ถ่ายเป็นเลือดอย่าวางใจ อุทาหรณ์คนไข้ส่องกล้องลำไส้ปกติ แต่สุดท้ายพบ “มะเร็งทวารหนัก”

อาการ ถ่ายเป็นเลือด เป็นเรื่องที่หลายคนมักคิดไปก่อนว่าเป็นแค่ ริดสีดวงทวาร โดยเฉพาะถ้าเลือดเป็นสีแดงสด หรือออกหลังเข้าห้องน้ำ แต่กรณีศึกษาจากไต้หวันที่ถูกสื่อหลายแห่งนำเสนอ ทำให้เห็นอีกมุมที่ควรระวังมากขึ้น เพราะคนไข้รายหนึ่งเคยส่องกล้องลำไส้ใหญ่แล้วไม่พบความผิดปกติ แต่สุดท้ายกลับตรวจพบ มะเร็งทวารหนัก จากการตรวจร่างกายพื้นฐานที่หลายคนอาจมองข้าม

เรื่องนี้เกิดจากการเปิดเผยของ นพ.หลี่ เค่อเจา ศัลยแพทย์ด้านลำไส้ใหญ่และทวารหนักในไต้หวัน โดยคนไข้มีอาการเลือดออกทางทวารหนักต่อเนื่องมานาน และก่อนหน้านั้นประมาณ 6 เดือน เคยเข้ารับการตรวจ ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ มาแล้ว ผลออกมาว่าลำไส้ใหญ่ปกติดี ไม่มีรอยโรคที่น่ากังวล จุดนี้เองที่ทำให้ทั้งคนไข้และหลายสถานพยาบาลตีความไปทางโรคที่พบได้บ่อยกว่า อย่างริดสีดวง แผลถลอก หรือแผลปริบริเวณทวารหนัก

ที่หลายคนเข้าใจผิดคือ เมื่อผลส่องกล้องลำไส้ใหญ่ปกติแล้ว ทุกอย่างเกี่ยวกับเลือดออกทางทวารหนักก็น่าจะปลอดภัยทั้งหมด แต่จริง ๆ แล้วการส่องกล้องลำไส้ใหญ่เน้นดูภายในลำไส้ใหญ่และลำไส้ตรงเป็นหลัก ขณะที่รอยโรคบางชนิดบริเวณปากทวารหนักหรือช่องทวารหนักส่วนปลาย อาจต้องอาศัยการตรวจเฉพาะจุดร่วมด้วย ไม่ใช่ฝากความหวังไว้กับผลตรวจเพียงอย่างเดียว

หลังจากรักษาแบบประคับประคองมาหลายแห่ง แต่อาการยังไม่หาย คนไข้จึงมาพบ นพ.หลี่ เค่อเจา อีกครั้ง คุณหมอเลือกทำสิ่งที่ดูเหมือนพื้นฐานมาก นั่นคือการตรวจคลำทางทวารหนักด้วยนิ้วมือ หรือ Digital Rectal Examination ซึ่งเป็นการตรวจที่ใช้เวลาไม่นาน แต่ให้ข้อมูลสำคัญได้มากกว่าที่หลายคนคิด

เพียงตรวจคลำ คุณหมอพบว่าบริเวณผนังทวารหนักมีผิวสัมผัสขรุขระผิดปกติ ไม่เหมือนริดสีดวงทั่วไป และไม่เหมือนแผลฉีกขาดธรรมดา จึงตัดสินใจส่งตรวจชิ้นเนื้อทันที ผลตรวจทางพยาธิวิทยายืนยันว่าเป็น มะเร็งทวารหนัก ซึ่งจัดเป็นโรคที่พบไม่บ่อยเท่ามะเร็งลำไส้ใหญ่ แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้วมักถูกวินิจฉัยช้า เพราะอาการช่วงแรกคล้ายโรคธรรมดามาก

เอาจริง ๆ นะ จุดที่ควรจำจากเคสนี้ไม่ใช่การทำให้ทุกคนกลัวทุกครั้งที่เห็นเลือดหลังถ่าย แต่คืออย่าปล่อยให้อาการเรื้อรังกลายเป็นเรื่องชิน โดยเฉพาะถ้าเลือดออกซ้ำ ๆ นานหลายสัปดาห์ ใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้น หรือมีก้อน เจ็บ ปวดหน่วง คันผิดปกติ หรือรู้สึกว่าการขับถ่ายเปลี่ยนไปจากเดิม แบบนี้ไม่ควรเดาเองว่าเป็นริดสีดวงแล้วจบ

ข้อมูลจาก Mayo Clinic ระบุว่า อาการของมะเร็งทวารหนักอาจรวมถึงเลือดออกจากทวารหนักหรือไส้ตรง มีเลือดปนในอุจจาระ ปวดบริเวณทวารหนัก คลำพบก้อน คันบริเวณทวารหนัก หรือมีการเปลี่ยนแปลงของลักษณะอุจจาระและพฤติกรรมการขับถ่าย เช่น อุจจาระเล็กลงหรือท้องผูกมากขึ้น ส่วน American Cancer Society ก็ระบุอาการใกล้เคียงกัน เช่น เลือดออก คัน มีก้อนหรือมวลเนื้อบริเวณปากทวารหนัก ปวดหรือแน่นบริเวณทวารหนัก รวมถึงมีสารคัดหลั่งผิดปกติ

อีกข้อมูลที่ควรรู้คือ มะเร็งทวารหนักจำนวนหนึ่งเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ HPV หรือ Human Papillomavirus โดย CDC ระบุว่า HPV บางสายพันธุ์สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งหลายชนิด รวมถึงมะเร็งทวารหนัก มะเร็งปากมดลูก มะเร็งอวัยวะเพศ และมะเร็งบางส่วนบริเวณศีรษะและลำคอ จุดนี้ไม่ได้หมายความว่าคนที่มีเลือดออกทางทวารหนักต้องเป็นมะเร็ง แต่หมายความว่าอาการเล็ก ๆ บางอย่างควรถูกประเมินด้วยเหตุผลทางการแพทย์ ไม่ใช่ปล่อยผ่านเพราะอายหรือคิดว่าไม่เป็นไร

ผมว่าเคสนี้สะท้อนปัญหาหนึ่งที่เจอบ่อยมาก คือคนไข้จำนวนไม่น้อยไม่กล้าเล่าอาการบริเวณทวารหนักแบบตรงไปตรงมา เพราะเขิน หรือกลัวการตรวจ จนสุดท้ายปล่อยให้อาการลากยาว ทั้งที่การตรวจคลำ การส่องกล้องเฉพาะบริเวณ หรือการตัดชิ้นเนื้อในจุดที่สงสัย อาจช่วยแยกโรคธรรมดาออกจากโรคร้ายได้เร็วขึ้นมาก

ริดสีดวงมักทำให้มีเลือดสดหลังถ่าย เลือดติดกระดาษชำระ หรือหยดลงโถส้วม โดยเฉพาะในคนที่ท้องผูก เบ่งถ่ายบ่อย หรือนั่งนาน แต่ถ้ามีก้อนแข็ง ก้อนโตขึ้นเรื่อย ๆ ผิวไม่เรียบ มีอาการปวดหน่วงต่อเนื่อง มีเลือดออกซ้ำแม้ไม่ได้เบ่งถ่าย หรือขนาดอุจจาระเปลี่ยนไปจากเดิม ควรให้แพทย์ตรวจซ้ำ อย่าพึ่งแต่ยาทาเองหรือคำวินิจฉัยเดิมเพียงครั้งเดียว

ประเด็นสำคัญของเรื่องนี้คือ ผลตรวจที่ “ปกติ” ในวันหนึ่ง ไม่ได้แปลว่าอาการที่ยังเกิดซ้ำจะไม่ต้องตามต่อ โดยเฉพาะอาการเลือดออกทางทวารหนักที่เป็นเกิน 1–2 สัปดาห์ หรือกลับมาเป็นซ้ำเรื่อย ๆ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินอีกครั้ง และควรถามตรง ๆ ว่าจำเป็นต้องตรวจทางทวารหนัก ตรวจด้วยกล้องเฉพาะจุด หรือส่งตรวจชิ้นเนื้อหรือไม่ ถ้ารอยโรคดูไม่เหมือนริดสีดวงทั่วไป

กรณีนี้ทำให้เห็นว่าเทคโนโลยีทางการแพทย์สำคัญก็จริง แต่สายตา ความละเอียด และการตรวจร่างกายพื้นฐานของแพทย์ยังมีค่ามาก บางครั้งคำตอบไม่ได้อยู่ที่เครื่องมือราคาแพง แต่อยู่ที่การไม่หยุดสงสัยเร็วเกินไป แล้วถ้าเป็นร่างกายของเราเอง คำถามคือเราจะยอมตรวจให้ชัดตั้งแต่วันนี้ หรือรอจนสัญญาณเล็ก ๆ กลายเป็นเรื่องใหญ่กว่านี้?