การตามหาแร่ธาตุหายากระหว่างไทย-สหรัฐ ฯ

วัตถุประสงค์ของบันทึกความเข้าใจนี้ คือ เพื่อเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างผู้เข้าร่วมในการพัฒนาและขยายห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุสำคัญ

เพื่อส่งเสริมการค้าและการลงทุนระหว่างผู้เข้าร่วมในการสำรวจ การสกัด การแปรรูปและการกลั่น และการรีไซเคิลและการนำกลับคืนทรัพยากรแร่ธาตุสำคัญ

เพื่อส่งเสริมการลงทุนที่สนับสนุนการเพิ่มมูลค่าและการแปรรูปในประเทศ แทนที่จะส่งออกวัตถุดิบเท่านั้น และสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่ตลาดแร่ธาตุสำคัญและแร่ธาตุหายาก ที่เปิดกว้าง มีประสิทธิภาพ มั่นคง และโปร่งใส

เป้าหมายเหมือนจะเพื่อแสวงหาความรู้และเทคโนโลยี ด้วยความสำเร็จอันยอดเยี่ยมที่ดูเหมือนจะเกิดขึ้นในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมานั้น

ทั้งหมดล้วนเกิดขึ้นได้จากการเสียสละ(ที่ไม่มีวินัย)สภาพแวดล้อมในการดำรงชีวิตของคนรุ่นหลัง

ผมเองเคยเห็นบทความหนึ่งที่บอกว่าไม่ใช่ว่ายุโรปกับสหรัฐอเมริกาขาดแคลนแร่ธาตุหายาก แต่หากเป็นเพราะการทำให้บริสุทธิ์ของพวกนี้.....มันก่อมลพิษมากเกินไป พวกเขาเลยเลือกที่จะส่งแร่ธาตุหายากมาทำบริสุทธิ์ที่อื่น แล้วค่อยขนกลับ แทนที่จะไปแปรรูปเอง.....ก็แค่นั้นจริงๆ

หากผมอยากจะพูดถึง ภาพรวมของการเกิดของเสียในการผลิตธาตุหายาก (REEs) ทำไมประเทศอื่นไม่ผลิตแร่ธาตุหายากบ้างล่ะ??? การผลิตธาตุหายาก (REEs) ต้องอาศัยการทำเหมืองแร่และการสกัดทางเคมีเป็นหลัก การผลิตนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสกัดในแหล่งดูดซับไอออนและแหล่งบาสต์เนไซต์ (Bastnäsite)..

ซึ่งจะพูดเป็นภาษาคนก็คือ แร่ธาตุ ชนิดหนึ่งที่เป็นแหล่งสำคัญของธาตุหายาก (REEs) ยกตัวอย่างเช่น ซีเรียม (Ce) และแลนทานัม (La)

โดยแร่ชนิดนี้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น พลังงานลม รถยนต์ไฟฟ้า แผงโซลาร์เซลล์ และ แม่เหล็กแรงสูง

ซึ่งขอบอก...ส่วนใหญ่จะกระจุกตัวอยู่อยู่ในประเทศจีน ส่วนดีของมันก็คือ มันสามารถก่อให้เกิดของเสีย(ของแข็ง) น้ำเสีย ก๊าซเสีย และกากกัมมันตรังสีจำนวนมาก

ของเสียเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดจากปริมาณธาตุหายากในแร่ชนิดต่ำ (โดยทั่วไปอยู่ที่ 0.05%-0.5%) ซึ่งจำเป็นต้องกำจัดกากตะกอนและกากเคมีออกจำนวนมาก

เพราะจากการประมาณการจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้หลายแหล่ง ชี้ให้เห็นว่าการผลิตออกไซด์ของธาตุหายาก (REO) หนึ่งตันโดยทั่วไปจะก่อให้เกิดของเสียที่เป็นพิษประมาณ 2,000 ตัน ตัวเลขนี้ ซึ่งรวมถึงกากตะกอน กากกัมมันตรังสี และสารมลพิษทางเคมี

ที่ผมอยากกล่าวก็เพื่อ สะท้อนให้เห็นถึงภาระด้านสิ่งแวดล้อมที่สำคัญของอุตสาหกรรมแร่ธาตุหายากนี้ แม้ว่าแหล่งข้อมูลต่างๆ จะอธิบายเกี่ยวกับของเสียที่แตกต่างกันเล็กน้อย แต่แนวคิดหลักยังคงสอดคล้องกัน

และต่อไปนี้คือ ความเกี่ยวข้องกับข้อมูลสรุปของปริมาณขยะทั่วๆไปที่เกิดขึ้นต่อการผลิตแร่ธาตุหายากหนึ่งตัน (ตามกระบวนการขุดและสกัดแบบดั้งเดิม) กล่าวคือ ในคำอธิบาย ประเภทของเสีย ปริมาณ (ตันหรือลูกบาศก์เมตร)เราจะได้ ขยะพิษที่เป็นของแข็ง (กากแร่) ประมาณ 2,000 ตัน ส่วนใหญ่เป็นเศษแร่จากกระบวนการแปรรูปแร่

ซึ่งมีโลหะหนักและธาตุกัมมันตรังสี (เช่น ทอเรียมและยูเรเนียม) ซึ่งสามารถปนเปื้อนดินและน้ำได้ง่าย นั่นคือ กากกัมมันตรังสี 1 ตัน เราจะได้สารกัมมันตรังสีที่เกี่ยวข้องกับแร่ต่างๆเป้นของแถม และของแถมส่วนนี้ ต้องได้รับการบำบัดเป็นพิเศษเพื่อป้องกันการปล่อยสู่สิ่งแวดล้อม

จะเห็นได้ว่า น้ำเสีย 75 ลูกบาศก์เมตร ประกอบด้วยสารเคมีที่เป็นกรดและโลหะหนักซึ่งสามารถปนเปื้อนน้ำใต้ดินได้โดยง่ายๆหากไม่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม

ส่วน ก๊าซเสีย 9,600-12,000 ลูกบาศก์เมตร รวมถึงก๊าซอันตราย เช่น ไฮโดรเจนฟลูออไรด์และซัลเฟอร์ไดออกไซด์ เราก็จะได้แถมเข้ามาในชั้นบรรยกาศด้วย ซึ่งมันก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศ โดยมีฝุ่น 13 กิโลกรัม (0.013 ตัน) เกิดขึ้นระหว่างการทำเหมืองและการบด

มันจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพของคนงานและระบบนิเวศโดยรอบของเสียจากการขุดค้นดิน 1,300-1,600 ลูกบาศก์เมตร ผมขอเอาแค่เฉพาะการทำเหมืองแบบดูดซับไอออน มันก็จะสร้างความเสียหายต่อพืชพรรณและทำให้เกิดการกัดเซาะของดินไปเยอะอยู่นะครับ

หากยังไม่ตะหนักต่อผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและการพิจารณาความยั่งยืนคำนึงถึงบริบทระดับพื้นที่กันสักเท่าไหร่ ผมจะขอยกตัวอย่างมาทั้งโลกเลยล่ะกัน

ในการผลิตแร่แรร์เอิร์ธทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 350,000 ตันเทียบเท่า REO ในปี 2567

แต่ในความเป็นจริงของเสียทั้งหมดอาจเกิน 700 ล้านตันต่อปี ปกติแล้วบ่อพักกากแร่ ที่ใช้สำหรับแปรรูปของเสียเหล่านี้มักเกิดการรั่วไหล

ทั้งการบำรุงรักษาไม่ดี รวมถึงการกัดกร่อน ส่งผลกระทบต่อภาคเกษตรกรรมและน้ำดื่มในท้องถิ่นทั่วโลก

แล้ว ทางด้านมาตรการบรรเทาผลกระทบล่ะ??? ....

โดยปกติแล้ว การรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์ (e-waste) สามารถลดความจำเป็นในการทำเหมืองใหม่ได้มากโขอยู่นะครับ เพราะปัจจุบัน ขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลกมีแร่ธาตุหายากเนาะๆก็ประมาณ 70,000 ตัน รวมถึงนีโอดิเมียม (Neodymium)แต่อัตราการนำกลับมาใช้ใหม่มีเพียง 1% เท่านั้น

ในการรีไซเคิลนี้จะใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ เช่น การให้ความร้อนแบบจูลแฟลช (Joules flash) เป็นการให้ความร้อนด้วยไฟฟ้าอุณหภูมิสูงชั่วคราว ซึ่งสามารถสกัดแร่ธาตุหายากออกจากวัสดุเหลือใช้ เช่น เถ้าถ่านหิน โดยใช้พลังงานเพียง 600 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อตัน และสามารถเพิ่มผลผลิตได้ 150%-200%

แต่มักจะการเกิดของเสียที่ได้ก็แตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับประเภทของแหล่งแร่ กระบวนการ และมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ไฮโดรเมทัลลูร์จิคัล กระบวนการทางวิศวกรรมที่ใช้สารละลายเพื่อสกัดและทำให้โลหะบริสุทธิ์จากแร่หรือวัตถุดิบรีไซเคิลใน แบตเตอรี่ลิเธียมไอออน หรือแผ่นวงจรพิมพ์ (PCB) กระบวนการนี้มีข้อดีคือ ให้ความบริสุทธิ์ของผลิตภัณฑ์สูง, ใช้พลังงานต่ำ, และก่อให้เกิดมลพิษน้อยกว่าวิธีแบบเดิม เมื่อเทียบกับ ไพโรเมทัลลูร์จิคัล

แม้ว่าการเกิดของเสียในประเทศที่พัฒนาแล้ว (เช่น เหมืองเมาท์เวลด์ในออสเตรเลีย) อาจต่ำกว่า แต่ค่าเฉลี่ยทั่วโลกยังคงอยู่ที่ประมาณ 2,000 ตัน ซึ่งผมขอบอกว่า...มันร้ายแรงมาก

ในปัจจุบัน สหรัฐเริ่มรุกคืบในทุกหนแห่งก็เพราะการเฟ้นหาสิ่งเหล่านี้ จนไม่เหลือแม้แต่ในโบราณสถาน ประเด็นสำคัญ คือ การกลั่นทองคำนั้นก่อมลพิษมากกว่าโลหะหายากเสียอีก

ดังนั้น ที่ผมจะบอกก็คือ ไม่ใช่มลพิษของโลหะหายาก แต่เป็นราคาที่ควร(จ่าย)ขายหลังจากการผลิตต่างหาก