ภพ 2 ระดับ

ภพ ๒ ระดับ (ตามหลักปฏิจจสมุปบาท)

ในทางพุทธศาสนา "ภพ" ไม่ได้หมายถึงเพียงสถานที่ไปเกิดเท่านั้น แต่หมายถึง "สภาวะแห่งความมีและความเป็น" ซึ่งแบ่งออกเป็น ๒ ระดับที่สัมพันธ์กันในฐานะ "เหตุ" และ "ผล" ดังนี้

๑) กัมมภพ ภาคเหตุ

คือ ภาวะของการกระทำ ที่ประกอบด้วย "เจตนา" อันเป็นตัวปรุงแต่งให้เกิดการปฏิสนธิในภพใหม่ สภาวะนี้คือการสร้าง "กระแสแห่งกรรม" ผ่านทางกาย วาจา และใจ

• อกุศลเจตนา (ฝ่ายบาป) เช่น คิดด้วยโลภะ, พูดด้วยโทสะ, ทำด้วยโมหะ

• กุศลเจตนา (ฝ่ายบุญ) เช่น การให้ทาน, การรักษาศีล, การมีเมตตา หรือการเจริญสมาธิภาวนา

• อภิสังขาร เจตนาเหล่านี้ทำหน้าที่เป็น "ตัวปรุงแต่ง" (อภิสังขาร ๓) ที่รอเวลาส่งผล

หัวใจสำคัญ ทุกครั้งที่มีความยึดมั่น (อุปาทาน) แล้วเราแสดงออกด้วยเจตนา ย่อมเป็นการสร้าง "กัมมภพ" ขึ้นในขณะนั้น

๒) อุปปัตติภพ ภาคผล

คือ ภพที่ไปเกิดจริง หรือสภาวะที่อุบัติขึ้นตามแรงเหวี่ยงของกรรม เป็นส่วนของวิบาก (ผล) ที่ปรากฏออกมาเป็นขันธ์ ๕ ในภูมิภูมิต่างๆ เช่น

• มนุษย์ / เทวดา ผลของกุศลกรรม (กุศลวิบาก)

• เปรต / นรก / อสุรกาย / สัตว์เดรัจฉาน ผลของอกุศลกรรม (อกุศลวิบาก)

• พรหม (รูปพรหม-อรูปพรหม) ผลของการทำสมาธิขั้นสูง

สรุปความสัมพันธ์ กัมมภพเป็น "เหตุ" (การหว่านเมล็ดพันธุ์) > อุปปัตติภพเป็น "ผล" (ต้นไม้ที่งอกงามตามชนิดของเมล็ดนั้น)