โรคเบาหวาน ทำไมตัดขา

โรคเบาหวานน่ากลัวมากหากคุมน้ำตาลไม่ได้ เพราะเป็น "ภัยเงียบ" ที่ทำลายหลอดเลือดทั่วร่างกาย นำไปสู่โรคแทรกซ้อนรุนแรง เช่น อัมพฤกษ์/อัมพาต, ไตวาย, ตาบอด, หัวใจวาย และแผลเน่าที่เท้าจนต้องตัดขา เสี่ยงต่อการเสียชีวิตหรือพิการ โดยคร่าชีวิตคนไทยปีละประมาณ 20,000 คน 

โรคเบาหวาน (Diabetes Mellitus)  คือภาวะที่ร่างกายมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง เกิดจากการที่ตับอ่อนผลิตฮอร์โมน อินซูลิน (Insulin)  ไม่เพียงพอ หรือร่างกายไม่สามารถนำอินซูลินไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เรามาทำความเข้าใจกลุ่มเสี่ยงและประเภทของโรคเบาหวานผ่านหัวข้อเหล่านี้กัน เพื่อให้เราเข้าใจที่มาที่ไปของโรคนี้ชัดเจนขึ้น

1.พันธุกรรมและพฤติกรรม (Risk Factors): ใครบ้างที่มีโอกาสเป็น? เช่น เรื่องของอายุ น้ำหนักตัว หรือประวัติครอบครัว 

2.ประเภทของเบาหวาน (Types of Diabetes): เบาหวานไม่ได้มีแค่แบบเดียว แต่ละประเภทมีสาเหตุต่างกันอย่างไร? 

3.สัญญาณเตือน (Warning Signs): ร่างกายจะส่งสัญญาณอะไรออกมาบ้างเมื่อน้ำหนักตาลในเลือดเริ่มสูง? 

และมีคำพูดกันบ่อยว่า "หวานตัดขา ๆ" ทำไมต้องตัด...เหตุผลที่ผู้ป่วยโรคเบาหวาน  มีความเสี่ยงที่จะต้องถูกตัดขานั้นไม่ได้เกิดจากตัวโรคโดยตรง แต่เกิดจาก "ภาวะแทรกซ้อน" ที่สะสมมานานจนร่างกายส่วนปลาย (โดยเฉพาะเท้า) สูญเสียความสามารถในการดูแลตัวเองไป เรามาดูหัวใจสำคัญของเรื่องนี้กัน

กลไกหลักที่นำไปสู่การตัดขามีอยู่ 3 ส่วนสำคัญ

1.เส้นประสาทเสื่อม (Neuropathy): ระดับน้ำตาลที่สูงนานๆ จะทำลายเส้นประสาท ทำให้ผู้ป่วยมีอาการชา  จนไม่รู้สึกเจ็บเมื่อเกิดบาดแผล เช่น เดินเหยียบตะปูหรือรองเท้ากัดแต่ไม่รู้ตัว แผลจึงถูกปล่อยทิ้งไว้จนลุกลาม

2.หลอดเลือดตีบ (Vascular Disease): เบาหวานทำให้หลอดเลือดส่วนปลายตีบแคบลง  เลือดซึ่งนำสารอาหารและออกซิเจนไปเลี้ยงแผลจึงไหลเวียนได้ไม่ดี ทำให้แผลหายยากมากหรือมักจะไม่หายเลย

3.การติดเชื้อ (Infection): เมื่อมีแผลและเลือดไปเลี้ยงไม่พอ  เชื้อโรคจะแพร่กระจายได้เร็วมาก หากติดเชื้อรุนแรงจนเนื้อเยื่อตายหรือเชื้อเข้าสู่กระแสเลือด แพทย์จึงอาจต้องตัดสินใจตัดอวัยวะส่วนนั้นเพื่อรักษาชีวิตของผู้ป่วยไว้

-สัญญาณเตือนที่เท้า: วิธีสังเกตอาการผิดปกติที่เท้าของคนเป็นเบาหวาน 

-การป้องกัน: วิธีดูแลตัวเองไม่ให้แผลเล็กๆ กลายเป็นเรื่องใหญ่จนต้องตัดขา

-เบาหวานลงไต/ลงตา: ภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ที่มักมาคู่กับเรื่องหลอดเลือด

กลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรอง: ผู้ที่มีภาวะอ้วน, ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน, และผู้ที่มีอายุ 35 ปีขึ้นไป หากตรวจพบไวและควบคุมอาหาร ออกกำลังกายอย่างวินัย จะช่วยลดภาวะแทรกซ้อนได้