"ทองหยิบ" ขนมไทย! เขมรเคลมผิดจุด? เปิดหลักฐานต้นตำรับ มาเรียนฟรีแล้วกลับไปอ้างว่า "โบราณ" ?

​

​กรณีพิพาททางวัฒนธรรมเกี่ยวกับการอ้างสิทธิ์ในขนมไทยดูเหมือนจะกลับมาเป็นประเด็นร้อนอีกครั้ง โดยเฉพาะการหยิบยกเอาขนมไทยชื่อดังอย่าง "ทองหยิบ" มากล่าวอ้างว่าเป็นของกัมพูชา (เขมร) ทั้งที่ในความเป็นจริงนั้น เรื่องราวเบื้องหลังของขนมมงคลชนิดนี้เป็นที่ทราบกันดีในแวดวงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอาหารของไทย

​ทองหยิบ: ตำนานโปรตุเกสสู่ขนมมงคลไทย

​เพื่อตอบคำถามที่ว่า "ขนมทองหยิบ เขมรคิดค้นกี่โมง?" คงต้องย้อนกลับไปถึงต้นกำเนิดที่แท้จริงของขนมที่ใช้ไข่แดงเป็นส่วนประกอบหลักเหล่านี้ ทั้งทองหยิบ ทองหยอด และฝอยทอง ขนมเหล่านี้ไม่ได้มีกำเนิดจากความคิดของคนไทยโดยตรง แต่มีต้นตำรับมาจากประเทศโปรตุเกส โดยถูกนำเข้ามาเผยแพร่ในประเทศไทยตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยบุคคลสำคัญคือ ท้าวทองกีบม้า (มารี กีมาร์ เด ปิน่า) สตรีลูกครึ่งญี่ปุ่น-โปรตุเกส ผู้เป็นหัวหน้าห้องเครื่องต้นในราชสำนัก

​ท้าวทองกีบม้าได้นำภูมิปัญญาการทำขนมแบบโปรตุเกสมาประยุกต์ใช้วัตถุดิบท้องถิ่นของไทย เช่น ไข่แดง และน้ำตาลจากอ้อย จนเกิดเป็นขนมที่มีรูปลักษณ์และรสชาติเข้ากับวัฒนธรรมการกินของคนไทย และที่สำคัญคือการผูกโยงเข้ากับความเชื่อเรื่องความเป็นสิริมงคล การตั้งชื่อด้วยคำว่า "ทอง" เพื่อสื่อถึงความมั่งคั่งร่ำรวย ทำให้ขนมเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของพิธีมงคลที่ขาดไม่ได้ของคนไทยตั้งแต่นั้นมา

​ดังนั้น หากจะกล่าวว่าทองหยิบเป็น "ขนมโบราณ" ก็ต้องระบุให้ชัดว่าเป็น "ขนมไทยโบราณที่ได้รับอิทธิพลจากโปรตุเกส" ซึ่งมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์และการบันทึกที่ชัดเจนในประเทศไทยมานานนับร้อยปี ไม่ใช่การคิดค้นโดยชาติใดชาติหนึ่งในภูมิภาคนี้

​เคลมวัฒนธรรม: ปัญหาที่โลกต้องจับตา

​การที่ประเทศเพื่อนบ้านมีการเรียนรู้และรับวัฒนธรรมจากไทยไป แล้วกลับอ้างว่าเป็นของตนเองทันทีที่กลับไปถึงประเทศ โดยไม่มีการให้เครดิตหรือรับทราบถึงแหล่งกำเนิดที่แท้จริง สร้างความรู้สึกไม่พอใจในหมู่คนไทยเป็นอย่างมาก เพราะการ "เคลม" หรืออ้างสิทธิ์ในวัฒนธรรมของผู้อื่นโดยไม่มีหลักฐานรองรับ ย่อมส่งผลเสียต่อความสัมพันธ์อันดีระหว่างประเทศและบิดเบือนข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์

​การเรียนรู้และนำไปประยุกต์ใช้เป็นสิ่งที่ทำได้ แต่การ "เคลมอย่างเดียว" โดยไม่ยอมรับความเป็นมา ถือเป็นการกระทำที่บกพร่องทางจริยธรรมและภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมอย่างยิ่ง เพราะวัฒนธรรมที่แท้จริงคือสิ่งที่สั่งสม สืบทอด และมีหลักฐานยืนยัน ไม่ใช่สิ่งที่สามารถอ้างสิทธิ์ได้ตามใจชอบ โดยเฉพาะเมื่อสิ่งนั้นมีร่องรอยการเดินทางข้ามชาติและประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนอย่างขนมทองหยิบ