"ยิ่งสูงยิ่งหนาว" เป็นความจริงทางสังคมและทางธรรมชาติ!

"ยิ่งสูงยิ่งหนาว" เป็นความจริงทางสังคมและทางธรรมชาติ!

ในทางภูมิศาสตร์และอุตุนิยมวิทยา ยิ่งระดับความสูงเพิ่มขึ้น อุณหภูมิของอากาศจะยิ่งลดลง โดยที่ระดับความสูงปกติ อุณหภูมิจะลดลงประมาณ 0.6 องศาเซลเซียสทุกๆ ความสูงที่เพิ่มขึ้น100 เมตร แม้ว่าพื้นที่สูงจะขยับเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น แต่โลกไม่ได้ รับความร้อนจากแสงอาทิตย์โดยตรง

ในทางสังคม สำนวน "ยิ่งสูงยิ่งหนาว" เป็นสุภาษิตที่เปรียบเปรยถึงการก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งที่สูงขึ้น อำนาจที่มากขึ้น หรือความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ มักจะแลกมาด้วยความโดดเดี่ยว ไร้มิตรแท้ และความกดดันที่มากขึ้น

"ยิ่งสูงยิ่งหนาว" มีที่มาจาก นิทานสุภาษิตจีน (成语) คำนี้มักใช้เปรียบเทียบถึงคนที่มีตำแหน่งหน้าที่การงานสูงขึ้น มีอำนาจมากขึ้น หรือมีความรู้ความสามารถโดดเด่นกว่าคนอื่น มักจะหาคนที่เข้าใจหรือเป็นเพื่อนแท้ได้ยากขึ้น คล้ายกับความหมายที่ว่า “ต้นไม้สูงมักมีลมพัดแรง” หรือ “ยิ่งสูง ยิ่งหนาว” ตามสภาพภูมิศาสตร์สำหรับในประเทศไทย 

ทางด้านสังคมไทยอาจเทียบเคียงได้กับบริบทต่าง ๆ ดังนี้:

"ดีเกินไปจนคนเข้าไม่ถึง" (ใช้กับผลงาน วรรณกรรม หรือศิลปะ)" พูดคนละภาษา" หรือ "คุยกันคนละระดับ" (ใช้ในเชิงความคิดหรือความรู้ที่ห่างกันเกินไป)

"โดดเดี่ยวบนยอดเขา" (สะท้อนถึงความโดดเดี่ยวของผู้ที่มีความสามารถสูงส่ง)

ผู้ที่ทำให้สำนวนนี้เป็นที่รู้จักในไทย แบ่งเป็น 2 แหล่งหลัก:

1. นิทานสุภาษิตจีน (成语 - เฉิงอี่ว์)ในทางวรรณกรรมจีน มีรากฐานมาจากสำนวน "曲高和寡" (ชวีเกาเฮ่อกว่อ) แปลตรงตัวว่า ***เพลงที่มีท่วงทำนองสูงส่ง ย่อมมีผู้ร่วมร้องหรือเข้าใจได้น้อย*** ถูกบันทึกไว้ตั้งแต่สมัยจ้านกั๋ว (ยุครัฐศึก) โดย ซ่งอวี้ (Song Yu) กวีเอกแห่งแคว้นฉู่ ได้อธิบายไว้เพื่อเปรียบเปรยว่า คนที่มีความรู้ ความสามารถ หรือคุณธรรมสูงส่งเกินกว่าคนทั่วไป ย่อมหาเพื่อนแท้และผู้ที่เข้าใจตนเองได้ยาก 

เช่นเดียวกับนักร้องคนหนึ่งร้องเพลงในเมืองหลวง ตอนที่เขาร้องเพลงพื้นบ้านทั่วไป มีคนร้องตามได้เป็นพันคน แต่พอเขาเปลี่ยนไปร้องเพลงที่ท่วงทำนองวิจิตรและสูงส่งขึ้นเรื่อย ๆ คนที่ร้องตามได้ก็เหลือเพียงไม่กี่สิบคน 

ซ่งอวี้ ต้องการสื่อว่า ไม่ใช่เพราะเพลงไม่ดี แต่เป็นเพราะความคิดของเขาสูงส่งเกินกว่าที่คนธรรมดาจะเข้าใจได้ อย่างที่เรียกว่า "สูงส่งเกินเอื้อม" หรือ "ลึกซึ้งจนหาคนเข้าใจยาก"

2. วงการเพลงไทย (เพลง "ยิ่งสูงยิ่งหนาว")สำหรับในบริบทของสังคมไทยยุคปัจจุบัน สำนวนนี้ถูกทำให้เป็นที่จดจำอย่างแพร่หลายในฐานะชื่อเพลง "ยิ่งสูงยิ่งหนาว" ขับร้องโดย เต๋อ - เรวัต พุทธินันทน์ ซึ่งแต่งขึ้นใน พ.ศ. 2526 โดยมีเนื้อร้องดังนี้

***ก่อนตะวัน ลับแนวเหลี่ยมภูผาหมอกจางตา ฟ้าร่วมกันท้าทายขุนเขายิ่งใหญ่ ทางเดินห่างลับไกลบุกเดินไป ไม่เคยหวั่นเขาสูงล้ำค้ำฟ้าตระหง่านเหล่าภัยพาล คืบคลานเป็นเงายิ่งสูงยิ่งหนาว ยอดเขายังห่างอยู่บนทางนึกหวั่น นึกพรั่นความหนาวเปรียบคนเรา เหมือนดั่งขึ้นภูเขาฝ่าไปเอา หมายตัวเราก้าวไกลสูง สูงขึ้นไป ใครจะอยู่ข้างเรากิเลสยุเย้า ให้ปืนป่ายไร้มิตรแท้ ถึงแม้ยิ่งใหญ่ใหญ่เกินไป ไม่มีใครเอายิ่งสูงยิ่งหนาว ยิ่งเหงายิ่งห่างอยู่บนทางนึกหวั่น นึกพรั่นความหนาว***

เพลง : ยิ่งสูงยิ่งหนาว

ศิลปิน : เรวัต พุทธินันทน์

คำร้อง : เรวัต พุทธินันทน์

ทำนอง : อัสนี โชติกุล

เรียบเรียง : อัสนี โชติกุล