ความสุขที่ถูกซ่อนไว้ในความเจ็บปวด การฟังเพลงเศร้าเวลาอกหัก กลับสร้างความสุขได้

ความสุขที่ถูกซ่อนไว้ในความเจ็บปวด

ความเจ็บสามารถสร้างความสุขแบบแปลก ๆ ให้เราได้จริง จากฮอร์โมนเอ็นดอร์ฟิน (Endorphins) หรือ ฮอร์โมนแห่งความสุขที่ปล่อยออกมาเวลาทำกิจกรรมที่สนุก หรือ เพลิดเพลินไปกับมัน เช่น ออกกำลังกาย กินของอร่อย นวดสปา หรือการมีเซ็กซ์

หลายครั้งเราก็เพลิดเพลิน ไปกับกิจกรรมที่มีความทรมานแฝงอยู่ มาก-น้อย ช้า-เร็ว ต่างกันไป เช่น การกินเผ็ด เล่นเครื่องเล่นหวาดเสียว ดูหนังผี ไปจนถึงการดูหนัง หรือ ฟังเพลงเศร้า โดยเฉพาะช่วงที่กำลังอกหัก

สิ่งนี้เรียกว่า ‘Tragedy Paradox’ หรือ ความย้อนแย้ง ที่ใช้ในสถานการณ์ เมื่อคนเราพยายามจะทำอะไรสักอย่างเพื่อลด หรือ บรรเทาความเศร้าในชีวิต แต่ก็เจอความสุขในความสวยงามของความเศร้านั้นไปด้วย

ในระหว่างที่เรากำลังฟังเพลงเศร้า ร่างกายจะปล่อย ฮอร์โมนโพรแลกทิน (Prolactin) ที่สร้างขึ้นเมื่อน้ำตาไหล จะช่วยให้รู้สึกบันเทิงไปกับเพลงที่ฟังดูเจ็บปวด เมื่อกำลังมีประสบการณ์กับอารมณ์คลื่นความถี่ต่ำ เช่น ความเศร้า โหยหาถึงคนที่คิดถึง ความเครียด จะช่วยให้รู้สึกผูกพัน และ เชื่อมต่อกับสิ่งที่เรารู้สึกว่ามีความหมาย ฮอร์โมนตัวนี้ คือ ตัวเดียวกับฮอร์โมนที่จะปล่อยออกมาตอนที่จะได้เป็นพ่อคนแม่คน และ ได้ยินเสียงลูกร้องไห้

สิ่งที่ทำให้ฮอร์โมนตัวนี้เป็นฮอร์โมนที่ปลอดภัยต่ออารมณ์ความรู้สึกทั้งที่ปล่อยออกมาตอนฟังเพลงเศร้า เป็นเพราะระบบรับรู้ของเราจับได้ว่า ‘กำลังฟังเพลงเศร้า เพื่อให้นึกถึงช่วงเวลาที่เศร้าตอนนั้น แต่ไม่ได้กำลังอยู่ในเหตุการณ์ที่ทรมานหดหู่ตอนนี้’ ด้วยเหตุนี้ จึงเกิดการแยกกันระหว่างเรื่องจริงตรงหน้ากับอารมณ์ที่เกิดขึ้น (Dissociation) ความเจ็บปวดทางจิตใจที่หนักหนาจนใจรับไม่ไหวก็ไม่เกิดขึ้น ทว่ากลายเป็นความผ่อนคลาย หรือ สบายใจเข้ามาแทนที่

การศึกษาจากมหาวิทยาลัยโตเกียว นักวิจัยให้คน 44 คน ที่เป็นนักดนตรี และ ไม่ใช่นักดนตรี ฟังเพลงเศร้า 2 เพลง และเพลงที่เกี่ยวกับความสุข 1 เพลง หลังจากนั้น พวกเขาให้คะแนนการรับรู้เกี่ยวกับดนตรีและอารมณ์ของตนเอง

ผู้เข้าร่วมการทดลอง บอกว่า เพลงเศร้ากระตุ้นให้เห็นความแตกต่างทางอารมณ์ของเพลงจากอารมณ์ของตนเองมากกว่า เพราะเพลงเศร้า มีความโศกเศร้ามากกว่าอารมณ์ที่พวกเขารู้สึกจริง ๆ  ทำให้พวกเขาไม่เศร้ามากนักในสถานการณ์ของตัวเอง (พูดง่าย ๆ คือ คนฟังรู้สึกว่าชีวิตของตัวเองนั้นยังดีกว่าในเพลง)

ความเศร้าที่มาจากเพลง หรือ ศิลปะ อาจเป็นความเพลินเพลิน ความน่าพอใจ เพราะ มันไม่เป็นอันตรายต่อเราจริง ๆ ไม่เหมือนในชีวิตจริงที่อารมณ์ต่าง ๆ ทำให้เรารู้สึกสั่นคลอนได้

เพลงเศร้าที่เชื่อมโยงกับความสุข

จากบทความ The Pleasures of Sad  Music ในปี 2015 กล่าวว่า การฟังเพลงเศร้าจะเป็นประโยชน์ต่อคนคนนั้นได้จริงก็ต่อเมื่อ

1.เจ้าตัวฟังแล้วไม่ได้รู้สึกว่ากำลังโดนจู่โจม หรือ คุกคามจากเพลง

2.ฟังเพลงนั้นแล้วสัมผัสได้ถึงความสวยงามในความเศร้า (Aesthetic) ท่วงทำนองที่บาดใจแต่ไพเราะ หรือ เนื้อร้องที่ลึกซึ้งเหลือเกิน

3.เพลงนั้นสร้างประโยชน์ทางจิตวิทยา เปลี่ยนอารมณ์ให้ดีขึ้น ช่วยสร้างความรู้สึกร่วมต่อผู้อื่น (Empathic Feelings) หรือ ช่วยให้จดจำ และ ตกผลึกกับเหตุการณ์ในอดีตบางอย่าง

ร้านเหล้า คือ สถานที่ที่ทำให้เพลงเศร้าสนุกขึ้น

การนึกถึงเรื่องราวที่เคยเกิดขึ้นกับตัวเองผ่านเพลงเศร้า ทำให้รับรู้ได้ว่า มันต้องมีคนเคยเจออะไรมาเหมือน ๆ เรา การได้แชร์อารมณ์ และ เป็นส่วนหนึ่งของท่วงทำนองบาดใจที่ได้ตะโกนร้องออกมาดัง ๆ พร้อมกันในร้านเหล้า ทำให้รู้สึกผ่อนคลาย และ โล่งใจได้อย่างน่าประหลาด

วิธีที่ทำให้สุขภาพจิตดีขึ้น คือ การรับรู้ว่า ‘เราไม่ได้อยู่กับสิ่งแย่ ๆ นี้คนเดียว’  เป็นกระบวนการเดียวกับประโยชน์ของการมี Support Group หรือ กลุ่มสนับสนุนชุบชูใจของคนที่เคยผ่านเรื่องราวหนักหนาต่าง ๆ เช่น ติดยา ติดเกม หย่าร้าง คนที่รักเสียชีวิต ได้มาเจอกันเป็นประจำ และ อยู่ให้กำลังใจกัน