10 ความเข้าใจผิดเรื่องภาษีที่ฟรีแลนซ์และเจ้าของธุรกิจเล็กควรเช็ก

เริ่มรับงานฟรีแลนซ์ ขายของออนไลน์ หรือทำธุรกิจเล็ก ๆ แล้วมีเงินเข้าเรื่อย ๆ เรื่องภาษีไม่ควรรอให้เกิดปัญหาก่อนค่อยเช็ก เพราะบางความเข้าใจผิดอาจทำให้ยื่นข้อมูลไม่ครบ เสียภาษีเพิ่ม หรือมีค่าปรับตามมาได้

เรื่องสำคัญคือ “ไม่ต้องเสียภาษี” กับ “ไม่ต้องยื่นภาษี” ไม่ใช่เรื่องเดียวกันเสมอไป และเงินที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายไปแล้ว ก็ไม่ได้แปลว่าจบหน้าที่ภาษีประจำปีทันที

1. รายได้ไม่ถึงเสียภาษี เลยคิดว่าไม่ต้องยื่น

หลายคนเข้าใจว่าถ้าคำนวณแล้วไม่มีภาษีต้องจ่าย ก็ไม่ต้องยื่นแบบ แต่หลักที่ควรจำคือ หากมีรายได้ถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด อาจยังต้องยื่นแบบ แม้ผลสุดท้ายจะไม่ต้องจ่ายภาษีเพิ่มก็ตาม

สำหรับคนทำงานอิสระหรือมีรายได้หลายทาง ควรเช็กเกณฑ์ยื่นแบบในแต่ละปีจากกรมสรรพากรโดยตรง เพราะเงื่อนไขอาจต่างจากมนุษย์เงินเดือนที่มีรายได้ทางเดียว

2. ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายแล้ว คิดว่าจบ

ภาษีหัก ณ ที่จ่ายเป็นการจ่ายภาษีล่วงหน้า ไม่ใช่การปิดบัญชีภาษีทั้งปีเสมอไป

ตัวอย่างเช่น ฟรีแลนซ์รับงานจากบริษัทแล้วถูกหักไว้ 3% เมื่อถึงเวลายื่นภาษีประจำปี ยังต้องนำรายได้รวมทั้งปีมาคำนวณอีกครั้ง ถ้าถูกหักไว้เกินอาจขอคืนได้ แต่ถ้าถูกหักไว้น้อยกว่าภาษีจริง ก็อาจต้องจ่ายเพิ่ม

3. มีรายได้หลายทาง แต่คิดว่าแยกกันได้

คนจำนวนมากมีทั้งเงินเดือน งานเสริม ค่าคอมมิชชัน ขายของออนไลน์ หรือรับจ้างเป็นครั้ง ๆ แล้วเข้าใจว่าแต่ละช่องทางแยกกัน

ในทางภาษี รายได้หลายประเภทอาจต้องนำมารวมเพื่อคำนวณภาษีประจำปี โดยกรมสรรพากรแบ่งเงินได้ออกเป็นหลายประเภท เช่น เงินเดือน เงินจากการรับทำงานให้ วิชาชีพอิสระ หรือรายได้จากธุรกิจการพาณิชย์

จุดที่ควรทำคือแยกบันทึกรายได้ตามแหล่งที่มาไว้ตั้งแต่ต้นปี ไม่ใช่ไปรวมย้อนหลังตอนใกล้หมดเขตยื่น

4. รับเงินสดแล้วคิดว่าตรวจสอบไม่ได้

การรับเงินสดไม่ได้แปลว่ารายได้นั้นไม่มีอยู่จริง โดยเฉพาะถ้ามีหลักฐานอื่นประกอบ เช่น แชตสั่งงาน ใบเสนอราคา ใบส่งของ รีวิวสินค้า หรือรายการโอนบางส่วนที่เกี่ยวข้องกับงานเดียวกัน

สำหรับธุรกิจเล็กและร้านค้าออนไลน์ ควรบันทึกรายรับทุกช่องทางให้ตรงกับความเป็นจริง เพราะเมื่อธุรกิจโตขึ้น การย้อนจัดเอกสารจะยากกว่าการเก็บตั้งแต่แรกมาก

5. รายได้เสริมเล็กน้อย เลยไม่สนใจภาษี

รายได้จากงานเสริม เช่น สอนพิเศษ รับออกแบบ เขียนคอนเทนต์ ขายของออนไลน์ ทำขนมขาย หรือรับจ้างทั่วไป ควรถูกนำมาพิจารณาในการยื่นภาษี

แม้จำนวนเงินต่อครั้งจะไม่มาก แต่ถ้ามีหลายครั้งทั้งปี ยอดรวมอาจสูงกว่าที่คิด วิธีง่ายที่สุดคือทำไฟล์รายรับรายเดือน แยกวันที่ ลูกค้า จำนวนเงิน และช่องทางรับเงินไว้เสมอ

6. ค่าใช้จ่ายทุกอย่างเอาไปหักภาษีได้

ไม่ใช่ทุกค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันจะใช้หักภาษีได้ ค่าใช้จ่ายที่นำมาคิดภาษีต้องเกี่ยวข้องกับประเภทเงินได้และเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

ตัวอย่างที่ควรระวังคือ ค่าอาหารส่วนตัว ค่าเดินทางที่ไม่เกี่ยวกับงาน หรือของใช้ส่วนตัวที่ซื้อปะปนกับธุรกิจ หากไม่มีหลักฐานหรืออธิบายความเกี่ยวข้องกับงานไม่ได้ ก็อาจใช้เป็นค่าใช้จ่ายทางภาษีไม่ได้ตามที่เข้าใจ

7. ไม่มีเอกสารก็คิดว่าไม่เป็นไร

เอกสารเป็นตัวช่วยสำคัญที่สุดเวลาต้องอธิบายรายได้และรายจ่ายของตัวเอง สิ่งที่ควรเก็บไว้ ได้แก่

ใบเสร็จ ใบกำกับภาษี หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย สัญญาจ้าง ใบเสนอราคา หลักฐานโอนเงิน และสรุปรายรับรายจ่ายรายเดือน

สำหรับฟรีแลนซ์ ควรขอหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายจากผู้ว่าจ้างทุกครั้ง เพราะเอกสารนี้ช่วยยืนยันภาษีที่ถูกหักไว้แล้วตอนยื่นภาษีประจำปี

8. ใช้บัญชีส่วนตัวรับเงินธุรกิจตลอด

ช่วงเริ่มต้น หลายคนใช้บัญชีส่วนตัวรับเงินงานหรือเงินร้านค้า เพราะสะดวก แต่เมื่อรายรับเริ่มถี่ขึ้น การแยกบัญชีธุรกิจออกจากบัญชีส่วนตัวจะช่วยให้ดูรายได้ง่ายขึ้นมาก

ข้อดีคือเห็นเงินเข้าออกของงานชัด ลดความสับสนระหว่างค่าใช้จ่ายส่วนตัวกับค่าใช้จ่ายธุรกิจ และช่วยให้เตรียมข้อมูลภาษีได้เร็วขึ้น

9. ยื่นผิดนิดเดียวคงไม่เป็นอะไร

ความผิดพลาดเล็ก ๆ เช่น ลืมรายได้บางก้อน ใส่ตัวเลขผิด ไม่รวมรายได้จากงานเสริม หรือใช้ค่าลดหย่อนผิดเงื่อนไข อาจทำให้ต้องแก้แบบหรือเสียเงินเพิ่มภายหลัง

ก่อนกดยื่น ควรเช็ก 5 จุดนี้อย่างน้อยหนึ่งรอบ

รายได้ครบทุกช่องทางหรือยัง
ภาษีหัก ณ ที่จ่ายตรงกับเอกสารหรือไม่
ค่าใช้จ่ายเลือกตามประเภทเงินได้ถูกหรือไม่
ค่าลดหย่อนมีหลักฐานรองรับหรือไม่
เลขบัญชีและข้อมูลส่วนตัวถูกต้องหรือไม่

10. รอให้สรรพากรแจ้งก่อนค่อยแก้

ถ้ารู้ว่าข้อมูลผิดหรือเอกสารขาด ควรรีบตรวจสอบและแก้ไข ไม่ควรรอให้มีหนังสือแจ้งก่อน เพราะการแก้ปัญหาเร็วช่วยลดความวุ่นวาย และทำให้มีเวลารวบรวมหลักฐานมากกว่า

เรื่องภาษีไม่จำเป็นต้องเริ่มจากความซับซ้อน แค่แยกบัญชี เก็บเอกสาร จดรายรับรายจ่าย และเช็กประเภทเงินได้ให้ถูกตั้งแต่แรก ก็ช่วยลดความเสี่ยงของฟรีแลนซ์ เจ้าของร้านออนไลน์ และคนทำธุรกิจส่วนตัวได้มากแล้ว