24กันยายน "วันมหิดล" บิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันและการสาธารณสุขไทย

"วันมหิดล" ตรงกับวันที่ 24 กันยายน ของทุกปี เป็นวันสำคัญที่คนไทยร่วมกันน้อมรำลึกถึง สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก หรือ สมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ผู้ทรงได้รับการถวายพระสมัญญาภิไธยว่า "พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันและการสาธารณสุขของไทย" สมเด็จพระบรมราชชนก ทรงมีคุณูปการอย่างใหญ่หลวงต่อวงการแพทย์และการสาธารณสุขของประเทศไทย 

โดยทรงสละทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อส่งเสริมการศึกษาด้านการแพทย์ การพยาบาล และการสาธารณสุข ทรงเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาโรงเรียนแพทย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ให้ได้มาตรฐานสากล ทรงช่วยเหลือผู้ป่วยและราษฎรที่ทุกข์ยากอย่างไม่เลือกชั้นวรรณะ

ในวันมหิดลของทุกปี พิธีหลักจะเป็นการที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกรัชกาล จะเสด็จพระราชดำเนินด้วยพระองค์เอง หรือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ไปยังโรงพยาบาลศิริราช แขวงศิริราช เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร เพื่อทรงวางพวงมาลาถวายราชสักการะพระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ที่พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดเมื่อวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2493

เมื่อปี พ.ศ. 2503 ศาสตราจารย์ นายแพทย์กษาณ จาติกวณิช ผู้อำนวยการโรงพยาบาลศิริราช มีดำริให้จัดทำของที่ระลึกขึ้น เพื่อมอบเป็นสิ่งตอบแทน แก่ผู้บริจาคช่วยเหลือผู้ป่วยยากไร้ของโรงพยาบาล เป็นธงรูปสามเหลี่ยม ทำจากผ้าต่วนสีขาว พิมพ์ภาพพระราชานุสาวรีย์ สมเด็จฯ พระบรมราชชนก ล้อมรอบด้วยอักษรข้อความ "ที่ระลึกวันมหิดล - วันที่ 24 กันยายน" อยู่ส่วนบน และข้อความ "โรงพยาบาลศิริราช" อยู่ส่วนล่าง โดยทั้งหมดเป็นสีเขียว สำหรับผู้บริจาคตั้งแต่ 10 บาทขึ้นไป และแถบริบบินสีต่างๆ พิมพ์ภาพ และข้อความ เช่นเดียวกับบนผืนธง สำหรับผู้บริจาคตั้งแต่ 1 บาทขึ้นไป ซึ่งทางโรงพยาบาลมอบหมายให้สโมสรนักศึกษาแพทย์ จัดสรรแก่หน่วยนักศึกษาแพทย์และนักเรียนพยาบาล ที่อาสาออกรับเงินบริจาคในวันที่ 24 กันยายนเพียงวันเดียว แต่ก็ได้รับบริจาคมาเป็นเงิน 69,758 บาท 45 สตางค์

ในปีพ.ศ. 2504 มีการผลิตธงเพิ่มเป็นสามขนาด โดยจะมอบธงขนาดใหญ่ ให้แก่ผู้บริจาคตั้งแต่ 50 บาทขึ้นไป พร้อมทั้งเพิ่มธงสีเขียว พิมพ์ภาพและข้อความด้วยสีขาว อีกลักษณะหนึ่งด้วย จากนั้นเมื่อปี พ.ศ. 2509 จึงเริ่มใช้สีธงตามวันในสัปดาห์ที่ตรงกับวันที่ 24 กันยายน โดยในปีนั้นตรงกับวันเสาร์ จึงผลิตธงด้วยผ้าสักหลาดสีม่วงขึ้นเป็นครั้งแรก และใช้หลักการดังกล่าวมาจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ยังเริ่มการจัดทำเสาไม้สีขาวพร้อมติดธง เพื่อมอบเป็นที่ระลึกแก่ผู้บริจาคตั้งแต่ 100 บาทขึ้นไปอีกด้วย

ต่อมาภายหลัง ก็ยกเลิกการผลิตริบบิน และเปลี่ยนมาเป็นแผ่นสติกเกอร์ รูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสสีต่างๆ ซึ่งมีภาพและข้อความเช่นเดียวกันขึ้นทดแทน รวมถึงกลุ่มนักศึกษาแพทย์และนักเรียนพยาบาล ก็จัดเพิ่มวันออกหน่วยรับบริจาค เนื่องจากมีผู้บริจาคมากขึ้นเรื่อยๆ

จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2520 ธงที่ระลึกซึ่งเตรียมไว้ มีไม่เพียงพอกับการมอบให้ผู้บริจาค "กลุ่มอาสามหาวิทยาลัยมหิดล " ก่อตั้งเมื่อ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2510 ด้วยชื่อเริ่มต้นว่า กลุ่มอาสามหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ จึงร่วมแรงร่วมใจกันช่วยจัดทำ จนมีพอเพียงกับความต้องการของผู้บริจาค ในปีต่อมา โรงพยาบาลศิริราชจึงจัดจ้างกลุ่มอาสาฯ ให้เป็นหน่วยหลักในการผลิตธงที่ระลึก มาจนถึงทุกวันนี้ ปัจจุบัน กิจกรรมออกหน่วยรับบริจาค ของคณะนักศึกษาแพทย์และนักเรียนพยาบาลศิริราช จะนำเงินเข้าสมทบทุนศิริราชมูลนิธิ  ก่อตั้งเมื่อ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2512 โดยเมื่อบริจาคตั้งแต่ 2,000 บาทขึ้นไป จะได้รับธงที่ระลึกวันมหิดลขนาดใหญ่ เมื่อบริจาคตั้งแต่ 300 บาทขึ้นไป จะได้รับธงที่ระลึกวันมหิดลพร้อมเสาธง เมื่อบริจาคตั้งแต่ 20 บาท จะได้รับธงที่ระลึกวันมหิดล และเมื่อบริจาคสมทบทุน จะได้รับสติกเกอร์ที่ระลึกวันมหิดล

ดังนั้นทุกวันที่ 24 กันยายนของทุกปีเป็นวันมหิดล ก็เพื่อรำลึกถึงวันคล้ายวันสวรรคตของพระองค์ท่าน และเพื่อเป็นการแสดงความกตัญญูและเทิดทูนพระเกียรติคุณในฐานะที่ทรงเป็นผู้ให้ชีวิตใหม่แก่คนไทยและเป็นผู้ทรงวางรากฐานการแพทย์ของประเทศให้มีความเจริญก้าวหน้ามาจนถึงปัจจุบัน

ในวันมหิดล หน่วยงานภาครัฐและเอกชน รวมถึงประชาชนทั่วไปมักจะจัดกิจกรรมเพื่อรำลึกถึงพระองค์ท่าน เช่น

พิธีวางพวงมาลาและสักการะ ณ พระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระบรมราชชนกการจัดนิทรรศการ เพื่อเผยแพร่พระราชประวัติและพระราชกรณียกิจของพระองค์

กิจกรรมระดมทุน เพื่อช่วยเหลือผู้ป่วยยากไร้ และสนับสนุนการศึกษาทางการแพทย์การบริจาคโลหิต และกิจกรรมเพื่อการกุศลต่างๆ

วันมหิดลจึงเป็นโอกาสสำคัญที่คนไทยจะได้รำลึกถึงความเสียสละของพระองค์ และร่วมกันสานต่อเจตนารมณ์ในการทำความดีเพื่อส่วนรวม และช่วยกันพัฒนาการแพทย์ของชาติให้เจริญก้าวหน้าต่อไป