บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ไม่ได้ช่วยแค่คนจน แต่พยุงโชห่วยไทยด้วย

ทุกต้นเดือน ภาพคนเดินเข้าร้านธงฟ้าเพื่อซื้อข้าวสาร น้ำมันพืช น้ำปลา หรือของใช้จำเป็น ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐเท่านั้น แต่ยังเป็นรายได้ก้อนสำคัญของร้านค้าชุมชนจำนวนมากด้วย

บัตรสวัสดิการแห่งรัฐมักถูกมองว่าเป็นเครื่องมือช่วยลดภาระค่าครองชีพของผู้มีรายได้น้อย แต่ในอีกด้านหนึ่ง เงินที่ถูกใช้ผ่านร้านธงฟ้าและร้านค้าที่ร่วมโครงการ กลายเป็นแรงพยุงให้ร้านค้าปลีกรายย่อยยังมีลูกค้าประจำในแต่ละเดือน

พูดง่าย ๆ คือ เงินในบัตรไม่ได้หยุดอยู่ที่ผู้ถือสิทธิ แต่ไหลต่อไปยังร้านค้าชุมชน ซัพพลายเออร์ ผู้ผลิตสินค้า และระบบค้าปลีกท้องถิ่น

สรุปเร็ว

• ผู้ถือบัตรใช้วงเงินซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็นได้ 300 บาทต่อคนต่อเดือน
• ใช้ได้กับร้านธงฟ้าราคาประหยัดพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่น และร้านอื่นตามที่กระทรวงพาณิชย์กำหนด
• ร้านค้าชุมชนจำนวนหนึ่งได้ยอดขายประจำจากลูกค้ากลุ่มนี้
• ประเทศไทยมีผู้ประกอบการค้าส่ง-ค้าปลีกรวมกว่า 400,000 ราย สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจกว่า 370,000 ล้านบาท โดยมากกว่า 80% เป็นโชห่วยรายเล็ก
• จุดเปราะบางคือ ร้านที่พึ่งยอดขายจากสิทธิรัฐมากเกินไป อาจสะดุดทันทีเมื่อระบบใช้งานไม่ได้หรือยอดขายจากบัตรลดลง

ข้อมูลจากกระทรวงการคลังระบุว่า สิทธิสวัสดิการแห่งรัฐยังรวมถึงวงเงินซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็น สินค้าเพื่อการศึกษา และวัตถุดิบเพื่อเกษตรกรรม จากร้านธงฟ้าฯ และร้านอื่นตามที่กระทรวงพาณิชย์กำหนด จำนวน 300 บาทต่อคนต่อเดือน รวมถึงสิทธิด้านก๊าซหุงต้ม ค่าเดินทาง ค่าไฟฟ้า และค่าน้ำประปาตามเงื่อนไขโครงการ

ด้านกระทรวงพาณิชย์เคยเผยแพร่ข้อมูลว่า ประเทศไทยมีผู้ประกอบการค้าส่ง-ค้าปลีกรวมกว่า 400,000 ราย สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจกว่า 370,000 ล้านบาท และมากกว่า 80% เป็นโชห่วยรายเล็กที่กระจายอยู่ในชุมชน หมู่บ้านต่าง ๆ ทั่วประเทศ

ภาพที่เห็นชัดคือ ร้านโชห่วยไม่ได้เป็นแค่ร้านขายของหน้าบ้าน แต่เป็นจุดที่คนในชุมชนเข้าถึงสินค้าใกล้ตัว โดยเฉพาะพื้นที่ที่ห้างใหญ่หรือร้านสะดวกซื้อยังไม่ได้ตอบโจทย์ทั้งหมด

เมื่อมีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐเข้ามา ร้านธงฟ้าหลายแห่งจึงมีรายได้ประจำช่วงต้นเดือน ลูกค้าซื้อของจำเป็น ร้านได้ยอดขายหมุนเวียน และเงินส่วนหนึ่งยังอยู่ในชุมชน แทนที่จะไหลออกไปยังศูนย์การค้าขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว

แต่เรื่องนี้ไม่ได้มีแต่ด้านบวก

ร้านค้าขนาดเล็กที่พึ่งยอดขายจากบัตรมากเกินไป อาจเจอปัญหาสภาพคล่องได้ง่าย เช่น ระบบรับชำระขัดข้อง ลูกค้าใช้สิทธิไม่ได้ชั่วคราว หรือยอดขายจากกลุ่มผู้ถือบัตรลดลงในบางช่วง รายได้ที่เคยเข้ามาสม่ำเสมอก็อาจหายไปทันที

อีกจุดที่หลายคนอาจมองข้ามคือ สินค้าหลักที่ขายในร้านมักเป็นของใช้จำเป็นจากผู้ผลิตรายใหญ่ ร้านค้าชุมชนจึงทำหน้าที่เป็นทั้งผู้ขายปลายทางและทางผ่านของเงิน กำไรจริงอาจไม่ได้สูงมากเมื่อเทียบกับยอดขายที่เห็นหน้าร้าน

สำหรับร้านค้าเล็ก สิ่งที่ทำให้ยืนระยะได้จึงไม่ใช่แค่การเข้าร่วมโครงการรัฐ แต่ต้องมีฐานลูกค้าปกติควบคู่กัน เช่น

• ของใช้ประจำวันที่คนในชุมชนต้องซื้อซ้ำ
• ราคาที่ไม่ต่างจากร้านใหญ่เกินไป
• ความสะดวก ใกล้บ้าน ซื้อเชื่อได้ในบางพื้นที่
• ความไว้ใจระหว่างเจ้าของร้านกับลูกค้า
• การจัดของให้หยิบง่าย เห็นราคาชัด ไม่ทำให้ลูกค้ารู้สึกยุ่งยาก

สำหรับผู้ถือบัตร สิ่งที่ต้องจำคือ สิทธิรัฐเป็นเรื่องเงินและข้อมูลส่วนตัว อย่ากรอกเลขบัตรประชาชน เบอร์โทรศัพท์ หรือข้อมูลส่วนตัวในลิงก์ที่ส่งต่อกันมาโดยไม่รู้ที่มา ช่องทางหลักของโครงการสวัสดิการแห่งรัฐระบุเว็บไซต์ welfare.mof.go.th และเว็บไซต์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ.mof.go.th สำหรับข้อมูลโครงการและการลงทะเบียน

ส่วนร้านค้าที่ต้องการเข้าร่วมร้านธงฟ้า เอกสารของกระทรวงพาณิชย์ระบุว่า หลักฐานที่ใช้สมัครมีทั้งทะเบียนพาณิชย์ สำเนาบัตรประชาชน หน้าสมุดบัญชีธนาคารกรุงไทย รูปถ่ายร้านค้า แผนที่ร้าน และหน้าแอปถุงเงินประชารัฐที่มีชื่อร้าน

บัตรสวัสดิการแห่งรัฐจึงเป็นมากกว่าวงเงินช่วยค่าครองชีพรายเดือน เพราะในชีวิตจริง มันเชื่อมผู้ถือสิทธิ ร้านธงฟ้า ร้านโชห่วย และเศรษฐกิจชุมชนเข้าด้วยกัน

ถ้าวันหนึ่งสิทธินี้เปลี่ยนแปลง ร้านที่ปรับตัวทันยังมีโอกาสไปต่อ แต่ร้านที่พึ่งยอดขายจากบัตรเกือบทั้งหมด อาจเป็นกลุ่มแรกที่รู้สึกถึงแรงกระแทก

จำแบบสั้น ๆ: บัตรสวัสดิการแห่งรัฐช่วยคนซื้อของจำเป็น แต่ในเวลาเดียวกันก็ช่วยให้ร้านค้าชุมชนจำนวนหนึ่งยังมีเงินหมุนทุกเดือน จุดสำคัญคือทั้งผู้ถือบัตรและร้านค้าต้องใช้สิทธิผ่านช่องทางที่ถูกต้อง และไม่ผูกชีวิตของร้านไว้กับรายได้จากบัตรเพียงทางเดียว