เปิดประวัติ 'ไนโตรกลีเซอรีน' สารมรณะที่เกือบฆ่าผู้สร้าง!

จุดเริ่มต้นของสารที่เขย่าโลก: ไนโตรกลีเซอรีน

หากพูดถึงสารเคมีที่มีอานุภาพการทำลายล้างสูงและเป็นต้นกำเนิดของระเบิดไดนาไมต์ หลายคนคงนึกถึง 'ไนโตรกลีเซอรีน' (Nitroglycerin) สารของเหลวใสที่ดูไม่มีพิษภัยแต่กลับแฝงไปด้วยพลังมหาศาล ทราบหรือไม่ว่าประวัติศาสตร์ของมันนั้นเต็มไปด้วยเรื่องราวความบังเอิญ ความประมาท และบทเรียนราคาแพงที่ผู้ค้นพบต้องจดจำไปตลอดชีวิต

วันนี้เราจะพาทุกคนย้อนเวลากลับไปในช่วงศตวรรษที่ 19 เพื่อทำความรู้จักกับชายผู้ให้กำเนิดสารชนิดนี้ และเหตุการณ์ที่ทำให้เขาต้องหวาดกลัวสิ่งที่ตัวเองสร้างขึ้นมาจนไม่อยากให้ใครแตะต้องมันอีกเลย

อาซคานิโอ โซเบรโร: บิดาผู้หวาดกลัวผลงานตัวเอง

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นที่กรุงตูริน ประเทศอิตาลี โดยนักเคมีชาวอิตาลีชื่อว่า อาซคานิโอ โซเบรโร (Ascanio Sobrero) เขาเป็นนักวิจัยที่หมกมุ่นอยู่กับการทดลองทางเคมีอย่างหนัก ในปี ค.ศ. 1847 ขณะที่เขากำลังศึกษาปฏิกิริยาของสารอินทรีย์ โซเบรโรได้ลองนำ 'กลีเซอรีน' (Glycerol) มาผสมเข้ากับของผสมระหว่างกรดไนตริกเข้มข้นและกรดซัลฟิวริกเข้มข้น

ผลลัพธ์ที่ได้คือของเหลวสีเหลืองอ่อนที่มีลักษณะคล้ายน้ำมัน ซึ่งในตอนนั้นเขายังไม่รู้เลยว่ามันคือสารประสมที่มีความไวต่อการกระตุ้นสูงที่สุดชนิดหนึ่งเท่าที่มนุษย์เคยสร้างมา

วินาทีแห่งการค้นพบในปี 1847 และความผิดพลาด

ในห้องแล็บที่เงียบสงบ โซเบรโรสังเกตเห็นว่าสารที่เขาเพิ่งผสมขึ้นมานั้นมีความร้อนสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เขาพยายามควบคุมอุณหภูมิด้วยการแช่ในน้ำเย็น แต่ด้วยความที่ในยุคนั้นเครื่องไม้เครื่องมือยังไม่ทันสมัยพอ อุบัติเหตุที่ไม่คาดฝันก็เกิดขึ้น

• การระเบิดครั้งแรก: ขณะที่เขากำลังทำงานกับสารตัวนี้เพียงเล็กน้อย มันได้เกิดการระเบิดอย่างรุนแรงจนเครื่องแก้วแตกกระจาย
• บาดแผลที่ใบหน้า: แรงระเบิดและเศษแก้วพุ่งเข้าใส่ใบหน้าของโซเบรโรอย่างจัง ทำให้เขาได้รับบาดเจ็บสาหัสและใบหน้ามีรอยแผลเป็นที่น่ากลัวไปตลอดชีวิต
• ความตกใจสุดขีด: โซเบรโรตกใจมากกับพลังทำลายล้างของมัน เขาถึงขั้นหยุดการวิจัยเรื่องนี้ไปนานเกือบปี และเขียนคำเตือนไว้ในบันทึกว่า 'มันเป็นสารที่ควบคุมไม่ได้และอันตรายเกินไปสำหรับมนุษย์'

เขารู้สึกผิดมากที่สร้างสิ่งที่อันตรายขนาดนี้ขึ้นมา จนถึงกับพยายามปกปิดวิธีการทำสารชนิดนี้ในช่วงแรก เพราะเขากลัวว่าโลกจะนำมันไปใช้ในการสงครามและการเข่นฆ่ากัน

บทเรียนราคาแพง: ทำไมไนโตรกลีเซอรีนถึงอันตรายนัก?

ความลับของความอันตรายของไนโตรกลีเซอรีนอยู่ที่โครงสร้างโมเลกุลของมันครับ สารชนิดนี้มีความไวต่อ 'การกระทบกระเทือน' (Shock Sensitive) อย่างยิ่งยวด:

1. แค่ทำตกก็ระเบิด: หากคุณถือขวดไนโตรกลีเซอรีนแล้วเผลอทำหล่นพื้น แรงกระแทกเพียงเล็กน้อยก็เพียงพอที่จะทำให้เกิดการระเบิดวงกว้าง
2. ความร้อน: หากอุณหภูมิสูงเกินไปเพียงไม่กี่องศา สารจะเกิดการสลายตัวอย่างรวดเร็วและกลายเป็นก๊าซในพริบตา
3. การสลายตัวตามธรรมชาติ: เมื่อเก็บไว้นานๆ สารจะค่อยๆ เสื่อมสภาพและมีความไวต่อการระเบิดมากขึ้นเรื่อยๆ จนเรียกได้ว่าเป็น 'ระเบิดเวลา' ที่แท้จริง

จากห้องแล็บสู่สมรภูมิ และความสัมพันธ์กับ อัลเฟรด โนเบล

แม้โซเบรโรจะพยายามเตือนโลกเพียงใด แต่ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ก็เหมือนสายน้ำที่ไม่เคยหยุดไหล ในเวลาต่อมา อัลเฟรด โนเบล (Alfred Nobel) นักเคมีและวิศวกรชาวสวีเดน ได้ให้ความสนใจในผลงานของโซเบรโรอย่างมาก

โนเบลมองเห็นศักยภาพของไนโตรกลีเซอรีนในงานก่อสร้างและเหมืองแร่ เขาพยายามหาวิธี 'ทำให้มันนิ่ง' หรือเสถียรมากขึ้น ซึ่งต้องแลกมาด้วยความสูญเสียครั้งใหญ่เมื่อน้องชายของเขาเสียชีวิตจากการระเบิดในโรงงาน แต่ในที่สุดโนเบลก็ทำสำเร็จด้วยการผสมไนโตรกลีเซอรีนเข้ากับ 'ดินเบา' (Kieselguhr) จนกลายเป็น 'ไดนาไมต์' (Dynamite) ที่โลกเรารู้จักกันดี

แม้ว่าโนเบลจะได้รับชื่อเสียงและเงินทองมากมาย แต่โซเบรโรกลับรู้สึกขมขื่น เขาเคยกล่าวไว้ว่าเขารู้สึกละอายใจที่เป็นคนเปิดกล่องแพนโดร่าใบนี้ขึ้นมา

เรื่องเหลือเชื่อ: เมื่อ 'สารระเบิด' กลายเป็น 'ยาช่วยชีวิต'

เรื่องที่น่าทึ่งที่สุดเกี่ยวกับไนโตรกลีเซอรีนคือบทบาทในวงการแพทย์ครับ! แม้ว่ามันจะเป็นระเบิดที่รุนแรง แต่ในปริมาณที่น้อยมากๆ (ระดับมิลลิกรัม) มันกลับมีฤทธิ์เป็นยาขยายหลอดเลือดชั้นเลิศ

• ใช้รักษาโรคหัวใจ: สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการเจ็บหน้าอก (Angina Pectoris) ไนโตรกลีเซอรีนจะช่วยคลายกล้ามเนื้อหลอดเลือดหัวใจ ทำให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น
• ความย้อนแย้งของโชคชะตา: อัลเฟรด โนเบล เอง ในช่วงบั้นปลายชีวิตที่ป่วยเป็นโรคหัวใจ เขาก็ต้องกินยาที่มีส่วนผสมของไนโตรกลีเซอรีนที่เขาผลิตขึ้นมาเพื่อช่วยชีวิตตัวเองเช่นกัน

สรุปเกร็ดน่ารู้ส่งท้าย

1. ไนโตรกลีเซอรีนถูกประดิษฐ์ขึ้นครั้งแรกในปี 1847 โดย อาซคานิโอ โซเบรโร
2. ผู้สร้างได้รับบาดเจ็บหน้าเสียโฉมจากการระเบิดในห้องทดลองตั้งแต่ช่วงแรกๆ
3. มันเป็นของเหลวที่อันตรายมากจนไม่สามารถขนส่งได้ง่ายๆ ในสภาพบริสุทธิ์
4. ปัจจุบันยังใช้เป็นยารักษาโรคหัวใจอย่างแพร่หลาย

เรื่องราวของไนโตรกลีเซอรีนสอนให้เราเห็นว่า 'ดาบสองคม' ของวิทยาศาสตร์นั้นมีอยู่จริง ขึ้นอยู่กับว่ามนุษย์จะเลือกใช้มันเพื่อทำลายล้าง หรือเพื่อสร้างสรรค์และรักษาชีวิตผู้อื่นนั่นเองครับ!