จังหวัดเดียวในภาคตะวันออกที่มีประวัติยาวนานกว่าพันปี

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของหัวเมืองในภาคตะวันออกของประเทศไทย แล้วพบว่ามีข้อมูลที่น่าสนใจไม่น้อย เพราะหลายคนอาจรู้จักจังหวัดต่าง ๆ ในภาคตะวันออกเพียงในฐานะแหล่งท่องเที่ยวหรือเมืองเศรษฐกิจ

แต่ในความเป็นจริงแล้ว พื้นที่แห่งนี้มี รากประวัติศาสตร์ยาวนานมากกว่าที่คิด

หากกล่าวถึง จังหวัดที่เก่าแก่และมีประวัติยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งของภาคตะวันออก นักประวัติศาสตร์จำนวนมากมักกล่าวถึง จังหวัดจันทบุรี ซึ่งถือเป็นเมืองโบราณที่มีหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของผู้คนมาอย่างยาวนาน
ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ระบุว่า พื้นที่ของจันทบุรีมีร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์มาตั้งแต่ยุคโบราณ โดยมีการค้นพบเครื่องมือหินและหลักฐานทางโบราณคดีหลายแห่ง ซึ่งมีอายุหลายพันปี แสดงให้เห็นว่าพื้นที่นี้เคยเป็นแหล่งชุมชนสำคัญมาอย่างยาวนาน ก่อนจะพัฒนาเป็นเมืองสำคัญในเวลาต่อมา 

ต่อมาในช่วงยุคโบราณ พื้นที่บริเวณนี้ยังเป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชนพื้นเมืองกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่า ชาวชอง ซึ่งเป็นชนเผ่ากลุ่มมอญ–เขมรที่อาศัยอยู่ในป่าเขตภาคตะวันออก ก่อนที่ชุมชนจะค่อย ๆ ขยายตัวและกลายเป็นเมืองสำคัญของภูมิภาค 

ในสมัย กรุงศรีอยุธยา จันทบุรีมีบทบาทเป็นหัวเมืองชายฝั่งทะเลที่สำคัญ ทั้งด้านการค้าและการคมนาคมทางทะเล โดยเฉพาะบริเวณริมแม่น้ำจันทบุรี ซึ่งเคยเป็นย่านการค้าคึกคักมาตั้งแต่หลายร้อยปีก่อน และมีชุมชนเก่าแก่ที่พัฒนาขึ้นตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช 

อีกเหตุการณ์หนึ่งที่ทำให้จังหวัดจันทบุรีถูกบันทึกไว้ในหน้าประวัติศาสตร์ไทยอย่างชัดเจน คือช่วงหลังการเสียกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 2310 เมื่อ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้รวบรวมกำลังพลและเสบียงจากเมืองจันทบุรี ก่อนยกทัพกลับไปกอบกู้เอกราชของสยามในเวลาต่อมา เหตุการณ์นี้ทำให้จันทบุรีกลายเป็นเมืองยุทธศาสตร์ที่สำคัญในประวัติศาสตร์ชาติไทย 

นอกจากความสำคัญด้านประวัติศาสตร์แล้ว จันทบุรียังเป็นเมืองท่าการค้าที่สำคัญของภาคตะวันออกมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะการค้าพลอยและอัญมณี ซึ่งทำให้เมืองแห่งนี้ได้รับฉายาว่าเป็น “เมืองอัญมณีของประเทศไทย”
ด้วยเหตุนี้ นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์จำนวนมากจึงมองว่า จังหวัดจันทบุรีเป็นหนึ่งในจังหวัดที่เก่าแก่ที่สุดของภาคตะวันออก ทั้งในด้านหลักฐานโบราณคดี ประวัติศาสตร์การตั้งเมือง และบทบาททางการเมืองของไทยในอดีต
เรื่องราวเหล่านี้จึงสะท้อนให้เห็นว่า เมืองเล็ก ๆ ริมชายฝั่งทะเลแห่งนี้ ไม่ได้เป็นเพียงเมืองผลไม้หรือเมืองท่องเที่ยวเท่านั้น หากแต่เป็น หนึ่งในเมืองสำคัญที่ยืนหยัดอยู่ในหน้าประวัติศาสตร์ไทยมายาวนานนับพันปี

แหล่งที่มาของข้อมูล:

1. กรมศิลปากร และข้อมูลประวัติศาสตร์ท้องถิ่นจังหวัดจันทบุรี

2. จังหวัดจันทบุรี – ข้อมูลประวัติและความเป็นมา 

3. งานศึกษาประวัติศาสตร์เมืองจันทบุรี และหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของชาวชอง 

4. เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์สมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชและบทบาทของเมืองจันทบุรี