ย้อนตำนาน เจ้านายผู้ปรุงน้ำอบสุดหอม

น้ำอบเป็น ๑ ในสิ่งที่คู่คนไทยมายาวนาน ในฐานะเครื่องหอมอย่างนึง ในปัจจุบันนี้ น้ำอบถูกใช้ในวันสงกรานต์เป็นหลัก เช่นในการสรงน้ำพระพุทธรูป การรดน้ำดำหัว ซึ่งมีมาอย่างยาวนาน ในประวัติศาสตร์ชาติไทย

ในสมัยรัชกาลที่ ๕ นั้น ก็มีเจ้านายพระองค์นึงเช่นกันที่ชอบในเรื่องน้ำอบ เป็นน้องสาวรัชกาลที่ ๕ ท่านมีพระนามว่า "พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์" พระนามลำลองนิยมเรียกว่า "เสด็จพระองค์สร้อย"

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ เป็นพระราชธิดาพระองค์หนึ่ง ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง ผู้มาจากสกุลโรจนดิศ ประสูติเมื่อวันที่ ๓๐ กันยายน พุทธศักราช ๒๔๐๙ เป็นพระราชธิดาองค์เล็ก มีเจ้าพี่เจ้าน้องร่วมพระราชมารดาคือ (นับที่ได้เจริญพระชันษา)

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมาวดี กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ เสด็จป้าโสมพี่เลี้ยงสมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาคสวาดิ เสด็จในสี่แผ่นดิน ที่แม่พลอยเคารพ

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากมลาศน์เลอสรรค์ กรมหมื่นราชศักดิ์สโมสร ต้นราชสกุลกมลาศน์

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากนกวรรณเลขา

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าไชยานุชิต กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป ต้นราชสกุลชยางกูร

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแขไขดวง เจ้านายองค์สนิทของสมเด็จที่บน

- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ พระองค์เอง

เมื่อถึงสมัยรัชกาลที่ ๕ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ มีพระอิสริยยศว่า พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้า ก็ทรงเป็นเจ้านายที่คุ้นเคยกันกับ สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ, สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี, พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี, พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้านภาพรประภา, พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี

พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ก็โปรดให้สร้างตำหนักไว้ในเขตพระราชฐานชั้นใน อยู่บริเวณใกล้เคียงกับ ตำหนักพระองค์เจ้าสุนทรีนาฏ, พระองค์เจ้าเฉิดโฉม, พระองค์เจ้าเทวีวิไลยวรรณ เจ้านายวังหน้าทั้งสิ้น แต่เมื่อสร้างเสร็จ ก็ไม่โปรดจะประทับ ด้วยเห็นว่าตำหนักมืดครึ้ม ขณะนั้นรัชกาลที่ ๕ ก็ทรงนำน้ำหอมจากต่างชาติ เข้ามาในสยาม

น้ำอบ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์

พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ ก็เป็นผู้สนใจ จึงริเริ่มการทำน้ำอบ และน้ำปรุงในตำหนัก ด้วยฝีพระหัตถ์ของเสด็จพระองค์นี้ ทำให้น้ำอบตำรับวังหลวงเป็นที่ลือว่าหอมมาก จนในปัจจุบัน โรงเรียนสตรีในวัง หรือมูลนิธิต่าง ๆ ก็ยังอนุรักษ์น้ำหอม สูตรของพระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์

สมัยรัชกาลที่ ๗ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ ก็เป็นเจ้านายองค์สำคัญพระองค์นึง เป็นที่สนิทมักคุ้นกับรัชกาลที่ ๗ และด้วยสนิทกับ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี พระมารดาของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี

จวบจนวิกฤต ปีพ.ศ. ๒๔๗๕ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ ก็มิได้เสด็จไปไหน ครั้งนั้นเจ้านายก็เหลือน้อยเต็มที ที่เห็นว่าเป็น

• ๑.สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า พระราชอัยยกาในรัชกาลที่ ๘ และรัชกาลที่ ๙
• ๒.พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี พระราชธิดาในรัชกาลที่ ๔ เชื้อสายเวียงจันทน์
• ที่ห่างไปหน่อยก็คือ ๓.พระองค์เจ้ากาญจนากร เสด็จหมอวังหลวง
• ๔.พระองค์เจ้าบุษบันบัวผัน ผู้อภิบาล พระองค์เจ้าสุทธสิริโสภา, พระองค์เจ้าเจ้าวรานนท์ธวัช
• แต่ ๕.เสด็จพระองค์เจ้านภาพรประภา กรมหลวงทิพยรัตนฯ ที่สนิทอีกพระองค์ ก็ประทับอยู่ที่เมืองบันดุง ประเทศอินโดนีเซีย 

แต่พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ก็เคยได้เสด็จไปบันดุงด้วย ดังรูป

(ภาพเสด็จกรมหลวงทิพยรัตนฯ, สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า, และพระองค์เอง)

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ ก็ทรงพระชนม์อยู่ต่อจนสมัยรัชกาลที่ ๙ ซึ่งนับว่ายาวถึง ๖ แผ่นดิน แล้วจึงเสด็จสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๙๓ สิริพระชันษา ๘๓ ปี นับว่ามีพระชนม์ยาวนาน โดยพระราชทานเพลิงพระศพที่ พระเมรุมาศรัชกาลที่ ๘ ซึ่งเรียกว่าเป็นงานเจ้านายตามเสด็จ โดยประกอบไปด้วยพระศพ

• รัชกาลที่ ๘
• สมเด็จฯเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ พระราชโอรสรัชกาลที่ ๕
• สมเด็จฯเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ พระราชโอรสรัชกาลที่ ๔
• พระองค์เจ้าประภาพรรณพิไลย พระราชธิดาในรัชกาลที่ ๕
• พระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์ พระราชธิดาในรัชกาลที่ ๔

นับเป็น ๑ พระราชธิดาในรัชกาลที่ ๔ ที่มีพระชนม์ยืนยาวนาน ถึง ๖ แผ่นดิน

พระองค์เจ้าแขไขดวง พี่สาวพระองค์เจ้าพวงสร้อยสอางค์