ชันโรง จิ๋ว แต่แจ๋ว

ชันโรง เป็นแมลงตัวเล็กในกลุ่มเดียวกับผึ้ง แต่ต่างจากผึ้งเลี้ยงทั่วไปตรงที่ไม่มีเหล็กใน จึงไม่ต่อยคน ทำให้ชาวสวนหลายคนชอบเลี้ยงไว้ในสวนผลไม้และสวนผัก เพราะช่วยผสมเกสรได้ดีมาก โดยเฉพาะดอกไม้ขนาดเล็กที่ผึ้งพันธุ์ใหญ่เข้าไปเก็บน้ำหวานได้ยาก

        ในมุมของคนทำสวน ชันโรงถือเป็นผู้ช่วยตัวจิ๋วที่ขยันตั้งแต่เช้าจนเย็น ทุกวันจะบินออกจากรังไปเก็บน้ำหวาน เกสรดอกไม้ และยางไม้ เพื่อนำกลับมาสร้างรังและเป็นอาหารของฝูง ระหว่างที่บินจากดอกหนึ่งไปอีกดอกหนึ่ง เกสรจะติดตามลำตัวไปด้วย จึงช่วยให้พืชติดผลได้ดีขึ้น หลายสวนพบว่าผลไม้มีรูปร่างสวย เมล็ดสมบูรณ์ และให้ผลผลิตเพิ่มขึ้นเมื่อมีชันโรงอาศัยอยู่

        รังของชันโรงมีลักษณะเฉพาะ บางชนิดสร้างในโพรงไม้ บางชนิดอยู่ในกล่องเลี้ยงที่คนจัดเตรียมให้ บริเวณปากทางเข้ารัง มักมียางเหนียวสีดำหรือน้ำตาลเข้ม ซึ่งเกิดจากการนำยางไม้ผสมกับขี้ผึ้งมาสร้างเป็นเกราะป้องกันศัตรู ชาวบ้านหลายพื้นที่เรียกยางชนิดนี้ว่า “พรอพอลิส” ซึ่งมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว คำว่า "พรอพอลิส" หมายถึงวัสดุที่ผึ้งหรือชันโรงสร้างจากยางไม้ผสมสารคัดหลั่งและขี้ผึ้ง

        น้ำผึ้งชันโรงมีรสชาติแตกต่างจากน้ำผึ้งทั่วไปอย่างชัดเจน คือมีรสหวานอมเปรี้ยว เนื่องจากมีความชื้นและกรดอินทรีย์ตามธรรมชาติสูงกว่า จึงให้ความสดชื่นและมีกลิ่นหอมของดอกไม้เด่นเป็นเอกลักษณ์

        สำหรับคนสวนแล้ว ชันโรงไม่ได้มีคุณค่าแค่เรื่องน้ำผึ้ง แต่เป็นเหมือนแรงงานตัวเล็กที่ช่วยดูแลสวนโดยไม่ต้องจ้าง ช่วยให้ต้นไม้ติดดอกออกผลตามธรรมชาติ และยังเป็นตัวบ่งชี้ว่าพื้นที่นั้นมีความอุดมสมบูรณ์ เพราะชันโรงจะอยู่ได้ดีในแหล่งที่มีดอกไม้และสิ่งแวดล้อมที่ค่อนข้างสมบูรณ์ หากวันไหนเห็นชันโรงบินว่อนอยู่รอบสวน ก็มักเป็นสัญญาณว่าสวนแห่งนั้นยังมีชีวิตชีวาและสมดุลทางธรรมชาติอยู่ไม่น้อยเลยทีเดียว