เปิดโมเดลครอบครัวญี่ปุ่น ภรรยาบริหารการเงินทั้งบ้าน สามีรับเงินใช้รายวัน วัฒนธรรมเก่าแก่ที่ทำให้ชาติออมเงินเก่งติดอันดับโลก

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความวิเคราะห์ด้านสังคมและเศรษฐกิจเกี่ยวกับ “รูปแบบการบริหารเงินในครอบครัวชาวญี่ปุ่น” ซึ่งอ่านแล้วต้องยอมรับว่า เป็นอีกหนึ่งกรณีศึกษาที่น่าสนใจ และสามารถนำมาพิจารณาเทียบเคียงกับสังคมไทยได้อย่างมีนัยสำคัญ

หลายคนอาจเข้าใจว่า ญี่ปุ่นเป็นสังคมชายเป็นใหญ่ ผู้ชายทำงาน ผู้หญิงอยู่บ้าน แต่ในความเป็นจริง อำนาจทางการเงินภายในครัวเรือนญี่ปุ่น กลับอยู่ในมือของฝ่ายภรรยาเป็นหลัก

ถึงขนาดมีคำศัพท์เฉพาะเรียกกันอย่างเป็นทางการว่า
「お小遣い」(โอโคะซุไก)
หมายถึง เงินใช้จ่ายส่วนตัวที่ภรรยาจัดสรรให้สามีเป็นรายเดือน

ข้อมูลระบุว่า กว่า 50% ของครอบครัวญี่ปุ่นในปัจจุบัน ยังใช้ระบบนี้อยู่

ทำไมประเทศที่ขึ้นชื่อว่าผู้ชายเป็นใหญ่
กลับยอมให้ผู้หญิง “ถือกระเป๋าเงินทั้งบ้าน”
คำตอบอยู่ที่ โครงสร้างการทำงานของสังคมญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีชั่วโมงการทำงานยาวนาน วัฒนธรรมการทำงานจริงจัง ทุ่มเท และแข่งขันสูง ผู้ชายจำนวนมากแทบไม่มีเวลาแม้แต่จะคิดเรื่องบัญชีรายรับรายจ่าย
ด้วยเหตุนี้ หน้าที่การวางแผนการเงินของครอบครัว

ไม่ว่าจะเป็น

– ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน
– ค่าเลี้ยงดูบุตร
– เงินออม
– เงินสำรองยามฉุกเฉิน
– การลงทุนระยะยาว
จึงถูกมอบหมายให้ภรรยาเป็นผู้ดูแลทั้งหมด
สามีได้เงินเท่าไร? คำตอบคือ “ไม่ถึงที่คิด”

โดยทั่วไป สามีชาวญี่ปุ่นจะได้รับเงินใช้จ่ายส่วนตัวเพียงประมาณ 10% ของเงินเดือน
เงินจำนวนนี้ต้องครอบคลุม
– ค่าอาหารกลางวัน
– ค่าเดินทางบางส่วน
– ค่าเข้าสังคมกับเพื่อนร่วมงานหรือหัวหน้างาน
ผลที่ตามมา คือ ผู้ชายญี่ปุ่นจำนวนมาก
– ทำอาหารจากบ้านไปกินที่ทำงาน
– ใช้จ่ายอย่างระมัดระวัง
– แยกแยะระหว่าง “ความจำเป็น” กับ “ความอยาก”

แม้จะดูเหมือนอิสระน้อย แต่กลับสร้าง วินัยทางการเงินอย่างเข้มแข็ง

Kakeibo หัวใจการเงินครัวเรือนญี่ปุ่น
ไม่ใช่แค่จด แต่คือการ “ทบทวนตัวเอง”
วัฒนธรรมนี้นำไปสู่การใช้ระบบที่เรียกว่า Kakeibo (家計簿)
ซึ่งเป็นวิธีบันทึกรายรับรายจ่ายที่มีมานานกว่าร้อยปี
ไม่ใช่แอป ไม่ใช่สูตรลัด
แต่เป็น “สมุดบัญชีที่ฝึกสติในการใช้เงิน”
หลักการ 3 ขั้นตอน

1. ต้นเดือน
วางงบประมาณ แบ่งค่าใช้จ่ายออกเป็น 4 หมวด
– ค่าใช้จ่ายจำเป็น
– ค่าใช้จ่ายไม่จำเป็น
– ค่าใช้จ่ายเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต
– ค่าใช้จ่ายไม่คาดคิด
พร้อมตั้งเป้าหมายการออม

2. ระหว่างเดือน
บันทึกทุกบาท ทุกสตางค์ ไม่มีข้อยกเว้น

3. สิ้นเดือน
ทบทวน ปรับพฤติกรรม และวางแผนใหม่
นี่คือเหตุผลที่ญี่ปุ่นถูกจัดอันดับเป็นหนึ่งในประเทศที่ประชาชนมีวินัยการออมสูงที่สุดในโลก

แล้วเงินออมของแม่บ้านญี่ปุ่น ไปอยู่ที่ไหน?

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา
– ดอกเบี้ยเงินฝากต่ำ
– หุ้นและอสังหาริมทรัพย์ซบเซา
ทำให้ผู้หญิงญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อย หันไปลงทุนใน
การซื้อขายแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ (FOREX)

ต่อมา รัฐบาลญี่ปุ่นเริ่มออกมาตรการ
ยกเว้นภาษีกำไรและเงินปันผลจากการลงทุน
ทำให้ตลาดหุ้นกลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง

รูปแบบครอบครัวญี่ปุ่นอาจไม่ใช่เรื่อง “ใครคุมใคร”
แต่คือ การแบ่งหน้าที่ตามความเหมาะสม
ฝ่ายหนึ่งทุ่มเททำงาน

อีกฝ่ายวางแผน ดูแล และปกป้องอนาคตของครอบครัว

เงินอาจอยู่ในมือภรรยา
แต่ความมั่นคงอยู่ที่ “ระบบและวินัย”
นี่อาจเป็นเหตุผลว่า
ทำไมชาติที่คนทำงานหนักที่สุดชาติหนึ่งของโลก
ยังสามารถออมเงินได้มากที่สุดชาติหนึ่งเช่นกัน