การเรียนรู้เป็นอนันต์

The more I learn, the more I realize how much I don't know

ยิ่งผมเรียนรู้มากขึ้น ผมก็ยิ่งตระหนักว่า สิ่งที่ผมไม่รู้นั้นมีมากมายเพียงใด

ขงจื้อเคยกล่าวไว้ว่า “ความรู้มีจำกัด แต่ความไม่รู้หามีจำกัดไม่

สอดคล้องกับที่ไอน์สไตน์บอกว่า “สองสิ่งที่หาที่สิ้นสุดไม่ได้คือ จักรวาลกับความโง่ของมนุษย์ แต่ผมไม่แน่ใจนักกับสิ่งแรก

เมื่อกำลังสติปัญญาสูงขึ้น เราจะยิ่งเห็นรายละเอียดของจักรวาลมากขึ้น นักฟิสิกส์ยุคนิวตันเชื่อว่าพวกเขารู้ทุกสิ่งในจักรวาลแล้วไม่ต้องการให้ลูกเรียนเป็นนักฟิสิกส์ เนื่องจากชีวิตคงไม่ก้าวหน้า

ในยุคนั้นพ่อแม่คิดว่าเพราะพวกนักวิทยาศาสตร์ไม่น่าจะค้นพบอะไรที่มากไปกว่ากฎของนิวตันได้อีก แต่เมื่อมาถึงยุคฟิสิกส์ควอนตัมในปัจจุบัน ทำให้เราได้รู้ว่า สิ่งที่นักฟิสิกส์ยุคนิวตันรู้นั้นยังไม่ถึงหนึ่งในล้านของความจริง

แพทย์เมื่อจบการศึกษาออกไปสามารถรักษาอวัยวะส่วนไหนของร่างกายก็ได้ แต่แพทย์กลับรู้สึกว่าสิ่งที่ไม่รู้ยังมีอีกมากมาย จึงมีการแยกสาขาย่อยเป็น หู คอ จมูก ตา ผิวหนัง หัวใจ ไต ตับ ปอด จิตเวช ทางเดินอาหาร ฯลฯ และต้องเรียนต่ออีกหลายปีเพื่อการเป็นผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน แม้แต่อวัยวะธรรมดาอย่าง “ฟัน” ยังต้องใช้เวลาศึกษาถึงหกปี และทันตแพทย์ก็ต้องศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับฟันไปอีกตลอดชีวิต

แต่อย่างไรก็ตาม แม้แพทย์ที่เก่งที่สุดในโลกก็ยังรู้เฉพาะขอบเขตเล็กๆ ของวิชาชีพ เพราะเมื่อเทียบกับความรู้ของจักรวาลแล้วนับว่าน้อยมาก กบในกะลาจะนึกว่ามันรู้ทุกอย่างในจักรวาลแล้ว แต่เมื่อออกนอกกะลา

จึงได้รู้ว่าความจริงที่ไม่รู้มากมายเพียงใด คนที่เรียนมาก รู้มาก ยิ่งต้องถ่อมตัว เพราะตระหนักได้ว่าสิ่งที่ยังไม่รู้นั้นมหาศาลเหลือเกิน ความรู้สึกนี้จะทำให้เราเห็นคุณค่าผู้อื่น และทำงานเป็นทีมได้อย่างมีประสิทธิภาพ