นี่คือสาเหตุ!!ค่าการกลั่นน้ำมันในไทย ถึงได้เปลี่ยนแปลงขึ้นลงรายวัน

ในแวดวงข่าวเศรษฐกิจบ้านเราที่เป็นข่าวในตอนนี้ กับ "ค่าการกลั่น" (Refining Margin) มักถูกหยิบยกมาพูดถึงบ่อยครั้ง โดยเฉพาะเมื่อราคาน้ำมันขายปลีกพุ่งสูงขึ้น สาเหตุที่ตัวเลขนี้ขยับขึ้นลงได้ "ทุกวัน" เหมือนราคาหุ้นหรือราคาทองคำ เป็นเพราะปัจจัยทางกลไกตลาดเสรีดังนี้คือ...

1. มันคือ "ส่วนต่าง" ไม่ใช่ค่าจ้างคงที่

ค่าการกลั่นไม่ใช่ตัวเลขที่โรงกลั่นตั้งขึ้นมาเองตามใจชอบ แต่มันคือ ส่วนต่าง (Spread) ระหว่าง...

• ราคาผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูป (น้ำมันที่กลั่นเสร็จแล้ว เช่น เบนซิน, ดีเซล)

• ราคาน้ำมันดิบ (ต้นทุนวัตถุดิบ)

สมมติว่าวันนี้ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกทรงตัว แต่ความต้องการใช้น้ำมันเบนซินทั่วโลกพุ่งสูงขึ้นกะทันหัน ราคาเบนซินสำเร็จรูปจะแพงขึ้น ส่งผลให้ "ส่วนต่าง" หรือค่าการกลั่นในวันนั้นกว้างขึ้นทันที ในทางกลับกัน ถ้าต้นทุนน้ำมันดิบแพงขึ้นแต่ราคาขายน้ำมันสำเร็จรูปขึ้นตามไม่ทัน ค่าการกลั่นก็จะลดลงหรือติดลบได้เช่นกัน

2. การอิงราคาตลาดภูมิภาค (สิงคโปร์)

โรงกลั่นในไทยใช้เกณฑ์ Import Parity หรือการอิงราคาซื้อขายจริงที่ตลาดสิงคโปร์ (Mean of Platts Singapore - MOPS) ซึ่งเป็นศูนย์กลางการซื้อขายน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในเอเชีย

• ตลาดนี้มีการซื้อขายตลอดเวลาเหมือนตลาดหุ้น ราคาจึงสะท้อน Supply และ Demand ของโลกในวินาทีนั้น

• เมื่อราคากลางที่สิงคโปร์ขยับ ค่าการกลั่นที่คำนวณในไทยจึงต้องขยับตามเพื่อให้สะท้อนต้นทุนโอกาสในการนำเข้าหรือส่งออก

3. ปัจจัยภายนอกที่ควบคุมไม่ได้

ข่าวที่คุณเห็นว่าค่าการกลั่นพุ่งสูงในช่วงนี้ มักมาจากปัจจัยระดับโลก เช่น..

• สงครามหรือความขัดแย้ง: ทำให้เกิดความกังวลว่าน้ำมันจะขาดแคลน ราคาสำเร็จรูปจึงพุ่งนำหน้าต้นทุนดิบ

• ฤดูกาล: เช่น "Driving Season" ในสหรัฐฯ ที่คนใช้รถเยอะ หรือฤดูหนาวที่ต้องการน้ำมันทำความร้อน

• การปิดซ่อมบำรุงโรงกลั่น: ถ้าโรงกลั่นใหญ่ๆ ในภูมิภาคปิดซ่อมพร้อมกัน Supply น้ำมันสำเร็จรูปจะหายไป ทำให้ราคาขายหน้าโรงกลั่นกระโดดสูงขึ้น

4. ค่าการกลั่นในข่าว vs กำไรจริง

สิ่งสำคัญที่ต้องแยกให้ออกคือ "ค่าการกลั่นที่ปรากฏในข่าว" มักเป็นค่าการกลั่นเฉลี่ยของตลาด (Market GRM) ซึ่ง ไม่ใช่กำไรสุทธิ ของบริษัท เพราะโรงกลั่นยังมีค่าใช้จ่ายอื่นๆ ที่ไม่นิ่งเช่นกัน....

• ค่าขนส่งและประกันภัย: ซึ่งแพงขึ้นตามราคาน้ำมันและสถานการณ์โลก

• ค่าพลังงานในโรงกลั่น: การกลั่นน้ำมันต้องใช้ความร้อนและไฟฟ้าสูงมาก

• การขาดทุนจากสต็อก (Stock Loss): ถ้าซื้อน้ำมันดิบมาแพงแต่พอกลั่นเสร็จราคากลางลดลง โรงกลั่นก็ขาดทุน

ที่มันเปลี่ยนทุกวันเพราะมันคือ "ดัชนีชี้วัดความต่างของราคาตลาดโลก" ไม่ใช่ค่าธรรมเนียมคงที่ที่รัฐหรือเอกชนเป็นคนกำหนดตายตัว ทำให้ในหน้าข่าวเราจะเห็นมันสวิงไปมาตามสถานการณ์โลกวันต่อวันนั่นเอง

และสำหรับน้ำมันดีเซล รัฐบาลมักใช้กลไกของ สำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (สกนช.) เข้ามาอุดหนุนเพื่อตรึงราคาไว้ให้นิ่งที่สุดเพื่อลดผลกระทบต่อค่าขนส่งและค่าครองชีพ แตกต่างจากกลุ่มเบนซินที่จะปล่อยให้สะท้อนราคาตลาดโลกได้มากกว่า