ที่มาฉายา ดินแดนปลาดิบ ทำไมคนไทยใช้เรียกญี่ปุ่น?

เมื่อพูดถึงประเทศญี่ปุ่น หลายคนมักนึกถึงคำว่า “ดินแดนปลาดิบ” ตามมาทันที ทั้งที่คำนี้ไม่ใช่ชื่อทางการของญี่ปุ่น และไม่ได้มีหลักฐานชัดเจนว่าเริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อใด แต่เป็นฉายาที่คนไทยและผู้คนในบางประเทศคุ้นหู เพราะญี่ปุ่นมีภาพจำด้านอาหารทะเลสด ซูชิ และซาชิมิอย่างเด่นชัด

เหตุผลสำคัญมาจากภูมิประเทศของญี่ปุ่นเอง ญี่ปุ่นเป็นประเทศหมู่เกาะ ล้อมรอบด้วยทะเล ทำให้อาหารทะเลมีบทบาทในชีวิตประจำวันมายาวนาน ปลา กุ้ง ปลาหมึก หอย และวัตถุดิบจากทะเลต่าง ๆ จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอาหารญี่ปุ่น

แต่ถ้าพูดให้ถูกต้อง คำว่า “ปลาดิบ” ที่คนไทยนึกถึง มักใกล้เคียงกับ “ซาชิมิ” มากกว่า เพราะซาชิมิคืออาหารที่ใช้ปลาหรืออาหารทะเลสดหั่นเป็นชิ้น รับประทานโดยไม่ผ่านความร้อน ส่วน “ซูชิ” ไม่ได้แปลว่าปลาดิบเสมอไป ซูชิคือข้าวปรุงรสด้วยน้ำส้มสายชู กินคู่กับหน้าต่าง ๆ ซึ่งอาจเป็นปลาดิบ ปลา cooked ไข่ ผัก หรือวัตถุดิบอื่นก็ได้

ที่น่าสนใจคือ ซูชิในยุคแรกไม่ได้เกิดขึ้นเพื่อความหรูหราเหมือนที่หลายคนเห็นในร้านอาหารญี่ปุ่นปัจจุบัน แต่เกี่ยวข้องกับภูมิปัญญาการถนอมอาหาร รูปแบบเก่าแก่ที่เรียกว่า “นาเระซูชิ” เป็นการนำปลามาหมักกับเกลือและข้าว เพื่อช่วยยืดอายุการเก็บรักษา โดยในอดีตข้าวที่ใช้หมักอาจถูกทิ้งไป ก่อนที่รูปแบบของซูชิจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลง จนกลายเป็นซูชิแบบที่คนทั่วโลกรู้จักในปัจจุบัน

ส่วนอาหารญี่ปุ่นโดยรวม หรือ “วะโชกุ” ก็ไม่ได้มีแค่ปลาดิบเท่านั้น ยูเนสโกขึ้นทะเบียนวะโชกุเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ โดยให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมการกินที่ใช้วัตถุดิบตามฤดูกาล ทั้งข้าว ปลา ผัก และพืชท้องถิ่น รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างอาหารกับธรรมชาติและเทศกาลต่าง ๆ ของญี่ปุ่น

ดังนั้น ฉายา “ดินแดนปลาดิบ” จึงควรมองว่าเป็นคำเรียกติดปากในภาษาไทย มากกว่าจะเป็นคำอธิบายประเทศญี่ปุ่นทั้งหมด เพราะญี่ปุ่นยังมีอาหารอีกมากมายที่เป็นที่รู้จักทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นราเมง เทมปุระ อุด้ง โซบะ แกงกะหรี่ญี่ปุ่น ยากินิกุ หรืออาหารท้องถิ่นอีกหลายแบบ

อย่างไรก็ตาม ปฏิเสธไม่ได้ว่า ซูชิและซาชิมิมีอิทธิพลอย่างมากต่อภาพจำของญี่ปุ่นในสายตาคนต่างชาติ เมื่ออาหารญี่ปุ่นแพร่หลายไปทั่วโลก ภาพของปลาสด ข้าวซูชิ และการจัดวางอาหารอย่างประณีต จึงกลายเป็นสัญลักษณ์ที่ทำให้หลายคนนึกถึงญี่ปุ่นได้ทันที

สุดท้ายแล้ว “ดินแดนปลาดิบ” อาจไม่ใช่คำที่อธิบายญี่ปุ่นได้ครบทุกมิติ แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่าอาหารทะเลสดและวัฒนธรรมการกินของญี่ปุ่นมีพลังมากพอที่จะกลายเป็นภาพจำระดับสากล และเป็นหนึ่งในเหตุผลที่อาหารญี่ปุ่นยังคงได้รับความนิยมมาจนถึงวันนี้

เนื้อหาโดย: Djung
เรียบเรียงจากบทความต้นฉบับที่ผู้ใช้อัปโหลด