รู้หรือไม่ ? ทำไมขนมไทยต้องใส่ "กลิ่นนมแมว" รู้จักที่มาของกลิ่นหอมที่ไม่ได้มาจากแมวนะจ๊ะ

เคยไหม เวลาไปซื้อขนมไทยแล้วได้กลิ่นหอมแปลก ๆ พอถามคนขาย เขาตอบว่า “ใส่กลิ่นนมแมว” เท่านั้นแหละ สมองก็เริ่มทำงานทันที นมแมว…นี่มันน้ำนมจากแม่แมวจริง ๆ เหรอ ฟังแล้วทั้งงงทั้งแอบสะดุ้งนิด ๆ แต่บอกเลยว่าเข้าใจผิดกันได้ทุกคน เพราะชื่อมันพาให้คิดไปไกลมาก ทั้งที่ความจริงไม่เกี่ยวกับสัตว์สักนิดเดียว

คำว่า “นมแมว” ในขนมไทย จริง ๆ มาจากชื่อดอกไม้ชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า ดอกนมแมว ซึ่งเป็นไม้ดอกหอมพื้นเมืองของไทย ดอกจะมีกลิ่นหอมแรงมาก โดยเฉพาะช่วงเย็นถึงค่ำ ใครเคยเดินผ่านต้นนมแมวตอนค่ำ ๆ จะรู้เลยว่าหอมแบบลึก ๆ นวล ๆ แต่มีความแหลมปลายจมูกนิด ๆ

ที่มาของชื่อก็น่ารักปนขำหน่อย เพราะกลีบดอกของมันมีลักษณะหนา กลมมน สีเหลืองนวล ดูคล้ายกับเต้านมของแมว คนโบราณเลยเรียกกันติดปากว่า “ดอกนมแมว” แล้วกลิ่นที่ได้จากดอกไม้ชนิดนี้ก็เลยถูกเรียกว่า “กลิ่นนมแมว” ไปโดยปริยาย

สมัยก่อน เวลาจะให้ขนมมีกลิ่นหอม คนไทยมักใช้วิธีลอยดอกไม้สดในน้ำหรือในน้ำกะทิ เช่น ลอยดอกมะลิ ดอกกระดังงา หรือถ้าเป็นดอกนมแมว ก็อาจใช้ดอกจริง ๆ มาลอยเพื่อให้กลิ่นซึมเข้าไปในน้ำ แต่ปัจจุบันดอกนมแมวหายากขึ้น แถมการควบคุมกลิ่นให้คงที่ก็ยาก เลยเปลี่ยนมาใช้ “น้ำมันนมแมว” แบบขวดเล็ก ๆ ที่เราเห็นขายตามร้านอุปกรณ์เบเกอรี่แทน ซึ่งเจ้าตัวนี้เป็นกลิ่นสังเคราะห์ที่นักปรุงกลิ่นทำขึ้นให้ใกล้เคียงกับกลิ่นดอกนมแมวธรรมชาติมากที่สุด

เอกลักษณ์ของกลิ่นนมแมวคือ มันจะไม่หวานนุ่มแบบมะลิ แต่จะมีความ “แหลม” และ “เย็น” กว่า พอดมแล้วรู้สึกสดชื่น โปร่งจมูก เหมือนล้างกลิ่นคาวออกไปได้ดีมาก นี่แหละเลยทำให้มันเหมาะสุด ๆ กับขนมไทยที่มีแป้งและกะทิเป็นหลัก เช่น สลิ่ม ลอดช่อง น้ำแข็งไส หรือแม้แต่ข้าวแช่ เพราะกะทิถ้าไม่แต่งกลิ่นดี ๆ บางทีมันจะมีกลิ่นมัน ๆ หรือกลิ่นคาวจาง ๆ กลิ่นนมแมวจะช่วยตัดตรงนี้ให้ขนมหอมใสขึ้นทันที

แต่กลิ่นนี้มีข้อควรระวังใหญ่ ๆ อยู่ข้อหนึ่ง คือมันแรงมาก แรงชนิดที่เรียกว่าหยดเดียวเปลี่ยนทั้งหม้อขนมได้เลย ใส่เกินไปนิดเดียว จากหอมจะกลายเป็นฉุน จากสดชื่นจะกลายเป็นเหมือนฉีดน้ำหอมใส่ขนม บางทีถึงขั้นขมปลายลิ้นได้ด้วย คนทำขนมไทยเก่ง ๆ เลยต้องมือเบาสุด ๆ เวลาหยดกลิ่นนมแมวลงไป

เพราะฉะนั้น ถ้าวันไหนได้ยินใครพูดว่า
“ขนมนี้หอมกลิ่นนมแมวมากเลย”
อย่าเพิ่งจินตนาการถึงแมวหรือสัตว์อะไรทั้งนั้น ให้คิดถึงดอกไม้ไทยหอม ๆ ดอกหนึ่งแทน

สรุปสั้น ๆ แบบเข้าใจง่ายคือ
ชื่อมันเหมือนนมสัตว์ แต่ความจริงมันคือกลิ่นดอกไม้
และเป็นหนึ่งในเสน่ห์เล็ก ๆ ของขนมไทย ที่ทั้งหอม ทั้งละมุน และมีเรื่องราวทางวัฒนธรรมซ่อนอยู่แบบน่ารักสุด ๆ

ขอบคุณภาพประกอบจาก The Earth จ้า