ตูปะซูตง : หมึกยัดไส้ข้าวเหนียว มรดกภูมิปัญญาอาหารสองวัฒนธรรม

จากหมึกยัดไส้หมูสับในแกงจืดที่คุ้นเคย สู่รสชาติกึ่งคาวกึ่งหวานอันเป็นเอกลักษณ์ของดินแดนสุดปลายด้ามขวาน "ตูปะซูตง" ไม่ได้เป็นเพียงแค่ชื่อเมนูอาหาร แต่มันคือบันทึกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ซึ่งตกทอดผ่านคำบอกเล่าและฝีมือการปรุงจากรุ่นสู่รุ่นในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้และรัฐชายแดนของมาเลเซีย

คำว่า "ตูปะ" (Tupat) สื่อถึงข้าวเหนียว และ "ซูตง" (Sotong) หมายถึงปลาหมึก หัวใจสำคัญของเมนูนี้คือการนำหมึกสดมาลอกหนังสีแดงออกจนขาวเนียนเพื่อลดกลิ่นคาว แล้วยัดไส้ด้วยข้าวเหนียวที่มูนกับกะทิจนหอมมัน ก่อนจะนำไปต้มในน้ำกะทิที่ผสมน้ำตาลจนกลายเป็นน้ำเชื่อมข้นคลัก โดยในแต่ละพื้นที่จะมีเคล็ดลับต่างกัน เช่น การใช้ตะไคร้ดับคาว หรือการเลือกใช้น้ำตาล "นิแสแกเร็ก" (Nisan kerek) น้ำตาลปี๊บพื้นเมืองของรัฐกลันตันที่ให้ความหวานละมุนและสีสันที่เป็นเอกลักษณ์

แม้ในอดีตตูปะซูตงจะเป็นเพียงอาหารพื้นบ้านที่ไม่มีสูตรจดบันทึกไว้ในตำราหลวง แต่ความโดดเด่นของมันทำให้ได้รับการยกระดับอย่างมากในระดับสากล โดยเฉพาะในประเทศมาเลเซียที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของชาติในปี 2018 สะท้อนให้เห็นว่าอาหารจานนี้มีนัยสำคัญยิ่งต่อประวัติศาสตร์ร่วมของภูมิภาคคาบสมุทรมลายู

สรุปได้ว่า ตูปะซูตงคือภาพสะท้อนของภูมิปัญญาที่ใช้ทรัพยากรจากท้องทะเลมาผสมผสานกับวัตถุดิบทางการเกษตรได้อย่างลงตัว รสชาติที่หวานมันและกระบวนการปรุงที่ละเอียดอ่อนคือเครื่องยืนยันถึงความรุ่มรวยทางวัฒนธรรมการกินที่ไร้พรมแดน และควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้ให้เป็นมรดกของแผ่นดินสืบไป