ประเทศที่ขึ้นชื่อว่าสะอาดที่สุดในโลก

หากจะถามว่าประเทศไหน "สะอาดที่สุดในโลก" ทุกคนก็คงจะนึกถึงประเทศญี่ปุ่นเป็นชื่อแรก ๆ อย่างแน่นอนครับ แม้ว่าในการจัดอันดับด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นทางการ (เช่น Environmental Performance Index หรือ EPI) บางปีอาจจะมีประเทศแถบสแกนดิเนเวียอย่างเดนมาร์กหรือสวิตเซอร์แลนด์เบียดขึ้นมาในแง่ของดัชนีชี้วัดรวม แต่ถ้าพูดถึง "ความสะอาดทางทัศนียภาพและวินัยในการจัดการขยะบนท้องถนน" ญี่ปุ่นคือที่หนึ่งในใจของคนทั้งโลกอย่างปฏิเสธไม่ได้เลยครับ
สิ่งที่น่าทึ่งคือ เมืองของเขาละลานตาไปด้วยความสะอาด ทั้งที่ แทบจะไม่มีถังขยะสาธารณะให้เห็นเลยตามริมถนน เบื้องหลังความสำเร็จนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เกิดจากปัจจัยสำคัญเหล่านี้ครับ

1. วัฒนธรรม "ไม่สร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น"
คนญี่ปุ่นถูกปลูกฝังแนวคิดที่เรียกว่า "เมวะคุ" (Meiwaku - 迷惑 ซึ่งหมายถึงการไม่ทำตัวเป็นภาระหรือสร้างความเดือดร้อนให้สังคม สิ่งนี้สะท้อนออกมาในรูปแบบของความรับผิดชอบต่อขยะของตัวเอง เมื่อซื้อของมากินแล้วไม่มีถังขยะ ทุกคนจะเก็บขยะชิ้นนั้นใส่กระเป๋าเพื่อนำกลับไปแยกทิ้งที่บ้านของตนเอง

2. "คาบเรียนทำความสะอาด" (Souji Jikan) ในโรงเรียน
ความสะอาดของคนญี่ปุ่นไม่ได้เริ่มตอนโต แต่เริ่มตั้งแต่อนุบาลและประถม ในโรงเรียนญี่ปุ่นจะไม่มีภารโรงมาคอยกวาดห้องเรียนให้เด็ก ๆ แต่จะมี "โซจิ จิคัง" หรือช่วงเวลาที่นักเรียนทุกคนต้องแบ่งหน้าที่กันทำความสะอาดห้องเรียน ทางเดิน ไปจนถึงห้องน้ำด้วยตัวเอง สิ่งนี้ช่วยหล่อหลอมให้เด็ก ๆ มีจิตสำนึกร่วมกันในการรักษาพื้นที่สาธารณะมาตั้งแต่เล็ก

3. ศิลปะการแยกขยะที่จริงจังระดับชาติ
ระบบการจัดการขยะของญี่ปุ่นมีความละเอียดและซับซ้อนมาก ขยะจะถูกแบ่งแยกย่อยเป็นหลายประเภทอย่างชัดเจน เช่น
ขยะเผาได้ (เศษอาหาร, กระดาษ)
ขยะเผาไม่ได้ (พลาสติกหนา, แก้ว, โลหะบางชนิด)
ขยะรีไซเคิล (ขวดพลาสติก PET ซึ่งต้องลอกฉลากและถอดฝาแยก รวมถึงล้างข้างในให้สะอาดก่อนทิ้ง)
แต่ละพื้นที่จะมีตารางกำหนดวันและเวลาในการรถมาเก็บขยะแต่ละประเภทอย่างเข้มงวด หากใครทิ้งผิดวันหรือแยกประเภทไม่ถูกต้อง ถุงขยะนั้นจะถูกติดสติกเกอร์เตือนและไม่ถูกจัดเก็บ ซึ่งถือเป็นเรื่องที่น่าอายในชุมชน

4. ความสะอาดสะท้อน "สุขอนามัยและจิตวิญญาณ"
ตามความเชื่อดั้งเดิมของลัทธิชินโต ความสะอาดเชื่อมโยงกับความบริสุทธิ์ของจิตวิญญาณ การดูแลบ้านเมือง ยานพาหนะ (เรามักจะเห็นรถขยะ รถปูน หรือรถแท็กซี่ของญี่ปุ่นเงาวับอยู่เสมอ) รวมถึงการดูแลสถานที่ทำงานให้สะอาด จึงเป็นสิ่งที่ทำด้วยความเต็มใจและภาคภูมิใจในอาชีพของตนเอง

เหตุผลที่ญี่ปุ่นนำถังขยะสาธารณะออกไปเกือบหมด เกิดขึ้นหลังจากเหตุการณ์ก่อการร้ายปล่อยแก๊สซารินในสถานีรถไฟใต้ดินโตเกียวเมื่อปี 1995 รัฐบาลจึงนำถังขยะออกเพื่อความปลอดภัยและป้องกันการซ่อนวัตถุระเบิด แต่ผลพลอยได้ที่ตามมาคือ บ้านเมืองกลับสะอาดขึ้นเพราะผู้คนหันมาเอาจนเป็นนิสัยในการนำขยะกลับไปทิ้งที่บ้าน

ไม่แปลกใจเลยที่ใครไปเยือนต่างก็ต้องประทับใจ เพราะความสะอาดของญี่ปุ่นไม่ได้สร้างขึ้นด้วยการจ้างคนมาคอยกวาด แต่สร้างขึ้นด้วย "วินัยและจิตสำนึก"* ของประชากรในประเทศอย่างแท้จริง