ไทย"พยุง" ราคาน้ำมันดีเซลมายาวนานแค่ไหน ทำไมปัจจุบัน "อุ้ม"ต่อไม่ไหว

"การอุ้ม" หรือ "พยุง" ราคาน้ำมันดีเซลของไทยเป็นมหากาพย์ที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในช่วงวิกฤตพลังงานโลกปี 2569 นี้ ซึ่งสถานการณ์ค่อนข้างตึงเครียดกว่าครั้งก่อน ๆ  พอจะแจกแจงได้ดังนี้...

ระยะเวลาและช่วงเวลาที่ "อุ้ม"

• ช่วงต้นปี 2569: รัฐบาลพยายามตรึงราคาดีเซลไว้ไม่ให้เกิน 30 บาทต่อลิตร (อยู่ที่ประมาณ 29.94 บาท) มาอย่างต่อเนื่อง เพื่อลดผลกระทบค่าครองชีพ

• จุดเปลี่ยน (มีนาคม 2569): สงครามในตะวันออกกลางทำให้ราคาน้ำมันโลกพุ่งสูงขึ้นอย่างรุนแรง (ทะลุ 200–240 เหรียญฯ ต่อบาร์เรล) ส่งผลให้รัฐบาลไม่สามารถตรึงราคาเดิมได้ไหว

• ปัจจุบัน (เมษายน 2569): มีการทยอยปรับขึ้นราคาแบบขั้นบันไดจนแตะระดับ 50.54 บาทต่อลิตร (ข้อมูล ณ 5 เมษายน 2569) ซึ่งถือเป็นระดับราคาสูงสุดเป็นประวัติการณ์

เหตุผลที่รัฐบาลต้องทุ่มงบประมาณมหาศาลเพื่อ "อุ้ม" หรือพยุงราคาน้ำมันดีเซล ไม่ใช่แค่เรื่องของคนขับรถกระบะหรือรถขนส่งเท่านั้น แต่เพราะดีเซลคือ "เส้นเลือดใหญ่" ของเศรษฐกิจไทย หากปล่อยให้ราคาพุ่งสูงตามตลาดโลก (ซึ่งในปี 2569 เคยพุ่งไปถึงจุดที่ควรจะเป็นคือ 70-80 บาท) จะเกิดผลกระทบแบบโดมิโน...

1. ป้องกันเงินเฟ้อและของแพง (The Domino Effect) น้ำมันดีเซลเป็นต้นทุนหลักของ การขนส่งสินค้า ทุกประเภท ตั้งแต่ผักในตลาดไปจนถึงวัสดุก่อสร้าง

• ต้นทุนแฝง: เมื่อค่าขนส่งเพิ่มขึ้น พ่อค้าแม่ค้าจะปรับราคาสินค้าอุปโภคบริโภคขึ้นทันที

• สถิติ: ข้อมูลจากสภาหอการค้าฯ ระบุว่า ทุกๆ 1 บาทที่ราคาดีเซลเพิ่มขึ้น จะส่งผลให้เงินเฟ้อขยับขึ้นประมาณ 0.32% และบั่นทอนกำลังซื้อของประชาชนอย่างมหาศาล

2. พยุงภาคการผลิตและอุตสาหกรรม ดีเซลไม่ได้ใช้แค่ในรถยนต์ แต่ยังใช้ในเครื่องจักรการเกษตร รถแทรกเตอร์ รถเกี่ยวข้าว และโรงงานอุตสาหกรรมขนาดกลางและย่อม (SMEs)

• หากราคาน้ำมันพุ่งสูงเกินไป เกษตรกรจะมีต้นทุนการผลิตที่สูงจนขาดทุน หรือต้องขายผลผลิตในราคาที่แพงขึ้นมาก ซึ่งกระทบต่อความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

3. ลดภาระค่าโดยสารสาธารณะ รถเมล์ เรือโดยสาร และรถบรรทุกส่วนใหญ่ใช้ดีเซลเป็นหลัก

• การตรึงราคาช่วยชะลอการขึ้นค่าโดยสาร ทำให้ประชาชนที่มีรายได้น้อยซึ่งพึ่งพาระบบขนส่งสาธารณะไม่เดือดร้อนจนเกินไป (อย่างในเดือนเมษายน 2569 เมื่อรัฐเริ่มลดการอุ้ม เรือคลองแสนแสบก็ต้องปรับราคาขึ้นทันที 2 บาท เป็นต้น)

4. รักษาเสถียรภาพทางสังคม

ราคาพลังงานเป็นประเด็นที่อ่อนไหวมาก หากราคาน้ำมันพุ่งสูงอย่างรวดเร็วและต่อเนื่อง มักนำไปสู่การประท้วงจากกลุ่มผู้ประกอบการขนส่ง หรือความไม่พอใจของประชาชนในวงกว้าง รัฐบาลจึงมักเลือกใช้ กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง มาเป็นกันชน (Buffer) เพื่อลดแรงกระแทกนี้

ใช้งบประมาณและภาระหนี้ (ตัวเลขมหาศาล)

การอุดหนุนในช่วงวิกฤตปี 2569 ใช้เงินมหาศาลจนสถานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงเข้าขั้นวิกฤต:

• อัตราการชดเชย: ในช่วงที่วิกฤตหนักที่สุด กองทุนฯ ต้องควักเงินจ่ายชดเชยดีเซลสูงถึง 16–24 บาทต่อลิตร

• ค่าใช้จ่ายต่อวัน: กองทุนฯ เคยแบกภาระจ่ายเงินออกสูงถึง 1,700 – 2,500 ล้านบาทต่อวัน

• สถานะกองทุนฯ: จากเดิมที่เคยเป็นบวกเล็กน้อยช่วงต้นปี ปัจจุบันกองทุนน้ำมันฯ ติดลบทะลุ 50,000 ล้านบาท (ข้อมูล ณ ต้นเดือนเมษายน 2569) และรัฐบาลต้องเตรียมค้ำประกันเงินกู้เพิ่มเติมถึง 1.5 แสนล้านบาท เพื่อประคองสภาพคล่อง

ตารางภาพรวมการอุดหนุน

แม้รัฐบาลจะพยายามอุ้มราคามานานหลายเดือน แต่ด้วยแรงกดดันจากตลาดโลกที่ทำให้ เงินไหลออก เร็วกว่า เงินไหลเข้า ทำให้สุดท้ายต้องยอมปล่อยให้ราคาขายปลีกสะท้อนความเป็นจริงมากขึ้นเพื่อไม่ให้ระบบการเงินของกองทุนฯ พังทลาย

แล้วทำไมปัจจุบัน (ปี 2569) ถึงอุ้มต่อไม่ไหว

สาเหตุที่รัฐบาลต้องยอมปล่อยให้ราคาดีเซลทะลุ 50 บาทในเดือนเมษายน 2569 เป็นเพราะ....

• สงครามและวิกฤตโลก: ราคาน้ำมันดิบโลกพุ่งสูงเกินกว่าที่กองทุนฯ จะรับภาระไหว

• กองทุนฯ ติดลบหนัก: เมื่อต้องจ่ายชดเชยวันละกว่า 1,500 ล้านบาท จนสถานะกองทุนฯ ติดลบทะลุหลักหมื่นล้านและใกล้แตะเพดานเงินกู้ ทำให้จำเป็นต้อง "ทยอยลดการอุดหนุน" เพื่อรักษาสภาพคล่องทางการเงินของประเทศ

สรุปสั้นๆคือ รัฐอุ้มดีเซลเพื่อ "สกัดของแพง" และ "ประคองเศรษฐกิจ" ไม่ให้ชะงักตัว แต่เมื่อต้นทุนโลกสูงเกินไปจนกระเป๋าตังค์รัฐ (กองทุนน้ำมัน) เริ่มฉีก จึงต้องยอมปล่อยให้ราคาขึ้นตามความเป็นจริงบ้าง