุ” กับ “ควรบริโภคก่อน” เพราะสองคำนี้ไม่ได้สื่อความหมายเท่ากัน แหล่งข้อมูลด้านความปลอดภัยอาหารในต่างประเทศ เช่น USDA และ Food Standards Agency อธิบายใกล้เคียงกันว่า ฉลากกลุ่ม best before หรือ best if used by มักเกี่ยวกับคุณภาพของอาหาร ส่วน use-by เป็นวันที่เกี่ยวกับความปลอดภัย โดยเฉพาะอาหารที่เน่าเสียง่าย

EXP หรือวันหมดอายุ ควรระวังมากกว่า

ถ้าฉลากระบุ EXP หรือวันหมดอายุ โดยเฉพาะอาหารสด อาหารพร้อมกิน ผลิตภัณฑ์นม เนื้อสัตว์ อาหารแช่เย็น หรืออาหารที่ต้องควบคุมอุณหภูมิ ควรถือเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่า

เหตุผลคืออาหารบางชนิดอาจมีเชื้อที่ทำให้ป่วยได้ แม้สี กลิ่น หรือรสจะยังดูปกติ Food Standards Agency ระบุชัดว่าอาหารที่เลย use-by date ไม่ควรกิน แม้จะดูดีและไม่มีกลิ่นผิดปกติ เพราะเชื้อที่ทำให้เกิดอาหารเป็นพิษอาจมองไม่เห็นหรือดมไม่รู้

สำหรับอาหารกลุ่มนี้ การเสียดายอาจไม่คุ้มกับความเสี่ยง หากเลยวันหมดอายุ หรือมีการเก็บรักษาไม่แน่ใจ เช่น แช่เย็นไม่ต่อเนื่อง วางนอกตู้เย็นนาน กล่องรั่ว หรือเปิดกินแล้วทิ้งไว้หลายวัน ควรตัดใจทิ้งมากกว่าฝืนกิน

BBF หรือ Best Before มักเป็นเรื่องคุณภาพ

คำว่า Best Before หรือ “ควรบริโภคก่อน” โดยทั่วไปสื่อว่าอาหารจะมีรส กลิ่น สี หรือเนื้อสัมผัสดีที่สุดก่อนวันที่กำหนด หลังจากนั้นคุณภาพอาจลดลง แต่ไม่ได้แปลว่าอาหารจะอันตรายทันที USDA ระบุว่าอาหารหลายชนิดยังอาจกินได้หลังวันที่บนฉลาก หากเก็บรักษาถูกต้องและไม่มีสัญญาณเสีย

กลุ่มที่มักเข้าข่ายนี้ เช่น อาหารแห้ง ขนมขบเคี้ยว บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เครื่องปรุงรสบางชนิด หรืออาหารกระป๋องที่ยังไม่เปิด แต่ต้องดูสภาพร่วมด้วยเสมอ เช่น ซองฉีกขาดไหม กระป๋องบุบ บวม เป็นสนิม หรือมีกลิ่นและสีเปลี่ยนไปหรือไม่

อาหารแห้งที่เลยวันควรบริโภคก่อน อาจไม่ได้เสียทันที แต่อาจไม่อร่อยเหมือนเดิม น้ำมันในขนมอาจมีกลิ่นหืน เครื่องปรุงบางชนิดอาจสีเข้มขึ้น หรือรสชาติลดลง การกินต่อจึงควรขึ้นกับทั้งชนิดอาหารและสภาพจริง ไม่ใช่ดูวันที่เพียงอย่างเดียว

ขนมปัง ไข่ และอาหารแช่เย็น ต้องดูเป็นรายกรณี

ขนมปังเป็นอาหารที่หลายบ้านเจอบ่อย หากเลยวันไปเล็กน้อยแต่ยังไม่ขึ้นรา อาจยังนำไปปิ้งหรือทำให้สุกได้ แต่ถ้าเห็นราจุดเดียว ไม่ควรตัดเฉพาะส่วนนั้นออกแล้วกินต่อ เพราะราอาจกระจายไปในเนื้อขนมปังมากกว่าที่ตาเห็น

ไข่ไก่ควรดูวันบนแผงร่วมกับสภาพจริง หากไม่แน่ใจควรตอกใส่ถ้วยแยกก่อนนำไปปรุง ถ้ามีกลิ่นผิดปกติ สีผิดปกติ หรือเนื้อสัมผัสแปลกไป ควรทิ้ง และควรปรุงให้สุก โดยเฉพาะเมื่อไข่ไม่สดมาก

อาหารแช่เย็นและอาหารพร้อมกินควรระวังมากกว่าอาหารแห้ง เพราะการเก็บรักษามีผลสูง หากอุณหภูมิไม่เหมาะสม อาหารอาจเสียก่อนวันที่ระบุบนฉลากได้

สภาพบรรจุภัณฑ์บอกความเสี่ยงได้มาก

ก่อนกินอาหารที่เลยวันที่บนฉลาก ควรดูบรรจุภัณฑ์ก่อนเสมอ ถ้ากระป๋องบวม ฝากระป๋องโป่ง กล่องนมพอง ซองรั่ว มีฟองผิดปกติ มีกลิ่นบูด กลิ่นเปรี้ยว กลิ่นหืนแรง มีเมือก หรือมีรา ควรทิ้งทันที

ไม่ควรใช้วิธี “ชิมนิดเดียว” กับอาหารที่สงสัยว่าเสีย โดยเฉพาะอาหารเปียก อาหารแช่เย็น อาหารกระป๋องที่บวม หรืออาหารที่มีกลิ่นผิดปกติ เพราะการชิมไม่ได้ช่วยยืนยันความปลอดภัย และอาจเพิ่มความเสี่ยงโดยไม่จำเป็น

หลักง่ายที่สุดคือ ถ้าเป็น EXP หรือ use-by ในอาหารเน่าเสียง่าย ให้ระวังและไม่ควรกินหลังวันนั้น แต่ถ้าเป็น Best Before ในอาหารแห้งหรืออาหารที่เก็บดี ยังไม่เปิด และไม่มีสัญญาณเสีย อาจพิจารณาได้ว่าคุณภาพลดลงมากน้อยแค่ไหนก่อนตัดสินใจ

การอ่านฉลากให้ถูกไม่ได้ช่วยแค่ลดการทิ้งอาหารโดยไม่จำเป็น แต่ยังช่วยแยกอาหารที่ “คุณภาพลดลง” ออกจากอาหารที่ “เสี่ยงต่อความปลอดภัย” ได้ชัดขึ้น

KEY TAKEAWAYS:

• EXP หรือ use-by ควรระวังมาก โดยเฉพาะอาหารสด อาหารพร้อมกิน และอาหารแช่เย็น
• Best Before หรือควรบริโภคก่อน มักเกี่ยวกับคุณภาพ รสชาติ และความสดใหม่ มากกว่าความปลอดภัยทันที
• อาหารแห้งหรืออาหารกระป๋องอาจกินได้หลังวัน BBF หากเก็บดี บรรจุภัณฑ์ปกติ และไม่มีสัญญาณเสีย
• ถ้าบรรจุภัณฑ์บวม รั่ว มีกลิ่นผิดปกติ มีเมือก หรือขึ้นรา ควรทิ้ง
• ไม่ควรชิมอาหารที่สงสัยว่าเสีย เพราะการชิมไม่ได้ยืนยันความปลอดภัย