ละอาสวะด้วยทัศนะ (ปัญญาเห็นสัจจะ)

ละอาสวะด้วยทัศนะ (ปัญญาเห็นสัจจะ)

โดย สมเด็จพะรสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร

ในทางพระพุทธศาสนา เป้าหมายสูงสุดของการปฏิบัติธรรมคือการก้าวไปสู่ความเป็น “ผู้สิ้นอาสวะ” เช่นเดียวกับพระพุทธองค์และพระอรหันตสาวกทั้งหลาย คำว่า "อาสวะ" นั้น หมายถึง กิเลสที่ละเอียดอ่อนและหมักดองอยู่ในจิตตสันดานของมนุษย์ทุกคนมาอย่างยาวนาน ตราบใดที่เรายังละกิเลสเหล่านี้ไม่ได้ เราจึงยังได้ชื่อว่าเป็น "ปุถุชน" หรือคนผู้มีกิเลสหนาแน่น

หากปุถุชนคนใดมืดบอดจนไม่รู้จักบาปบุญคุณโทษ นำพาชีวิตไปสู่การทำความชั่วเป็นอาจิณ ก็จะถูกเรียกว่า อันธปุถุชน หรือ อันธพาล ซึ่งในทางธรรมหมายถึง “คนใจบอด” ที่ไม่มีแสงสว่างแห่งปัญญา แต่หากเริ่มมองเห็นสัจธรรมบ้าง ค่อยๆ ละความชั่วและบำเพ็ญความดีตามสมควร ก็จะยกระดับขึ้นเป็น กัลยาณปุถุชน และเมื่อใดที่ดวงตาเห็นธรรมจนสามารถตัดสังโยชน์ (กิเลสที่ผูกมัดใจ) ได้บางส่วน จิตก็จะเลื่อนขั้นเข้าสู่กระแสธรรมเป็น พระอริยบุคคล และกลายเป็น “นักศึกษาที่แท้จริง” (เสขบุคคล) ในทางธรรม ที่มีทิศทางชีวิตที่เที่ยงแท้ มุ่งตรงสู่ความพ้นทุกข์

กิเลสส่วนลึกหรืออาสวะที่ดองใจเราอยู่นั้น แบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก คือ:

1. กามาสวะ: ความใคร่ ความอยาก และความปรารถนาในสิ่งเสพทางโลก
2. ภวาสวะ: ความติดใจในความเป็นนั่นเป็นนี่ หรือความยึดมั่นในตัวตน (อัสมิมานะ ว่ามีเรา มีของเรา)
3. อวิชชาสวะ: ความไม่รู้แจ้งในความจริงแท้แห่งชีวิต

พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่า "ความสิ้นอาสวะนั้น มีได้สำหรับผู้รู้ผู้เห็นเท่านั้น ไม่ใช่สำหรับผู้ไม่รู้ไม่เห็น" และสิ่งสำคัญที่เป็นจุดเริ่มต้นของการฝึกตนคือการรู้จักใช้ "โยนิโสมนสิการ" หรือการฉลาดคิด ฉลาดเลือกสิ่งที่จะนำมาใส่ไว้ในใจ หากเราใส่ใจในเรื่องใดแล้วทำให้ความโลภ ความโกรธ ความหลง หรือตัวกู-ของกูงอกงามขึ้น เรื่องนั้นถือเป็นสิ่งที่ไม่ควรเก็บมาคิด ในทางกลับกัน เรื่องใดที่คิดแล้วทำให้กิเลสลดลง จิตใจสงบและผ่องใสขึ้น เรื่องนั้นคือสิ่งที่ควรใส่ใจ

วิธีการป้องกันและละอาสวะกิเลสที่มีประสิทธิภาพที่สุดในขั้นต้น คือ "การละด้วยทัศนะ" ซึ่งหมายถึง การใช้ปัญญาที่รู้เห็นตามความเป็นจริงใน อริยสัจ 4

• รู้เห็นในทุกข์: มองเห็นความจริงของชีวิตว่า ความเกิด แก่ เจ็บ ตาย ความพลัดพราก หรือการไม่ได้สมปรารถนา รวมถึงความยึดมั่นในขันธ์ 5 ล้วนเป็นสิ่งนำมาซึ่งความทุกข์
• รู้เห็นในสมุทัย: มองย้อนเข้ามาที่ใจเพื่อเท่าทัน ตัณหา ความดิ้นรนอยากมี อยากเป็น หรืออยากดับสูญ ซึ่งเป็นต้นเหตุที่แท้จริงของความทุกข์
• รู้เห็นในนิโรธ และ มรรค: การฝึกฝนตนเองตามแนวทาง ศีล สมาธิ ปัญญา (มรรคมีองค์ 8) เพื่อดับตัณหาและเข้าถึงความสงบเย็น

เมื่อเรานำปัญญาจากอริยสัจ 4 มาระลึกและประคองไว้ในใจเสมอ จิตจะถูกปกป้องจากเรื่องราวภายนอกที่คอยปลุกเร้ากิเลส แม้ในเบื้องต้นเราอาจทำได้เพียงชั่วครั้งชั่วคราว แต่อานิสงส์ของการฝึกฝนนี้ จะช่วยให้ใจได้สัมผัสกับความดับทุกข์ทีละน้อย จนกระทั่งสามารถหยั่งรากลึกลงสู่ความสงบเย็นอันเป็นบรมสุขได้อย่างแท้จริง