ภาวะสมองเน่า Brain Rot การเสื่อมถอยของสภาพจิตใจ หรือ สติปัญญา จากการดูคอนเทนต์ไร้ประโยชน์มากเกินไป โดยเฉพาะในโลกออนไลน์

คำว่า ‘สมองเน่า’ Brain Rot ไม่ใช่ศัพท์ใหม่ แต่ปรากฏครั้งแรกมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1854 ในหนังสือ 'วอลเดน' (Walden) วรรณกรรมคลาสิกของ เฮนรี เดวิด ธอโร (Henry David Thoreau) ที่บันทึกการใช้ชีวิตอยู่ลำพังในกระท่อมเล็ก ๆ ริมฝั่งสระน้ำวอลเดน เนื้อหามีใจความว่า “ในขณะที่อังกฤษพยายามรักษาโรคเน่าที่เกิดจากมันฝรั่ง แต่ไม่มีใครรักษาโรคสมองเน่า ที่กำลังแพร่ระบาดและรุนแรงกว่าเลยหรือ” 

แม้เวลาจะผ่านมาหลายสิบปี ความเห็นของธอโรยังคงสะท้อนปัญหาที่สังคมในปัจจุบัน โดยเฉพาะในกลุ่ม Gen Z ที่หยิบยกคำนี้มาอธิบายถึง ความรู้สึกเหนื่อยล้าและท่วมท้นจากคอนเทนต์ไร้ประโยชน์ที่มากเกินไป โดยเฉพาะเนื้อหาบนแอปพลิเคชัน เต็มไปด้วยข้อมูลข่าวสารจำนวนมากที่ทั้งสั้นและรวดเร็ว 

‘ภาวะสมองเน่า’ ทำให้ใครหลายคนรู้สึกแบบเดียวกันว่า ตัวเองขาดความอดทนในการรับชมเนื้อหาที่ต้องใช้สมาธิในระยะยาว รู้สึกจดจ่อกับสิ่งตรงหน้าไม่ได้นาน หรือ มีพฤติกรรมการเลื่อนดูโซเชียลมีเดียไปเรื่อย ๆ อย่างไม่ใส่ใจ การดูวิดีโอซ้ำแล้วซ้ำเล่า หากได้รับแต่ข้อมูลที่ไร้สาระมากเกินไป อาจทำให้สมองเฉื่อยชา คิดวิเคราะห์ได้ไม่ดีเท่าที่ควร

Oxford ได้ให้ความหมายคำว่า ภาวะสมองเน่า Brain Rot คือ "การเสื่อมถอยของสภาพจิตใจ หรือ สติปัญญา จากการบริโภคคอนเทนต์ไร้ประโยชน์มากเกินไป โดยเฉพาะคอนเทนต์ในโลกออนไลน์” 

สัญญาณที่บ่งบอกว่ากำลังเผชิญกับ ภาวะสมองเน่า Brain Rot

1.ความสนใจในสิ่งต่าง ๆ ลดลง สมาธิสั้นลง ไม่มีสมาธิจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้นาน มีปัญหาในการจดจ่อกับงาน หรือ การเรียน ส่งผลการเรียนย่ำแย่ ทำงานไม่มีประสิทธิภาพ

2.มีอาการหลงลืม ความจำแย่ลง ลืมสิ่งต่าง ๆ ได้ง่าย ทั้งที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่นาน ต้องพึ่งพาอุปกรณ์มากเกินไปเพื่อจดจำ 

3.รู้สึกเหนื่อยล้า ซึมเศร้า หงุดหงิดง่าย ขาดแรงจูงใจ ขาดความคิดสร้างสรรค์ คิดอะไรใหม่ ๆ ไม่ค่อยออก

4.คิดวิเคราะห์ได้ไม่ดี ตัดสินใจได้ยาก แก้ปัญหาได้ไม่ดีเท่าที่ควร

5.วิตกกังวล เนื่องจากได้รับแต่ข้อมูลด้านลบ และ ขาดปฏิสัมพันธ์กับโลกภายนอก

การป้องกันรับมือ ภาวะสมองเน่า ช่วยฟื้นฟูสมองให้สดใส

1.จำกัดเวลาการใช้สื่อดิจิทัล มีเวลาพักจากหน้าจอ ด้วยการหากิจกรรมอื่น ๆ ทำ เช่น อ่านหนังสือ ออกกำลังกาย หรือพูดคุยกับคนรอบข้าง เรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ เรียนภาษา เรียนดนตรี การเลือกเสพคอนเทนต์ที่มีประโยชน์ เช่น บทความ สารคดี หรือ วิดีโอที่ให้ความรู้

2.ฝึกคิดวิเคราะห์ ตั้งคำถามกับสิ่งที่ได้รับ พยายามหาคำตอบด้วยตัวเอง ทำ Digital Detox สม่ำเสมอ กำหนดเวลาในแต่ละวัน เช่น งดใช้มือถือหลัง 4 ทุ่ม หยุดพักจากโซเชียลมีเดีย 1-2 วันต่อสัปดาห์ การพักผ่อนจากสิ่งเร้าดิจิทัลจะช่วยให้สมองได้รีเซ็ต ลดความเครียดจากการประมวลผลข้อมูล

3.พักผ่อนให้เพียงพอ การนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ ช่วยให้สมองได้ฟื้นฟูตัวเอง และ ออกกำลังกาย เพื่อเพิ่มการไหลเวียนโลหิตไปยังสมอง เสริมการทำงานของสมองให้ดีมากขึ้น