ผี ของแต่ละศาสนา

ความเชื่อเรื่อง

"ผี" หรือ "วิญญาณ" มีปรากฏอยู่ในแทบทุกศาสนาและวัฒนธรรมทั่วโลกครับ แต่ละศาสนาจะมีการนิยามตัวตน สถานะ และบทบาทของผีแตกต่างกันไปตามหลักปรัชญาและความเชื่อเรื่องชีวิตหลังความตาย ดังนี้ครับ

1. พระพุทธศาสนา

ในทางพุทธศาสนาจะไม่มีคำว่า "ผี" โดยตรง แต่จะถูกจัดให้อยู่ในระบบของ "วัฏสงสาร" (การเวียนว่ายตายเกิดในภพภูมิต่างๆ ทั้งหมด 31 ภูมิ) สิ่งที่คนทั่วไปเรียกว่าผี มักจะหมายถึงอมนุษย์หรือโอปปาติกะ (สิ่งมีชีวิตที่ผุดขึ้นโตทันที) ในภูมิที่อยู่ใกล้ชิดกับมนุษย์ ได้แก่:

 เปรตและอสุรกาย: เป็นภูมิของสัตว์นรกที่รับกรรมจากความโลภ ความตระหนี่ หรือบาปกรรมที่ทำไว้ตอนเป็นมนุษย์ มักมีรูปร่างสูงใหญ่ ผอมโซ หรือมีความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส

 เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกา (บางกลุ่ม): เช่น รุกขเทวดา (เทวดาประจำต้นไม้) ภุมมเทวดา (เทวดาประจำพื้นดิน) หรือวิทยาธร ซึ่งบางครั้งอาจปรากฏตัวให้มนุษย์เห็น และมีทั้งสายที่ให้คุณและให้โทษ

 การอุทิศส่วนกุศล: ชาวพุทธเชื่อว่าเราสามารถทำบุญและ "กรวดน้ำ" เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ดวงวิญญาณเหล่านี้พ้นจากความทุกข์หรือไปสู่ภพภูมิที่ดีขึ้นได้

2. ศาสนาคริสต์

ในเทววิทยาของคริสตศาสนา (ทั้งคาทอลิกและโปรเตสแตนต์) เชื่อว่ามนุษย์ตายแล้ววิญญาณจะไปรอกระบวนการพิพากษาของพระเจ้า (ไม่มีการเวียนว่ายตายเกิด) ดังนั้น "ผี" ในความหมายของวิญญาณคนตายที่มาหลอกหลอนจึงไม่มีจริง แต่สิ่งที่ปรากฏตัวขึ้นมักถูกมองใน 2 รูปแบบคือ:

 ทูตสวรรค์ตกสวรรค์ (Fallen Angels) / ปีศาจ (Demons): คริสตศาสนาเชื่อว่า "ผีร้าย" หรือซาตาน คือวิญญาณชั่วร้ายที่มีเป้าหมายในการล่อลวง มอมเมา หรือสิงสู่มนุษย์เพื่อให้หันหลังให้พระเจ้า

 วิญญาณในแดนชำระ (Purgatory): ในนิกายโรมันคาทอลิก มีความเชื่อเรื่องแดนชำระสำหรับวิญญาณที่ยังไม่บริสุทธิ์พอจะเข้าสวรรค์ บางครั้งพระเจ้าอาจอนุญาตให้วิญญาณเหล่านี้มาปรากฏตัวเพื่อขอคำอธิษฐานจากผู้ที่ยังอยู่ (แต่ไม่ใช่การมาหลอกหลอนเพื่อทำร้าย)

3. ศาสนาอิสลาม

เช่นเดียวกับศาสนาคริสต์ อิสลามเชื่อว่าเมื่อมนุษย์เสียชีวิต วิญญาณจะไปอยู่ที่ "บัรซัค" (Barzakh) ซึ่งเป็นโลกหลังความตายเพื่อรอวันฟื้นคืนชีพ (วันสิ้นโลก) ดังนั้น วิญญาณคนตายจึงไม่สามารถกลับมาเวียนว่ายหรือหลอกหลอนมนุษย์ได้ สิ่งที่คนเข้าใจว่าเป็นผีในอิสลามคือ:

 ญิน (Jinn): เป็นสิ่งมีชีวิตอีกมิติหนึ่งที่พระผู้เป็นเจ้าทรงสร้างขึ้นมาจากไฟ มีสังคม มีครอบครัว มีทั้งดีและชั่ว (มีทั้งที่นับถืออิสลามและไม่นับถือ) ญินสามารถจำแลงกาย แปลงร่าง หรือสิงสู่มนุษย์ได้

 ชัยฏอน (Satan/Shaitan): คือญินที่ดื้อรั้นและชั่วร้าย มีหน้าที่คอยกระซิบกระซาบ ล่อลวงให้มนุษย์ทำความผิดและออกห่างจากแนวทางของพระเจ้า

4. ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู

ฮินดูมีความเชื่อเรื่องการเวียนว่ายตายเกิดเช่นกัน (วัฏสงสาร) โดยเชื่อว่าดวงวิญญาณบริสุทธิ์เรียกว่า "อาตมัน" แต่หากบุคคลนั้นเสียชีวิตอย่างกะทันหัน มีความยึดติด มีห่วง หรือตายผิดธรรมชาติ วิญญาณจะยังไม่สามารถไปปฏิสนธิใหม่ได้ทันที

 ภูต ผี ปีศาจ (Bhuta/Preta): วิญญาณที่ยังไปไม่ถึงภพภูมิถัดไปจะกลายเป็น "ภูต" หรือ "เปรต" เร่ร่อนอยู่บนโลกมนุษย์ มักสิงสถิตอยู่ตามป่าช้าหรือสถานที่รกร้าง

 พิธีศราทธ์: ชาวฮินดูจึงให้ความสำคัญกับพิธีศราทธ์ (ทำบุญให้ผู้ล่วงลับ) มาก เพื่อช่วยนำพาและส่งวิญญาณของบรรพบุรุษให้เดินทางไปสู่แดน पितृ (Pitri-loka) หรือโลกของบรรพบุรุษได้อย่างสงบ

5. ลัทธิเต๋าและพื้นบ้านจีน

ความเชื่อของจีนเป็นการผสมผสานระหว่างลัทธิเต๋า ขงจื๊อ และพุทธ มักมองว่ามนุษย์มีวิญญาณ 2 ส่วนหลักๆ คือ "หุน" (Hun - วิญญาณฝ่ายดี/หยาง) และ "โป๋" (Po - วิญญาณฝ่ายหยาบ/หยิน) เมื่อตายไป:

 กุ้ย (Gui): หากตายไม่ดี ตายโหง หรือไม่มีญาติเซ่นไหว้ทำบุญให้ วิญญาณฝ่ายหยิน (โป๋) จะกลายเป็น "กุ้ย" หรือผีเร่ร่อนหิวโหยคอยหลอกหลอนมนุษย์

 ผีบรรพบุรุษ: หากได้รับการฝังและเซ่นไหว้อย่างถูกต้อง วิญญาณจะกลายเป็นผีบรรพบุรุษที่คอยปกป้องคุ้มครองลูกหลาน

 ประเพณีเดือนผี (Sart Chin): มีความเชื่อว่าประตูนรกจะเปิดในเดือน 7 ของปฏิทินจีน เพื่อปล่อยให้วิญญาณเร่ร่อนมารับส่วนบุญบนโลกมนุษย์ จึงเกิดเป็นประเพณีทิ้งกระจาดหรือซิโกวขึ้น

สรุปในภาพรวม:

ฝั่ง ศาสนาประเภทอับราฮัม (คริสต์, อิสลาม) จะมองว่าผีคือสิ่งชั่วร้าย/ปีศาจจากอีกมิติ ไม่ใช่วิญญาณของมนุษย์ที่ตายไปแล้ว ส่วนฝั่ง ศาสนาตะวันออก (พุทธ, ฮินดู, เต๋า) จะมองว่าผีคือสถานะหนึ่งของดวงวิญญาณมนุษย์ที่ยังต้องเวียนว่ายตายเกิด และยังคงต้องการผลบุญหรือการเซ่นไหว้จากคนที่ยังอยู่ครับ