จบปริญญา 5 ใบ แต่เลือกใช้ชีวิตไร้บ้าน ทำไม “ถังผิง” ถึงไม่ใช่แค่ความขี้เกียจ

เรื่องของจ้าว เตี้ยน ชายจีนวัย 32 ปีที่มีปริญญาหลายใบ แต่เลือกใช้ชีวิตเรียบง่ายในต้าหลี่ กำลังทำให้หลายคนกลับมาถามตัวเองว่า ความสำเร็จที่สังคมกำหนด ยังตอบโจทย์ชีวิตจริงอยู่หรือไม่

ชายคนหนึ่งมีปริญญาตรี 2 ใบ ปริญญาโท 3 ใบ ผ่านชีวิตในเมืองใหญ่อย่างซิดนีย์ นิวยอร์ก ปักกิ่ง และปารีส แต่สุดท้ายกลับเลือกใช้ชีวิตแบบไร้บ้านในเมืองต้าหลี่ มณฑลยูนนาน ประเทศจีน ด้วยค่าใช้จ่ายราว 100 หยวนต่อเดือน

เรื่องของ จ้าว เตี้ยน วัย 32 ปี ถูกนำเสนอโดย South China Morning Post และกลายเป็นประเด็นถกเถียง เพราะเขาไม่ได้ถูกเล่าในฐานะคนที่ “ไม่มีทางเลือก” แบบที่หลายคนคุ้นเคย แต่เป็นคนที่เคยมีต้นทุนทางการศึกษาและโอกาสสูงมาก ก่อนตัดสินใจหันหลังให้เส้นทางชีวิตแบบเดิม

นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องชายคนหนึ่งเลือกใช้ชีวิตประหยัด แต่แตะคำถามใหญ่กว่านั้นว่า ถ้าวุฒิการศึกษา งานดี รายได้ดี และชีวิตในเมืองใหญ่ ไม่ได้ทำให้คนคนหนึ่งรู้สึกเป็นอิสระ แล้วความสำเร็จควรถูกนิยามอย่างไร

จ้าว เตี้ยน เติบโตที่เซี่ยงไฮ้ ก่อนย้ายไปนิวซีแลนด์ตั้งแต่อายุ 10 ขวบ เขาศึกษาต่อด้านการเงินและสะสมวุฒิการศึกษาหลายใบจากหลายเมืองใหญ่ แต่เบื้องหลังความสำเร็จในสายตาคนทั่วไป เขาเล่าว่าชีวิตเต็มไปด้วยแรงกดดันจากครอบครัว ความโดดเดี่ยว และความรู้สึกว่าการศึกษาระดับสูงกลายเป็นเหมือน “พันธนาการ” มากกว่าจะเป็นอิสรภาพ

หลังใช้ชีวิตต่างประเทศหลายปี เขาเคยทำงานในครัวร้านอาหารจีนที่ปารีส และพบว่าความสุขอาจมาจากงานเรียบง่ายอย่างการล้างจาน ไม่จำเป็นต้องรอให้ได้งานในอุดมคติหรือสถานะที่สังคมยอมรับเท่านั้น

ปี 2023 เขากลับจีน ทำงานเป็นพนักงานเสิร์ฟในงานเทศกาลเบียร์และโรงแรม ก่อนเดินทางไปต้าหลี่ และเลือกใช้ชีวิตแบบเรียบง่ายมากขึ้น ตื่นเช้า เข้านอนเร็ว กินอาหารจากร้านมังสวิรัติฟรี อาบน้ำเป็นครั้งคราวที่โฮสเทล ใช้บริการบางอย่างจากพื้นที่สาธารณะหรือโรงแรม และใช้เงินเพียงเล็กน้อยในแต่ละเดือน

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้ถูกพูดถึงมาก คือมันไปเชื่อมกับกระแส “ถังผิง” หรือ Tang Ping ที่มักแปลว่า “การนอนราบ” ในจีน คำนี้ไม่ได้หมายถึงการนอนเฉย ๆ ตามตัวอักษร แต่ถูกใช้พูดถึงท่าทีของคนรุ่นใหม่บางส่วนที่ไม่อยากวิ่งตามการแข่งขันหนัก งานหนัก รายได้สูง บ้าน รถ หรือสถานะทางสังคมแบบที่ระบบผลักให้เป็นมาตรฐานเดียว

ในสังคมจีน คำว่า “ถังผิง” มักถูกโยงกับวัฒนธรรมการทำงานหนักและการแข่งขันสูง โดยเฉพาะบรรยากาศแบบ 996 ที่หมายถึงการทำงาน 9 โมงเช้าถึง 3 ทุ่ม สัปดาห์ละ 6 วัน แม้ไม่ใช่ทุกคนที่เลือกถังผิงจะมีเหตุผลเหมือนกัน แต่แก่นร่วมคือความเหนื่อยล้าจากระบบที่ให้ค่ากับการไต่ระดับตลอดเวลา

งานวิชาการเรื่อง “Lying Flat”: Chinese Youths’ Resistance to Overwork and the Practice of Stratification ในวารสาร Youth and Globalization อธิบายว่า การนอนราบของคนรุ่นใหม่จีนไม่ได้มีแบบเดียว แต่สัมพันธ์กับต้นทุนชีวิตที่ต่างกัน ทั้งกลุ่มคนมีการศึกษาและทุนสูงที่มองหาทางออกจากการแข่งขัน กลุ่มคนเมืองที่พึ่งพิงครอบครัว และกลุ่มแรงงานที่มองไม่เห็นโอกาสขยับฐานะ

เมื่อมองจากกรอบนี้ จ้าว เตี้ยน จึงเป็นกรณีที่ซับซ้อน เพราะเขาไม่ใช่ตัวแทนของคนจนเมืองทั่วไป และไม่ใช่เพียงคนที่ปฏิเสธงานเพราะไม่อยากเหนื่อย เขามีต้นทุนสูง เคยผ่านเส้นทางที่สังคมมองว่าน่าภูมิใจ แต่กลับบอกเป็นนัยว่าเส้นทางนั้นไม่ตอบโจทย์ความสงบในชีวิต

ประเด็นที่ควรระวังคือ ไม่ควรสรุปว่า “การใช้ชีวิตไร้บ้าน” เป็นทางเลือกที่เหมาะกับทุกคน หรือเป็นคำตอบโรแมนติกสำหรับปัญหาชีวิตจริง เพราะในความเป็นจริง การไม่มีที่อยู่อาศัยมั่นคงมีความเสี่ยง ทั้งด้านสุขภาพ ความปลอดภัย และสวัสดิภาพส่วนบุคคล

แต่สิ่งที่เรื่องนี้ชวนคิด คือคนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งอาจไม่ได้ต้องการ “ชนะ” ในเกมเดิมอีกต่อไป บางคนอยากลดความต้องการ ลดภาระ ลดการเปรียบเทียบ และทวงคืนเวลาชีวิต แม้การเลือกแบบนั้นจะทำให้คนรอบข้างไม่เข้าใจ

สำหรับผู้อ่านไทย เรื่องนี้อาจไม่ได้ไกลตัวอย่างที่คิด เพราะสังคมไทยเองก็มีแรงกดดันคล้ายกันในหลายระดับ ไม่ว่าจะเป็นการเรียนให้สูง ทำงานให้มั่นคง ซื้อบ้าน มีรถ มีเงินเก็บ และต้องดูเหมือนกำลังก้าวหน้าอยู่เสมอ คำถามคือ ถ้าความสำเร็จภายนอกไม่ทำให้ใจเบาลง เราควรกล้าทบทวนจังหวะชีวิตของตัวเองแค่ไหน

ท้ายที่สุด “ถังผิง” ไม่ควรถูกมองแบบขาวดำว่าเป็นความขี้เกียจหรือความกล้าหาญเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง มันอาจเป็นทั้งสัญญาณของความเหนื่อยล้า การต่อต้านเงียบ ๆ และการทดลองหาความหมายใหม่ของชีวิตในโลกที่วัดคุณค่าคนด้วยผลงานมากเกินไป

กรณีของจ้าว เตี้ยน จึงไม่ได้บอกให้ทุกคนต้องทิ้งงาน ทิ้งบ้าน หรือใช้ชีวิตสุดโต่ง แต่ชวนให้ถามคำถามที่ตรงกว่าเดิมว่า สิ่งที่เรากำลังวิ่งตามอยู่นั้น เป็นความฝันของเราเองจริง ๆ หรือเป็นเพียงความคาดหวังที่สังคมส่งต่อมาให้

• จ้าว เตี้ยน เป็นชายจีนวัย 32 ปี มีปริญญาตรี 2 ใบ และปริญญาโท 3 ใบ แต่เลือกใช้ชีวิตเรียบง่ายในต้าหลี่
• เรื่องของเขาเชื่อมกับแนวคิด “ถังผิง” หรือการนอนราบ ซึ่งเป็นท่าทีปฏิเสธการแข่งขันและการทำงานหนักเกินพอดี
• งานวิชาการชี้ว่า ถังผิงมีหลายรูปแบบ ไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว และสัมพันธ์กับชนชั้น ทุนชีวิต และโอกาสทางสังคม
• ไม่ควรโรแมนติไซซ์ชีวิตไร้บ้าน เพราะยังมีความเสี่ยงด้านความปลอดภัยและคุณภาพชีวิต
• ประเด็นสำคัญของเรื่องนี้คือการตั้งคำถามว่า ความสำเร็จแบบเดิมยังตอบโจทย์ชีวิตคนรุ่นใหม่อยู่หรือไม่