โรงปูนแห่งแรกของประเทศไทยอยู่ที่ไหน จุดเริ่มต้นที่หลายคนอาจไม่เคยรู้

ทุกวันนี้ปูนซีเมนต์เป็นวัสดุพื้นฐานของบ้าน อาคาร ถนน และสะพาน แต่ก่อนที่ประเทศไทยจะมีโรงงานผลิตปูนซีเมนต์เป็นของตัวเอง การจัดหาวัสดุชนิดนี้ต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศเป็นสำคัญ

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่6เมื่อมีการจัดตั้งบริษัทปูนซิเมนต์ไทยจำกัดสินใช้ในพ.ศ.2456เพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ภายในประเทศ

โรงงานแห่งแรกอยู่ที่บางซื่อ กรุงเทพฯ

โรงงานแห่งแรกตั้งอยู่ที่บางซื่อกรุงเทพฯซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการผลิตปูนซีเมนต์ในระดับอุตสาหกรรมของไทยโดยมีเป้าหมายสำคัญเพื่อช่วยลดการพึ่งพาวัสดุนำเข้าและใช้ทรัพยากรภายในประเทศให้เกิดประโยชน์มากขึ้น

ข้อเท็จจริงที่ควรแยกให้ชัดคือ บริษัทก่อตั้งใน พ.ศ. 2456 แต่โรงงานบางซื่อเริ่มผลิตปูนซีเมนต์จริงใน พ.ศ. 2458 หรือ ค.ศ. 1915

กำลังผลิตเริ่มต้น 20,000 ตันต่อปี

ข้อมูลประวัติของSCGระบุว่าเมื่อโรงงานบางซื่อเริ่มเดินสายการผลิตในพ.ศ.2458มีกำลังผลิตประมาณ20,000ตันต่อปีก่อนเพิ่มเป็น27,000ตันต่อปีในเวลาต่อมา

ตัวเลขนี้ช่วยให้เห็นภาพของอุตสาหกรรมในระยะเริ่มต้น แม้จะยังไม่ใช่กำลังผลิตระดับมหาศาลเมื่อเทียบกับโรงงานสมัยใหม่ แต่ถือเป็นก้าวสำคัญในการสร้างระบบการผลิตปูนซีเมนต์ภายในประเทศ

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ การผลิตต้องอาศัยทั้งวัตถุดิบ เครื่องจักร ความรู้ทางเทคนิค และระบบขนส่ง ไม่ใช่เพียงการสร้างอาคารโรงงานขึ้นมาเท่านั้น

จากการลดนำเข้า สู่รากฐานของงานก่อสร้างไทย

ก่อนมีการผลิตปูนซีเมนต์ในไทยวัสดุชนิดนี้ถูกนำเข้ามาใช้ในงานก่อสร้างอยู่แล้วการตั้งโรงงานภายในประเทศจึงไม่ได้หมายความว่าคนไทยเพิ่งรู้จักปูนซีเมนต์แต่เป็นการเปลี่ยนจากการพึ่งพาการนำเข้าไปสู่การมีฐานการผลิตของตนเอง

กรมศิลปากรยกตัวอย่างการใช้ปูนซีเมนต์ในสิ่งก่อสร้างสำคัญเช่นพระที่นั่งเทวราชสภารมย์ในพระราชวังพญาไทหอประชุมโรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัยและสะพานพระพุทธยอดฟ้าอย่างไรก็ตามไม่ควรสรุปว่าสิ่งก่อสร้างเหล่านี้ทั้งหมดสร้างโดยใช้ปูนจากโรงงานบางซื่อโดยตรงหากไม่มีหลักฐานยืนยันเป็นรายแห่ง

โรงงานเก่าแห่งนี้มีความหมายอย่างไรในวันนี้

โรงงานบางซื่อเริ่มผลิตในพ.ศ.2458และดำเนินการต่อเนื่องมายาวนานก่อนหยุดการผลิตในพ.ศ.2526ตามประวัติของSCGHeritage

เรื่องราวของโรงงานแห่งนี้จึงไม่ได้มีความสำคัญแค่การเป็นโรงงานแห่งแรก แต่ยังสะท้อนแนวคิดเรื่องการพัฒนาอุตสาหกรรม การใช้ทรัพยากร และการสร้างความสามารถในการผลิตวัสดุสำคัญภายในประเทศ

จากโรงงานที่เริ่มต้นด้วยกำลังผลิต 20,000 ตันต่อปี อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยได้พัฒนาต่อเนื่องผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี เศรษฐกิจ และความต้องการก่อสร้างของประเทศ

บทสรุป: หากพูดถึงโรงงานผลิตปูนซีเมนต์แห่งแรกของไทย ชื่อที่ควรรู้จักคือโรงงานบางซื่อ ซึ่งเริ่มผลิตใน พ.ศ. 2458 ภายใต้บริษัทที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อสองปีก่อน นี่คือหนึ่งในจุดเริ่มต้นสำคัญของอุตสาหกรรมวัสดุก่อสร้างไทย

ในมุมของคุณ การที่ประเทศไทยสามารถผลิตวัสดุก่อสร้างสำคัญได้เองตั้งแต่กว่าหนึ่งศตวรรษก่อน ส่งผลต่อการพัฒนาประเทศมากที่สุดในด้านใด ทั้งเศรษฐกิจ เทคโนโลยี หรือโครงสร้างพื้นฐาน