เมื่อคนในบ้านได้ยินสิ่งที่เราไม่ได้ยิน ทำความเข้าใจโรคจิตเภทและวิธีดูแลคนที่เรารักอย่างถูกต้อง

ถ้าคนในบ้านเดินมาบอกคุณว่า มีคนกำลังสะกดรอยตามเขาอยู่

ทั้งที่ไม่มีใครอยู่ตรงนั้น

หรือเขาบอกว่าได้ยินเสียงคนสั่งให้ทำบางอย่าง

ทั้งที่ในห้องเงียบสนิท

คุณจะตอบอย่างไร

หลายคนอาจคิดว่าเขาแกล้ง

คิดมาก

หรือเสียสติไปแล้ว

แต่สำหรับผู้ป่วยโรคจิตเภท สิ่งเหล่านั้นอาจเป็นประสบการณ์ที่รู้สึกจริงอย่างมาก

Schizophrenia หรือ โรคจิตเภท เป็นหนึ่งในโรคทางจิตเวชที่ถูกเข้าใจผิดมากที่สุด

หลายคนยังเชื่อว่าผู้ป่วยต้องอันตราย ก้าวร้าว หรือควบคุมตัวเองไม่ได้เสมอไป

แต่ความจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก

และผู้ป่วยจำนวนมากสามารถใช้ชีวิต เรียน ทำงาน และมีความสัมพันธ์ได้ หากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า โรคจิตเภทไม่ได้แปลว่ามีหลายบุคลิก

นี่เป็นความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยมาก

Schizophrenia ไม่ใช่โรคหลายบุคลิก

แต่เป็นภาวะที่ส่งผลต่อการรับรู้ความจริง ความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมบางส่วน

อาการที่คนส่วนใหญ่รู้จักคือ หูแว่ว

ผู้ป่วยอาจได้ยินเสียงคนพูดกับตัวเอง

เสียงวิจารณ์

เสียงสั่งการ

หรือเสียงที่คอยพูดถึงเขา

สิ่งสำคัญคือ สำหรับผู้ป่วย เสียงเหล่านั้นไม่ได้รู้สึกเหมือนจินตนาการ

แต่มันฟังดูจริงพอ ๆ กับเสียงที่คุณกำลังได้ยินตอนนี้

อีกอาการหนึ่งคือ หลงผิด

เช่น เชื่อว่ามีคนตามทำร้าย

เชื่อว่ามีคนกำลังสอดแนม

เชื่อว่ารายการโทรทัศน์กำลังส่งข้อความถึงตัวเอง

หรือเชื่อว่าตัวเองมีภารกิจพิเศษบางอย่าง

แม้จะไม่มีหลักฐานรองรับก็ตาม

ตรงนี้คือจุดที่ครอบครัวมักสับสนที่สุด

เพราะเมื่อผู้ป่วยพูดบางอย่างที่ดูไม่สมเหตุสมผล

สัญชาตญาณของเราคือรีบเถียง

รีบบอกว่าไม่จริง

หรือพยายามพิสูจน์ให้อีกฝ่ายเห็นว่าคิดผิด

แต่หลายครั้งวิธีนี้กลับทำให้ความขัดแย้งรุนแรงขึ้น

ลองนึกภาพว่าคุณเห็นไฟไหม้ตรงหน้า

แต่ทุกคนรอบตัวกลับบอกว่าไม่มีไฟ

คุณคงรู้สึกหงุดหงิดและไม่เข้าใจเช่นกัน

ผู้ป่วยจำนวนมากก็รู้สึกแบบนั้น

เพราะสิ่งที่พวกเขารับรู้นั้นดูจริงมากในประสบการณ์ของพวกเขา

ดังนั้น สิ่งสำคัญไม่ใช่การเห็นด้วยกับอาการหลงผิด

แต่คือการยอมรับความรู้สึกที่อยู่เบื้องหลัง

แทนที่จะพูดว่า ไม่มีทาง มีคนตามเธอได้ยังไง

อาจพูดว่า

ฟังดูแล้วเธอคงรู้สึกกลัวมากนะ

หรือ

เราไม่เห็นแบบเดียวกัน แต่เราอยากช่วยให้เธอรู้สึกปลอดภัยขึ้น

อีกเรื่องที่หลายคนไม่รู้คือ โรคจิตเภทไม่ได้มีแค่อาการหูแว่วหรือหลงผิด

ผู้ป่วยบางคนมีอาการที่เรียกว่า Negative Symptoms

เช่น ไม่อยากเข้าสังคม

ขาดแรงจูงใจ

ไม่แสดงอารมณ์

หรือดูเหมือนไม่สนใจสิ่งรอบตัว

คนในบ้านอาจเข้าใจผิดว่าเขาขี้เกียจ

ไม่รับผิดชอบ

หรือไม่พยายาม

ทั้งที่จริงอาการเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของโรคได้เช่นกัน

แล้วครอบครัวช่วยอะไรได้บ้าง

สิ่งแรกคือการทำความเข้าใจว่า โรคจิตเภทเป็นโรคทางการแพทย์

ไม่ใช่ความอ่อนแอทางจิตใจ

ไม่ใช่การแกล้งทำ

และไม่ใช่ผลจากการขาดความพยายาม

สิ่งที่สองคือการสนับสนุนการรักษาอย่างต่อเนื่อง

ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถอาการดีขึ้นได้มากจากยา การติดตามอาการ และการดูแลที่เหมาะสม

แต่ปัญหาที่พบบ่อยคือ เมื่ออาการดีขึ้นแล้ว ผู้ป่วยบางคนอาจคิดว่าตัวเองหายแล้วและหยุดยาเอง

ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำ

สิ่งที่สามคือการดูแลคนดูแลด้วย

เพราะการอยู่กับโรคเรื้อรังไม่ใช่เรื่องง่าย

ครอบครัวเองก็อาจเครียด เหนื่อย หรือหมดแรงได้เช่นกัน

การมีเครือข่ายสนับสนุน การขอคำปรึกษา และการแบ่งเบาภาระจึงเป็นเรื่องสำคัญมาก

สิ่งที่น่าเศร้าคือ ผู้ป่วยโรคจิตเภทจำนวนมากไม่ได้ทุกข์จากโรคเพียงอย่างเดียว

แต่ยังทุกข์จากการถูกตีตรา

ถูกกลัว

ถูกล้อเลียน

หรือถูกมองว่าอันตรายโดยอัตโนมัติ

ทั้งที่ผู้ป่วยส่วนใหญ่ต้องการสิ่งเดียวกับคนทั่วไป

คือความเข้าใจ ความปลอดภัย และโอกาสในการใช้ชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี

ท้ายที่สุด โรคจิตเภทไม่ได้ทำให้คนคนหนึ่งหายไป

คนที่คุณรักยังเป็นคนเดิม

ยังมีความทรงจำเดิม

ยังมีความฝันเดิม

และยังต้องการการยอมรับจากคนรอบข้างเหมือนเดิม

สิ่งที่เปลี่ยนไปคือเขากำลังต่อสู้กับโลกอีกใบหนึ่งที่บางครั้งมีเพียงเขาเท่านั้นที่มองเห็น

และสำหรับหลายครอบครัว การช่วยประคับประคองคนที่เรารัก อาจไม่ได้เริ่มจากการแก้ทุกอาการให้หายทันที แต่เริ่มจากการทำให้เขารู้ว่า เขาไม่ได้ต้องต่อสู้กับมันเพียงลำพัง