10 ประเทศและเมืองที่ขึ้นชื่อเรื่องรถบัสสองชั้น ใช้ต่างกันมากกว่าที่คิด

รถบัสสองชั้นไม่ได้มีแค่ภาพจำของลอนดอนเท่านั้น หลายประเทศยังใช้รถแบบนี้จริงในชีวิตประจำวัน แต่รูปแบบการใช้งานต่างกันมาก บางเมืองใช้เป็นรถเมล์หลัก บางประเทศใช้เป็นรถทัวร์ทางไกล บางแห่งใช้กับเส้นทางท่องเที่ยวหรือเส้นทางชานเมืองที่ต้องการรับผู้โดยสารจำนวนมาก

สรุปเร็ว

• สหราชอาณาจักรและฮ่องกงเป็นพื้นที่ที่รถบัสสองชั้นผูกกับระบบขนส่งเมืองชัดที่สุด
• สิงคโปร์และไอร์แลนด์ใช้รถสองชั้นเพื่อเพิ่มความจุบนเส้นทางเมืองที่มีผู้โดยสารหนาแน่น
• แคนาดาใช้รถสองชั้นในบางเส้นทางชานเมืองและระยะกลาง โดยเฉพาะระบบ GO Transit
• ไทยมีภาพของรถสองชั้นเด่นในกลุ่มรถโดยสารทางไกล รถทัวร์ และรถไม่ประจำทาง มากกว่ารถเมล์เมือง
• การจัดอันดับแบบฟันธงทั้งโลกทำได้ยาก เพราะแต่ละประเทศนับประเภทรถไม่เหมือนกัน

1. สหราชอาณาจักร

ถ้านึกถึงรถบัสสองชั้น ประเทศแรกที่หลายคนนึกถึงมักเป็นสหราชอาณาจักร โดยเฉพาะลอนดอน รถบัสสีแดงสองชั้นกลายเป็นสัญลักษณ์ของเมืองไปแล้ว และยังเป็นส่วนหนึ่งของระบบขนส่งจริง ไม่ใช่แค่รถสำหรับนักท่องเที่ยว

ข้อมูลจาก Transport for London ระบุว่ากองรถบัสของลอนดอนมีประมาณ 9,000 คัน และทั้งหมดอยู่ภายใต้มาตรฐานมลพิษ Euro VI หรือดีกว่า นอกจากนี้ยังมีรถปล่อยมลพิษเป็นศูนย์ราว 2,500 คัน คิดเป็นประมาณ 28% ของกองรถทั้งเมือง ทำให้ลอนดอนยังเป็นหนึ่งในเมืองที่ระบบรถบัสใหญ่และเห็นรถสองชั้นได้ชัดมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

2. ฮ่องกง

ฮ่องกงเป็นอีกพื้นที่ที่รถบัสสองชั้นมีบทบาทสูงมาก เพราะเมืองมีพื้นที่จำกัด อาคารหนาแน่น และมีเส้นทางถนนที่ต้องรองรับผู้โดยสารจำนวนมาก รถสองชั้นจึงช่วยเพิ่มความจุโดยไม่ต้องเพิ่มจำนวนรถบนถนนมากเกินไป

ภาพที่เห็นชัดคือ รถบัสสองชั้นไม่ได้เป็นแค่ของตกแต่งเมือง แต่เป็นส่วนหนึ่งของการเดินทางประจำวันของคนฮ่องกง โดยข้อมูล Annual Transport Digest ของกรมขนส่งฮ่องกงแสดงรายละเอียดกองรถแฟรนไชส์ที่มีรถสองชั้นจำนวนมากในหลายรุ่น และมีจำนวนรวมในหมวดที่แสดงมากกว่า 4,000 คันในข้อมูลปี 2018

3. สิงคโปร์

สิงคโปร์ใช้รถบัสสองชั้นเพื่อรองรับเส้นทางที่มีผู้โดยสารหนาแน่น โดยเฉพาะในเมืองที่พื้นที่ถนนมีจำกัดและต้องการระบบขนส่งที่ตรงเวลา รถสองชั้นจึงช่วยเพิ่มความจุในเส้นทางหลักได้ดี

จุดที่น่าสนใจคือ สิงคโปร์ไม่ได้หยุดอยู่แค่รถดีเซลแบบเดิม เพราะ Land Transport Authority ประกาศจัดซื้อรถบัสไฟฟ้า 660 คัน แบ่งเป็นรถชั้นเดียว 360 คัน และรถสองชั้นไฟฟ้า 300 คัน โดยจะทยอยนำมาใช้ตั้งแต่ปลายปี 2026 เป็นต้นไป

4. ไอร์แลนด์

ในดับลิน รถบัสสองชั้นเป็นภาพที่พบได้ง่ายมาก เพราะช่วยเพิ่มจำนวนที่นั่งในเส้นทางเมืองที่มีผู้โดยสารหนาแน่น และเหมาะกับถนนเมืองเก่าที่อาจไม่สะดวกต่อการเพิ่มจำนวนรถขนาดใหญ่หลายคัน

ไอร์แลนด์ยังเดินหน้าปรับรถโดยสารให้เป็นพลังงานสะอาดมากขึ้น โดยมีคำสั่งซื้อรถบัสไฟฟ้าสองชั้นชุดแรก 120 คัน แบ่งเป็น 100 คันสำหรับ Dublin Bus และ 20 คันสำหรับ Bus Éireann พร้อมกรอบจัดซื้อที่อาจขยายได้ถึง 800 คันในช่วงหลายปี

5. ไทย

ไทยเป็นกรณีที่ต่างจากลอนดอน ฮ่องกง หรือสิงคโปร์ เพราะรถบัสสองชั้นในไทยไม่ได้เด่นในฐานะรถเมล์เมือง แต่คุ้นตากว่าในรูปแบบรถโดยสารทางไกล รถทัวร์ รถเช่าเหมา และรถทัศนาจร

พูดง่าย ๆ คือ ถ้าประเทศอื่นใช้รถสองชั้นเพื่อเพิ่มความจุบนถนนในเมือง ไทยมักใช้รถสองชั้นกับการเดินทางข้ามจังหวัดหรือการเดินทางเป็นกลุ่ม จุดนี้ทำให้ไทยถูกพูดถึงบ่อยในกลุ่มประเทศที่มีรถโดยสารสองชั้นจำนวนมาก แต่ตัวเลขรวมทั้งประเทศควรใช้แบบระมัดระวัง เพราะการนับรถประจำทาง รถไม่ประจำทาง และรถท่องเที่ยวอาจแยกกันตามระบบทะเบียน

6. จีน

จีนเป็นประเทศที่น่าสนใจในอีกมุมหนึ่ง เพราะเป็นทั้งตลาดขนาดใหญ่และฐานการผลิตรถบัสไฟฟ้ารายสำคัญของโลก เมืองใหญ่อย่างปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ เซินเจิ้น และกว่างโจว มีการใช้รถบัสหลายรูปแบบ ทั้งรถชั้นเดียว รถพ่วง และรถสองชั้นในบางเส้นทาง

รถสองชั้นในจีนจึงไม่ได้เป็นภาพจำหลักของทุกเมืองเหมือนฮ่องกงหรือลอนดอน แต่มีบทบาทในบางเส้นทาง โดยเฉพาะเส้นทางที่ต้องการความจุสูงหรือใช้ในเชิงท่องเที่ยวเมือง

7. เยอรมนี

เยอรมนีมีภาพจำของรถบัสสองชั้นเด่นที่สุดในเบอร์ลิน รถสองชั้นสีเหลืองของ BVG เคยเป็นเอกลักษณ์ของเมือง และยังเป็นหนึ่งในตัวอย่างยุโรปแผ่นดินใหญ่ที่ใช้รถสองชั้นในระบบเมืองจริง

นอกจากรถเมล์ในเมือง เยอรมนียังมีรถโค้ชสองชั้นสำหรับเดินทางไกลในยุโรป ซึ่งต่างจากรถเมล์เมือง เพราะเน้นระยะทางไกล ความสะดวกสบาย และจำนวนที่นั่งมากกว่า

8. แคนาดา

แคนาดาเป็นหนึ่งในประเทศนอกยุโรปที่ใช้รถบัสสองชั้นกับระบบขนส่งชานเมืองอย่างจริงจัง โดยเฉพาะ GO Transit ในรัฐออนแทรีโอ รถสองชั้นเหมาะกับเส้นทางที่คนเดินทางจากชานเมืองเข้าสู่เมืองใหญ่ เพราะให้จำนวนที่นั่งมากและช่วยลดการใช้รถหลายคันในเส้นทางเดียวกัน

GO Transit ระบุว่ารถสองชั้นรุ่นเตี้ยของระบบถูกออกแบบให้ต่ำกว่ารุ่นแรก 39 เซนติเมตร และต่ำกว่ารุ่นที่สอง 24 เซนติเมตร เพื่อให้ผ่านสะพานและต้นไม้ได้มากขึ้น ใช้งานบนเส้นทางได้กว้างกว่าเดิม

9. อินเดีย

อินเดียเคยมีภาพจำของรถบัสสองชั้นในเมืองใหญ่อย่างมุมไบ โดยเฉพาะรถสีแดงที่เคยเป็นเอกลักษณ์ของเมือง แม้จำนวนจะลดลงไปมากเมื่อเทียบกับอดีต แต่ช่วงหลังรถบัสไฟฟ้าสองชั้นกลับมาเป็นประเด็นอีกครั้ง เพราะหลายเมืองต้องการเพิ่มความจุและลดมลพิษ

อย่างไรก็ตาม อินเดียยังไม่ได้ใช้รถสองชั้นแพร่หลายทั้งประเทศแบบเดียวกับรถชั้นเดียว จึงควรมองเป็น “การกลับมาของบางเมืองใหญ่” มากกว่าการเป็นระบบหลักของประเทศทั้งหมด

10. บังกลาเทศ

บังกลาเทศ โดยเฉพาะกรุงธากา เป็นพื้นที่ที่มีความหนาแน่นของประชากรสูงมาก รถบัสสองชั้นจึงถูกนำมาใช้เพื่อช่วยรองรับผู้โดยสารจำนวนมากบนถนนเมืองที่แออัด

ภาพของบังกลาเทศคล้ายหลายเมืองใหญ่ในเอเชีย คือรถสองชั้นไม่ได้เป็นแค่เรื่องสวยงาม แต่เกี่ยวกับการเพิ่มความจุของระบบขนส่งในเมืองที่คนใช้ถนนจำนวนมากทุกวัน

เข้าใจแบบง่าย ๆ

การดูว่าประเทศไหนใช้รถบัสสองชั้นเยอะที่สุด ไม่ได้ดูแค่จำนวนคันอย่างเดียว เพราะแต่ละพื้นที่ใช้คนละแบบ

• ลอนดอน ฮ่องกง สิงคโปร์ ดับลิน: ใช้เด่นในระบบรถเมล์เมือง
• ไทย เยอรมนี แคนาดา: เห็นชัดในรถทางไกล รถชานเมือง หรือรถโค้ช
• จีน อินเดีย บังกลาเทศ: ใช้ในบางเมืองใหญ่หรือบางเส้นทางที่ต้องการความจุสูง

จุดที่ทำให้เรื่องนี้เข้าใจผิดได้ง่ายคือ คำว่า “รถบัสสองชั้น” อาจหมายถึงรถเมล์ประจำทาง รถทัวร์ระยะไกล รถเช่าเหมา รถนำเที่ยว หรือรถเปิดประทุน แล้วแต่ระบบทะเบียนของแต่ละประเทศ เพราะฉะนั้นการดูภาพรวมแบบแยกประเภทการใช้งาน จะเข้าใจตรงกว่าการดูแค่อันดับตัวเลขรวม