ทำไมคนเราถึงต้องโกหก อย่างน้อยก็สักครั้งหนึ่งในชีวิต

ในชีวิตของคนส่วนใหญ่ ต้องเคยโกหกอย่างจริงจัง หนึ่งหรือหลายเรื่อง เช่น ปิดบังความไม่ซื่อสัตย์ของตนต่อคู่สมรส ส่งหลักฐานเท็จเพื่อเข้าเรียนมหาวิทยาลัย โกหกว่าป่วยเพื่อลางาน หรือ ไม่อยากไปเรียนหนังสือ นักเรียนโกหกว่าทำรายงานเองทั้งที่ลอกเพื่อนสนิท

พฤติกรรมโกหกพบได้ทุกหนแห่ง ได้รับการบันทึกไว้อย่างเป็นระบบครั้งแรก โดยเบลลา เดเปาโล นักจิตวิทยาสังคมจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย วิทยาเขตแซนตาบาร์บารา ย้อนหลังไป 20 กว่าปีก่อน

เดเปาโลกับเพื่อนร่วมงาน พบว่า ‘ผู้เข้าร่วมโครงการวิจัยพูดไม่จริงเฉลี่ยวันละหนึ่ง ถึงสองครั้ง การพูดไม่จริงเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่ร้ายแรง โดยมีเจตนาซ่อนความบกพร่องของตน หรือ ถนอมน้ำใจผู้อื่น บางครั้งก็เป็นข้อแก้ตัว บางครั้งก็ทำเพื่อสร้างภาพจอมปลอม’

นักวิจัยสันนิษฐานว่า การโกหกเป็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นไม่นานหลังภาษาถือกำเนิดขึ้น ความสามารถในการใช้ประโยชน์จากบุคคลอื่นโดยไม่ต้องใช้กำลังขู่บังคับ น่าจะเอื้อประโยชน์ต่อการแย่งชิงทรัพยากรและคู่ครอง “การโกหกเป็นเรื่องง่ายมาก เมื่อเทียบกับวิธีการแสวงหาอำนาจอื่น ๆ”

ทิโมที อาร์. เลวีน (Timothy Levine) นักวิทยาศาสตร์พฤติกรรม ศึกษาเกี่ยวกับการโกหกกล่าวว่า การโกหกนั้นเป็นทักษะหนึ่งของมนุษย์ ที่เรียนรู้และฝึกฝนอยู่ตลอดเวลาโดยไม่รู้ตัว เหตุผลที่เราโกหก ก็เพราะมันทำให้เราได้มาซึ่ง ‘บางอย่างที่การพูดความจริงให้ไม่ได้’

เหตุผลที่คนต้องโกหก

งานวิจัยชิ้นหนึ่งของ เลวีน (Levine) ได้ทำการศึกษากับคนจำนวน 500 คน ที่มาจาก 5 ประเทศ เป็นงานวิจัยเกี่ยวกับการโกหก สิ่งที่พวกเขาโกหก และ สิ่งที่พวกเขาถูกหลอก ผลของงานวิจัย พบว่า เหตุผลที่คนเราโกหกแบ่งออกเป็น 4 ด้านหลัก ๆ ดังนี้

1.โกหกเพื่อส่งเสริมตัวเอง คิดเป็นจำนวน 44% เหตุผลที่โกหก คือ

• เพื่อสร้างความได้เปรียบทางเศรษฐกิจ

• เพื่อแสวงหาผลประโยชน์ทางการเงิน

• เพื่อประโยชน์ส่วนตัว อย่างการหาประโยชน์อื่น ๆ นอกจากเงิน

• เพื่อสร้างภาพลักษณ์ให้ดูดี เป็นการสร้างภาพลักษณ์เชิงบวกให้ตนเอง

• เพื่อสร้างความบันเทิง เป็นการทำให้คนหัวเราะ เพิ่มเติมความตลกให้บทสนทนา

2.โกหกเพื่อปกป้องตัวเอง คิดเป็นจำนวน 36% เหตุผลที่โกหก คือ

• เพื่ออำพรางความผิดของตน เป็นการปกปิดความผิด หรือ การกระทำที่มิชอบ เช่น แอบขโมยเงินแล้วปฏิเสธไม่รู้ไม่เห็น

• เพื่อลบหลบเลี่ยงบางอย่าง เป็นการหลบหนี หรือหลีกเลี่ยงคนอื่น อย่างเช่น การเลี่ยงออกไปพบคนที่ไม่อยากเจอด้วยการโกหกว่าไม่สบาย ทำให้ออกไปตามนัดไม่ได้แล้ว

3.โกหกเพื่อสร้างผลกระทบต่อผู้อื่น คิดเป็นจำนวน 11% เหตุผลที่โกหก คือ

• เพื่อเจตนาดี เป็นการช่วยผู้อื่น ที่เรียกกันว่า ‘โกหกสีขาว’ (White Lies)

• เพื่อรักษาน้ำใจ หรือเข้าสังคม เป็นการรักษามารยาท หรือบทบาททางสังคม อย่างเช่น บอกว่าขนมนี้รสชาติ ‘แปลกดีจังเลยค่ะ’ แทนที่จะบอกว่า ขนมนี้รสชาติแย่มาก

• เพื่อเจตนาร้าย เป็นการมุ่งร้าย มุ่งทำร้ายผู้อื่น อย่างเช่น การใส่ร้ายป้ายสีคนอื่นแบบเนียน ๆ

4.โกหกเหตุไม่ชัดเจน คิดเป็นจำนวน 9% เหตุผลที่โกหก คือ

• เมื่อไม่ทราบแน่ชัด เป็นแรงจูงใจที่ไม่ชัดเจน แม้แต่กับตัวเอง บางครั้งก็โกหกออกไป ทั้งที่แม้แต่ตัวเองยังไม่รู้เลยว่าจะโกหกไปทำไม

• เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วย เป็นการไม่แยแส หรือ การไม่ยอมรับความจริง