ทำไมผู้สูงอายุชอบเล่าเรื่องเก่า ๆ ให้อื่นฟัง

4 เหตุผลทางจิตวิทยาและชีววิทยาที่ ผู้สูงอายุชอบเล่าเรื่องเก่าๆ

1.ความทรงจำระยะสั้นเสื่อมถอย แต่ความทรงจำระยะยาวยังคงอยู่ เหตุผลสำคัญทางชีววิทยาที่มักเกิดขึ้นกับผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มี ภาวะสมองเสื่อม หรือ อัลไซเมอร์

• ความจำระยะสั้น (Short-term Memory) ความทรงจำที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้น เช่น เพิ่งกินข้าวอะไรไปเมื่อเช้า เพิ่งวางกุญแจไว้ที่ไหน มักเป็นส่วนแรกๆ ที่เสื่อมถอยลงตามวัย

• ความจำระยะยาว (Long-term Memory) ความทรงจำที่เกี่ยวข้องกับประสบการณ์ในอดีตที่ฝังแน่นมานาน เช่น สมัยเรียน ทำงาน หรือ เหตุการณ์สำคัญในชีวิต มักจะยังคงอยู่และถูกดึงออกมาใช้ได้ง่ายกว่า

เมื่อผู้สูงอายุพยายามสื่อสาร หรือ นึกถึงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่ความจำระยะสั้นมีปัญหา พวกเขามักจะหันไปใช้ความจำระยะยาวที่ยังใช้งานได้ดีแทน ทำให้ เรื่องเก่าๆ กลายเป็นแหล่งข้อมูลที่ปลอดภัย และ น่าเชื่อถือที่สุดของพวกเขา

2.การค้นหาความสมบูรณ์ของชีวิต ทฤษฎีพัฒนาการทางจิตสังคมของนักจิตวิทยาชื่อดัง Erik Erikson ผู้สูงอายุอยู่ในระยะสุดท้ายของชีวิตที่ต้องเผชิญกับวิกฤตที่เรียกว่า “ความสมบูรณ์ของตนเองปะทะความสิ้นหวัง”

• ทบทวนชีวิต การเล่าเรื่องราวในอดีตคือกระบวนการทบทวนและประเมินชีวิตที่ผ่านมา หากผู้สูงอายุพึงพอใจและยอมรับการตัดสินใจของตนเองในอดีตได้ พวกเขาจะรู้สึกถึง ความสมบูรณ์ในชีวิต

• ความรู้สึกมีคุณค่า การได้ถ่ายทอดประสบการณ์ชีวิต ไม่ว่าจะเป็นความสำเร็จหรือความผิดพลาด เป็นการยืนยันว่าชีวิตของพวกเขามีความหมาย และ ได้ส่งต่อคุณค่า ภูมิปัญญาเหล่านั้นไปยังลูกหลานหรือคนรุ่นหลัง

3.การสร้างความมั่นคงทางอารมณ์ สำหรับผู้สูงอายุการเปลี่ยนแปลงทั้งทางร่างกาย และ สิ่งแวดล้อมรอบตัวเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้พวกเขารู้สึกไม่มั่นคง หวาดกลัวอนาคตที่ไม่แน่นอน

• ย้อนสู่ช่วงเวลาที่ดี การพูดถึงเรื่องราวในอดีตที่เต็มไปด้วยความสุข ความรัก หรือ ช่วงเวลาที่เขายังมีพละกำลัง และ ความสามารถ เป็นเหมือนการย้อนกลับไปสัมผัสกับความรู้สึกมั่นคง และ อบอุ่นอีกครั้ง

• ลดความกระวนกระวาย ในผู้ป่วยสมองเสื่อม การกระตุ้นให้เล่าเรื่องที่คุ้นเคยจะช่วยลดอาการกระวนกระวาย หรือ ความสับสน ได้อย่างมาก เพราะเขารู้สึกปลอดภัย เมื่ออยู่ในขอบเขตความทรงจำที่พวกเขาสามารถควบคุมได้

4.ความต้องการการเชื่อมต่อทางสังคม เมื่ออายุมากขึ้นวงสังคมของผู้สูงอายุอาจแคบลง การเล่าเรื่องราวส่วนตัวจึงเป็นวิธีหนึ่งที่ใช้ในการสร้างบทสนทนาและเชื่อมโยงกับคนรอบข้าง

• ดึงดูดความสนใจ การเล่าเรื่องราวที่น่าสนใจในอดีตทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่า ตนเองยังเป็นศูนย์กลางของความสนใจ และ ได้รับการยอมรับจากคนในครอบครัว

• สร้างความผูกพัน การแบ่งปันประสบการณ์ชีวิตทำให้ลูกหลานได้เข้าใจภูมิหลัง และ ตัวตนของผู้สูงอายุได้ดียิ่งขึ้น เป็นการเสริมสร้างความผูกพันทางอารมณ์ในครอบครัว

เมื่อร่างกายเสื่อมสมรรถภาพ ผู้สูงอายุจะมีการเสียบทบาทของตัวเอง ทำให้ความเชื่อมั่นในตัวเองลดลง ส่งผลไปถึงกิจกรรมประจำวัน ไม่เป็นที่พอใจ ทำให้เกิดความวิตกกังวลกลัว และ ยิ่งได้พบเห็นสภาพของผู้ที่อยู่ในวัยเดียวกัน ยิ่งทำให้เกิดความกลัว อารมณ์เศร้า ซึมลง และ สิ้นหวัง ผู้สูงอายุต้องการให้คนยกย่องเอาใจใส่ เอาอกเอาใจ เห็นใจ และ เห็นว่าตนมีประโยชน์ต่อสังคม ต่อลูกหลาน เพื่อแก้ไขช่องว่างระหว่างเด็กกับผู้สูงอายุ ควรให้ความรัก เอาใจใส่ผู้สูงอายุอย่างจริงจังจริงใจ เมื่อลูกหลานเข้าใจถึงความสำคัญของการเล่าเรื่องแล้ว เพียงเป็นผู้ฟังที่ดี และ การตอบสนองอย่างเหมาะสม วางโทรศัพท์มือถือลง สบตา ให้เวลากับพวกเขา ถามคำถามปลายเปิดเพื่อกระตุ้นให้เล่าต่อ เช่น “ตอนนั้นคุณปู่รู้สึกอย่างไร?” หรือ “มีอะไรที่น่าประทับใจอีกบ้างไหม?”จะช่วยเสริมสร้างความผูกพัน และ สุขภาพจิตที่ดีของผู้สูงอายุได้