จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์: บุรุษเหล็กผู้ให้กำเนิดอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของไทย

        ผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ที่เขียวขจีและอุดมสมบูรณ์ในปัจจุบัน อาจเหลือเพียงชื่อหากไม่มีการตัดสินใจที่เด็ดขาดในอดีต ย้อนกลับไปเมื่อกว่า 60 ปีก่อน พื้นที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจอย่างที่เห็น แต่เป็นพื้นที่สีเทาที่เต็มไปด้วยอิทธิพลเถื่อนและการทำลายทรัพยากร จนกระทั่งการเข้ามาของจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรีคนที่ 11 ของไทย ผู้พลิกฟื้นดงพญาไฟให้กลายเป็นมรดกโลกที่สำคัญของประเทศ

1. จากดงพญาไฟสู่รอยต่อประวัติศาสตร์การอนุรักษ์

        ก่อนปี 2502 พื้นที่เขาใหญ่ขึ้นชื่อเรื่องความอันตราย ทั้งจากไข้ป่าที่ชุกชุมและการเป็นแหล่งซ่องสุมโจรผู้ร้าย มีการบุกรุกแผ้วถางป่าทำไร่เลื่อนลอยอย่างกว้างขวาง จอมพล สฤษดิ์ เล็งเห็นว่าหากปล่อยไว้ ป่าต้นน้ำลำตะคองจะถูกทำลายจนหมดสิ้น ท่านจึงผลักดันให้เกิดการร่าง พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 โดยหยิบยกโมเดลกฎหมายอุทยานแห่งชาติจากสหรัฐอเมริกามาเป็นต้นแบบ เพื่อวางรากฐานการบริหารจัดการป่าไม้อย่างเป็นระบบ

2. วันประกาศเอกราชของผืนป่าเขาใหญ่

        ในวันที่ 18 กันยายน 2505 จอมพล สฤษดิ์ เดินทางมาเป็นประธานเปิด "อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่" อย่างเป็นทางการ ณ บริเวณกิโลเมตรที่ 24 บนถนนสายหลักมุ่งสู่ยอดเขา ทำให้เขาใหญ่ได้รับการจารึกว่าเป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของประเทศไทย มีพื้นที่ครอบคลุมอาณาบริเวณกว้างขวางถึง 4 จังหวัด ได้แก่ นครราชสีมา ปราจีนบุรี นครนายก และสระบุรี รวมพื้นที่กว่า 2,165 ตารางกิโลเมตร

3. ถนนธนะรัชต์: เส้นทางเกียรติยศสู่ผืนป่า

        ถนนสายหลักที่นำพาผู้คนจากอำเภอปากช่องขึ้นสู่เขาใหญ่ เดิมมีชื่อเรียกว่า "ถนนปากช่อง-เขาใหญ่" แต่หลังจากที่จอมพล สฤษดิ์ ถึงแก่อสัญกรรมในวันที่ 8 ธันวาคม 2506 รัฐบาลในขณะนั้นได้เปลี่ยนชื่อเป็น "ถนนธนะรัชต์" เพื่อเป็นการให้เกียรติและระลึกถึงคุณงามความดีของท่านในการบุกเบิกและสร้างคุณประโยชน์ให้แก่พื้นที่แห่งนี้

4. แนวคิดการอนุรักษ์แบบเด็ดขาด: "ไม่มีใครใหญ่กว่าปืน"

        สไตล์การทำงานของจอมพล สฤษดิ์ ขึ้นชื่อเรื่องความเฉียบขาดและรวดเร็ว ท่านใช้อำนาจบริหารสั่งอพยพราษฎรที่บุกรุกพื้นที่ป่าออกนอกเขตอุทยานทันที พร้อมปราบปรามขบวนการลักลอบตัดไม้อย่างจริงจัง วิธีการที่เข้มงวดนี้เองที่ทำให้ผืนป่ารอดพ้นจากการถูกทำลายมาได้จนถึงปัจจุบัน จนเกิดวาทะที่สะท้อนถึงยุคนั้นว่าในเขตป่าเขาใหญ่ "ไม่มีใครใหญ่เกินกว่าปืน" ของรัฐ

เกร็ดความรู้ที่มักเข้าใจผิด

        ชื่อ "เขาใหญ่": จอมพล สฤษดิ์ ไม่ใช่ผู้ตั้งชื่อนี้ ชื่อเขาใหญ่มีมาดั้งเดิมอยู่แล้วตามลักษณะภูมิศาสตร์ที่เป็นเขาลูกใหญ่ที่สุดในเทือกเขาพนมดงรัก

        ช่วงเวลาการดูแล: ท่านถึงแก่อสัญกรรมในปี 2506 เพียง 1 ปีหลังจากเปิดอุทยานอย่างเป็นทางการ ทำให้ท่านมีโอกาสดูแลผลงานชิ้นโบแดงนี้เพียงช่วงสั้น ๆ

       
        อาจกล่าวได้ว่า จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ คือผู้วางรากฐานสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยมีระบบอุทยานแห่งชาติที่เข้มแข็ง การตัดสินใจที่เด็ดขาดในวันนั้นช่วยรักษาลมหายใจของผืนป่าและสัตว์ป่าให้คงอยู่จนกลายเป็นมรดกโลก ปัจจุบันอนุสาวรีย์ของท่านที่ตั้งอยู่บริเวณศูนย์บริการนักท่องเที่ยวเขาใหญ่ ยังคงทำหน้าที่ย้ำเตือนให้ชนรุ่นหลังตระหนักถึงภารกิจในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติที่ท่านได้ริเริ่มไว้