วิธีบอกปฏิเสธ ให้ถนอมทั้งใจเขาและใจเรา

ทำไมการปฏิเสธถึงเป็นเรื่องยาก

ตั้งแต่ยุคแห่งการวิวัฒนาการ สัตว์ที่มีโครงสร้างทางสังคมที่ซับซ้อนมักจะมีพฤติกรรมแบบ Altruism หรือ การช่วยเหลือผู้อื่น มนุษย์เป็นสัตว์ที่มีโครงสร้างทางสังคมที่ซับซ้อนที่สุด จึงวิวัฒนาการมาพร้อมกับพฤติกรรมแบบช่วยเหลือซึ่งกันและกัน มนุษย์ต้องร่วมมือกันเพื่อความอยู่รอดของเผ่าพันธุ์ ด้วยการช่วยเหลืออีกคนหนึ่ง โดยหวังว่าเขาจะตอบแทนเรากลับในภายหลัง ดังนั้นจึงเป็นเรื่องยากที่เราจะปฏิเสธการช่วยเหลือใครสักคน แม้ใจจะไม่ได้อยากช่วยเหลือเลยก็ตาม เพราะนั่นเหมือนกับการบอกว่า ฉันไม่อยากจะร่วมมือกับใครทั้งนั้น

ทฤษฎีความต้องการของมาสโลว์ เมื่อมนุษย์สามารถเติมเต็มความต้องการสองขั้นแรกได้แล้ว ขั้นที่หนึ่ง คือ ความต้องการพื้นฐานทางร่างกาย ขั้นที่สอง คือ ความต้องการความมั่นคงปลอดภัย ขั้นต่อไปก็ คือ ความต้องการความรักและสังคม อธิบายให้ง่ายขึ้นคือ มนุษย์ต้องการจะเป็นที่ยอมรับ ซึ่งเป็นที่รู้กันดีว่าการช่วยเหลือผู้อื่นเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด ถ้าอยากได้รับการยอมรับจากใครสักคน

เอมิลี แอนฮอลต์ (Emily Anhalt) นักจิตวิทยาคลินิกเคยพูดถึงเรื่องนี้เอาไว้ว่า “ในฐานะที่เราเป็นสัตว์สังคม เราต้องการเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม ต้องการรักษาความสัมพันธ์ที่มีต่อกลุ่มเอาไว้ เราเลยอาจจะตอบว่า ‘ได้’ กับทุกอย่าง เพราะไม่อยากให้คนอื่นในกลุ่มมองว่าเราเป็นคนยุ่งยาก” นอกจากนี้เธอยังบอกอีกว่า “แต่เป็นไปได้เช่นกันที่เราตอบว่า ‘ได้’ เพราะเราต้องการที่จะช่วยเหลือ แต่เราก็ลืมไปว่าความสามารถในการช่วยเหลือของเรานั้นมีจำกัด”

แม้จะลำบากใจแต่เมื่อใครขออะไรให้ช่วยอะไรก็ตอบว่า ‘ได้’ อาจเพราะความเกรงใจ ความสงสาร กลัวว่าหากปฏิเสธไปจะทำให้คนอื่นผิดหวัง หรือ ตัดสินว่าเราเห็นแก่ตัว การเป็นคนใจดีไม่ใช่เรื่องเลวร้าย แต่บ่อยครั้งที่ความมีน้ำใจเกินเหตุก็ย้อนกลับมาสร้างปัญหาให้ตัวเอง คงจะดีไม่น้อยหากบางครั้งจะรู้จักพูดคำว่า ‘ไม่’ เสียบ้าง

วิธีบอกปฏิเสธให้ถนอมทั้งใจเขาและใจเรา

1.พูดคำว่า ‘ไม่’ ให้ติดปาก เพราะการปฏิเสธอย่างตรงไปตรงมาคือวิธีที่ง่าย และ ได้ผลเสมอ ศาสตราจารย์นักวิจัยการตลาดที่สนใจด้านจิตวิทยา วาเนสซา เอ็ม แพททริค และ เฮนริค ฮอกต์เวดต์ ชี้ให้เห็นว่า การปฏิเสธอย่างตรงไปตรงมา จะแสดงถึงความมุ่งมั่นชัดเจนของผู้พูด ในเชิงจิตวิทยา คำว่า ไม่ เป็นคำที่มีพลังในการปฏิเสธ และ น้ำเสียงกับภาษากายก็เป็นสิ่งสำคัญ ควรแสดงออกอย่างเป็นมิตร เสริมด้วยเหตุผลให้คนฟังรู้สึกว่าการปฏิเสธไม่ห้วนจนเกินไป

2.ขอเวลาในการตัดสินใจ หากคิดว่าการปฏิเสธในทันทีจะทำให้รู้สึกแย่ทั้งสองฝ่าย อีกหนึ่งทางเลือกคือ ขอเวลาทบทวน และ ให้คำตอบภายหลัง เมื่อพิจารณาอย่างถี่ถ้วนแล้วยังมั่นใจว่าจะปฏิเสธแน่นอน ให้บอกไปตามตรง ซื่อสัตย์ต่อความรู้สึกตัวเอง หลีกเลี่ยงการใช้คำพูดแบบให้ความหวัง

3.ใช้เหตุผล การปฏิเสธจะดูหนักแน่น น่าเชื่อถือ และ น่ายอมรับมากขึ้น เมื่ออธิบายเหตุผลให้อีกฝ่ายเข้าใจ ดร.มิเชลล์ โรเซน ผู้เชี่ยวชาญด้านการพูดชื่อดังของอเมริกา กล่าวไว้ว่า “คุณเพียงพูดปฏิเสธอย่างสุภาพ หรือ บอกเหตุผลสั้น ๆ ยิ่งพูดน้อยคำเท่าไหร่ยิ่งดี” หลีกเลี่ยงบทสนทนายืดยาว จะเป็นการเปิดช่องว่างให้ผู้ถูกปฏิเสธยื่นข้อเสนอที่ชวนลำบากใจมากขึ้น เช่น ฉันไม่สามารถช่วยเหลือคุณในเรื่องนี้ได้ เรื่องที่คุณขอให้ช่วยมันเกินความสามารถของฉัน หากฉันช่วยเหลือคุณไปเกรงว่าจะยิ่งเพิ่มปัญหาให้คุณ ปัญหาของคุณอาจจะไม่ได้รับการแก้ไขอย่างถูกวิธี

4.รับฟังและเสนอทางออก กรณีที่อยากให้ความช่วยเหลือจริง ๆ แต่จำเป็นต้องปฏิเสธ คุณเพียงแค่รับฟัง แล้วลองเสนอทางออกที่เหมาะสมสำหรับเขา นอกจากจะไม่เป็นการเพิ่มภาระให้ตัวเองมากเกินไป ยังช่วยรักษาความสัมพันธ์อันดีกับผู้ถูกปฏิเสธได้ เช่น ฉันไม่มีความรู้เรื่องนี้เลย คุณลองไปถามคนนั้นดีไหม เขามีความรู้เรื่องนี้ น่าจะแนะนำคุณได้ดีกว่า

5.การปฏิเสธไม่ใช่เรื่องผิด ปล่อยวางและเดินหน้าต่อไป สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ เคารพการตัดสินใจของตัวเอง ยอมรับและเข้าใจว่าเราไม่สามารถให้ความช่วยเหลือ หรือ ทำตามความต้องการของทุกคนได้ เมื่อบอกปฏิเสธไปหมายความว่า สิ่งที่อีกฝ่ายขอร้องมันเกินกำลังเกินแรงคุณจริง ๆ จึงไม่ต้องรู้สึกผิดในภายหลัง เพียงปล่อยวางและหันมาใส่ใจกับเรื่องของตัวเองให้มากขึ้น