ทำไมเราถึงจำฝันตัวเองไม่ได้?

เคยสงสัยไหม? ทำไมตื่นมาแล้ว "จำความฝันไม่ได้"

เชื่อว่าเกือบทุกคนต้องเคยเจอเหตุการณ์แบบนี้ค่ะ คือตื่นมาแล้วรู้สึกค้างคาใจ เพราะรู้แน่ๆ ว่าเมื่อคืน "ฝัน" และในฝันนั้นมันช่างสมจริง มีอารมณ์ร่วมสุดๆ แต่พอจะนึกว่าฝันเรื่องอะไรกลับจำไม่ได้แม้แต่นิดเดียว! เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ นะคะ เพราะในทางวิทยาศาสตร์และสรีรวิทยาของมนุษย์ มีเหตุผลที่ซับซ้อนซ่อนอยู่หลังเปลือกตาของเราค่ะ

1. สภาวะสมองส่วนความจำ "ปิดปรับปรุง" ชั่วคราว

เหตุผลที่สำคัญที่สุดคือการทำงานของสมองส่วนที่เรียกว่า Hippocampus (ฮิปโปแคมปัส) ค่ะ สมองส่วนนี้ทำหน้าที่เหมือน "พนักงานบันทึกข้อมูล" ที่จะคอยคัดเลือกเรื่องราวจากความจำระยะสั้นไปเก็บไว้ในความจำระยะยาว แต่ความพีคคือ ในขณะที่เราหลับลึกจนถึงขั้นฝัน (ช่วง REM Sleep) พนักงานคนนี้จะหยุดพักงานเกือบ 100% ค่ะ ข้อมูลในความฝันจึงเหมือนเขียนไว้บนกระดานไวท์บอร์ดที่ลบได้ง่ายๆ เมื่อเราลืมตาขึ้นมา ข้อมูลเหล่านั้นจึงถูกลบทิ้งไปทันทีเพราะไม่ได้ถูกส่งไปบันทึกถาวรนั่นเอง

2. การหายไปของสารเคมี "นอร์เอพิเนฟริน" (Norepinephrine)

ในสมองของเรามีสารสื่อประสาทชื่อว่า Norepinephrine ซึ่งมีบทบาทสำคัญมากในการควบคุมสมาธิและการจดจำค่ะ แต่เมื่อเราเข้าสู่สภาวะหลับฝัน ร่างกายจะตัดการหลั่งสารตัวนี้ออกไป เพื่อให้ร่างกายได้พักผ่อนอย่างเต็มที่ การที่สมองไม่มีสารตัวนี้ในขณะฝัน ทำให้สมองไม่มีความสามารถในการ "ลงทะเบียน" สิ่งที่เกิดขึ้นให้กลายเป็นความทรงจำค่ะ ต่อให้ความฝันนั้นจะยิ่งใหญ่หรือน่าตื่นเต้นแค่ไหน หากไม่มีสารเคมีตัวนี้ช่วยประทับตราบันทึกไว้ เราก็แทบจะไม่มีทางจำมันได้เลยเมื่อตื่นขึ้นมา

3. กลไกการป้องกันตัวเองของจิตใต้สำนึก

นักจิตวิทยาบางกลุ่มวิเคราะห์ว่า การลืมฝันอาจเป็นกลไกหนึ่งของสมองที่ช่วยแยกแยะระหว่าง "ความจริง" กับ "ความฝัน" ค่ะ ลองจินตนาการดูนะคะว่าถ้าสมองของเราจำทุกความฝันได้แม่นยำเหมือนความจริง เราอาจจะเกิดอาการสับสนในชีวิตประจำวันได้ว่า เรื่องนั้นเกิดขึ้นจริงหรือเราแค่ฝันไป สมองจึงต้องทำหน้าที่เป็น "ตัวคัดกรอง" และทำลายหลักฐานความฝันที่ไร้สาระทิ้งไป เพื่อป้องกันไม่ให้ข้อมูลที่ไม่มีตรรกะมาปะปนกับความจริงที่จำเป็นต่อการเอาชีวิตรอดค่ะ

4. ความฝันมัก "ไม่มีตรรกะ" (Non-Logical Content)

สมองมนุษย์ถูกออกแบบมาให้จำสิ่งที่มีลำดับขั้นตอนและเป็นเหตุเป็นผลค่ะ แต่ความฝันนั้นมักจะสับสนวุ่นวาย เปลี่ยนสถานที่ไปมา หรือมีเรื่องที่ผิดธรรมชาติเกิดขึ้นตลอดเวลา เมื่อข้อมูลเหล่านั้นไม่มีจุดเชื่อมโยงที่สมเหตุสมผล สมองจึงตีความว่าเป็น "ขยะข้อมูล" (Data Noise) และไม่ใส่ใจที่จะจดจำมันค่ะ เหมือนเวลาเราเดินผ่านฝูงชนในห้าง สมองจะจำหน้าทุกคนไม่ได้ เพราะมันเป็นข้อมูลที่ไม่มีความหมายสำคัญกับเรานั่นเอง

สรุปง่ายๆ ก็คือ สมองของเราจงใจที่จะ "ลืม" เพื่อรักษาประสิทธิภาพในการรับรู้ความจริงค่ะ การจำฝันไม่ได้จึงไม่ใช่เรื่องผิดปกติ แต่เป็นสัญญาณว่าสมองของคุณกำลังทำงานได้อย่างดีเยี่ยมในการแยกแยะโลกจินตนาการออกจากโลกแห่งความเป็นจริงค่ะ

แล้วเพื่อนๆ ล่ะคะ เป็นคนที่ตื่นมาแล้วลืมทุกอย่างเลย หรือยังพอมีภาพติดตาอยู่บ้าง?