“กำไรสคารับ” ความหมายเชิงสัญลักษณ์ตัวแทนการเกิดใหม่ในอารยธรรมอียิปต์

ใครที่เคยดูภาพยนตร์เดอะมัมมี่ มีละครตัวเด่นหนึ่งตัวถึงแม้จะไม่มีบทพูด แต่ก็เป็นตัวละครประกอบที่หลายคนจดจำได้ในหลายๆฉาก อาทิ ฉากที่ฮิโมเทมถูกทำเป็นมัมมี่ทั้งเป็นแล้วโยนด้วงจำนวนมหาศาลลงในหีบศพด้วย นั่นแหล่ะคือสิ่งที่ผู้เขียนจะสื่อถึงนั่นคือ “สคารับ” หรือแมลงสคารับแห่งอียิปต์โบราณ ซึ่งมีตัวจริงและมีชื่อเสียงอย่างมาก โดยเฉพาะการทำเครื่องประดับอันเรืองชื่ออย่าง “กำไรสคารับแห่งตุตันคามุน” ซึ่งเป็นมากกว่าเครื่องประดับ แต่คือวัตถุเชิงสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงโลกมนุษย์เข้ากับอาณาจักรแห่งเทพเจ้า

แมลงสคารับอียิปต์เป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดในอียิปต์โบราณ ปรากฏเป็นเครื่องราง บนเครื่องประดับ และในงานศพ แมลงสคารับมีต้นแบบมาจากด้วงมูลสัตว์ มีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับเทพเจ้าเคปรี เทพแห่งดวงอาทิตย์ ผู้ซึ่งนำพาพระอาทิตย์ขึ้นสู่ขอบฟ้าทุกวัน ดังนั้น แมลงสคารับจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของการเกิดใหม่ การกำเนิดใหม่ และการปกป้องคุ้มครองในปรโลก ต่อไปนี้คือข้อเท็จจริงบางประการที่คุณอาจไม่เคยรู้เกี่ยวกับแมลงศักดิ์สิทธิ์ชนิดนี้

1. ด้วงสคารับอียิปต์มีต้นแบบมาจากด้วงมูลสัตว์ : ด้วงมูลสัตว์ตัวผู้ขึ้นชื่อเรื่องการม้วนมูลสัตว์และเศษซากอื่นๆ ให้เป็นก้อนกลมๆ แล้วกลิ้งไปมา เมื่อพวกมันรวมตัวกันจนกลายเป็นทรงกลมขนาดใหญ่แล้ว พวกมันจะฝังมูลสัตว์เหล่านั้นไว้ใต้ดินเพื่อเป็นอาหารของตัวอ่อนและวางไข่ไว้ในนั้น ด้วงชนิดนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อชาวอียิปต์โบราณ เนื่องจากพวกเขาเชื่อว่าก้อนมูลของด้วงเป็นตัวแทนของโลก ด้วงมูลสัตว์ทำให้โลกหมุนไปตลอดกาลเหมือนก้อนมูลสัตว์
2. แมลงสคารับเป็นตัวแทนของการฟื้นคืนชีพในอียิปต์โบราณ : เนื่องจากด้วงมูลสัตว์มีความสำคัญในอียิปต์โบราณด้วงสคารับจึงกลายมาเป็นสัญลักษณ์ของวัฏจักรชีวิตอันเป็นนิรันดร์ เช่นเดียวกับลูกบอลหมุนของด้วงมูลสัตว์ ด้วงสคารับจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของการเกิด ชีวิต ความตาย และการฟื้นคืนชีพเนื่องจากเชื่อกันว่าดวงอาทิตย์ดับสูญทุกคืนและเกิดใหม่ทุกเช้าในรูปของแมลงปีกแข็ง แมลงปีกแข็งจึงมีพลังในการฟื้นฟูอย่างมาก ผู้ที่ตายไปแล้วจำเป็นต้องควบคุมพลังเหล่านี้เพื่อกลับมาเกิดใหม่ในปรโลก เช่นเดียวกับที่ดวงอาทิตย์เกิดใหม่ทุกเช้า
3. แมลงสคารับมีความเกี่ยวข้องกับเทพเจ้าเคปรี อาตุม และเร : ไม่น่าแปลกใจเลยที่แมลงสคารับอียิปต์มีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับเทพเจ้าเคปรี ผู้ซึ่งปกครองดวงอาทิตย์ พระอาทิตย์ขึ้น และการกำเนิดใหม่ของชีวิต ชาวอียิปต์โบราณเชื่อว่าแมลงสคารับคือการกลับชาติมาเกิดของเคปรีเอง และภาพเทพเจ้ามักแสดงให้เห็นว่าพระองค์มีเศียรเป็นแมลงสคารับ ด้วงสคารับยังเกี่ยวข้องกับเทพเจ้าอาตุมและเรซึ่งเป็นตัวแทนของการสร้างในยุคดึกดำบรรพ์และดวงอาทิตย์ตามลำดับ เทพเจ้าทั้งสองได้ร่วมกันสร้างอาตุม-เร ซึ่งแสดงให้เห็นถึงพลังร่วมกันของดวงอาทิตย์และการสร้าง
4. จากอาณาจักรเก่าสู่อาณาจักรใหม่และไกลออกไป : เครื่องรางรูปสคารับอียิปต์ชิ้นแรกที่รู้จักปรากฏขึ้นในช่วงราชวงศ์ที่ 6 ของยุคอาณาจักรโบราณ(2649-2150 ปีก่อนคริสตกาล) เครื่องรางสคารับรุ่นแรกๆ มีลักษณะเรียบง่าย ไม่มีจารึก และตราประทับทำจากหิน ตั้งแต่ยุคอาณาจักรกลาง(2030-1640 ปีก่อนคริสตกาล) สคารับได้กลายเป็นสิ่งของในชีวิตประจำวัน มักสลักชื่อผู้นำหรือข้าราชการไว้ และถูกใช้เป็นตราประทับม้วนอย่างเป็นทางการ เครื่องรางเหล่านี้ยังมีความหลากหลายทั้งในด้านวัตถุประสงค์และฝีมือการประดิษฐ์ในช่วงอาณาจักรกลางอีกด้วย  การใช้สคารับก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย เดิมทีสคารับเป็นเพียงตราประทับและเครื่องราง แต่เริ่มแพร่หลายในฐานะของตกแต่งในสมัยอาณาจักรกลางและอาณาจักรปลาย มักถูกใช้เป็นเครื่องรางของขลัง เช่น สร้อยคอ มงกุฎ กำไล แหวน และต่างหู นอกจากนี้ยังถูกใช้เป็นของตกแต่งเฟอร์นิเจอร์อีกด้วย ในสมัยอาณาจักรใหม่ สคารับถูกนำมาใช้เพื่อคุ้มครองและนำโชคลาภ บางคนถึงกับเชื่อว่าสคารับสามารถมอบพลังทางจิตวิญญาณให้กับผู้สวมใส่

   

5. ด้วงปีก : ซากศพของแมลงสคารับอียิปต์บางส่วนมีปีกนกเพื่อให้ผู้ตายได้กลับมาเกิดใหม่และบินอย่างสงบสุขสู่ปรโลก ซากศพเหล่านี้ยังเชื่อมโยงกับเคปรี ซึ่งบางครั้งก็มีปีกนกปรากฏอยู่ด้วย ซากศพและปีกถูกทำแยกกัน แล้วนำไปติดกับห่อมัมมี่
6. แมลงสคารับที่ระลึก : ฟาโรห์ยังทรงใช้แมลงสคารับเพื่อเชื่อมโยงกับเทพเจ้า ที่โดดเด่นที่สุดคือกษัตริย์อเมนโฮเทปที่ 3(1390-1352 ปีก่อนคริสตกาล) ทรงผลิตแมลงสคารับเคลือบเฟเยนซ์อันวิจิตรงดงามในรัชสมัยของพระองค์เพื่อรำลึกถึงปีแรกที่ทรงครองราชย์ ต่อมาพระองค์ได้ทรงปล่อยแมลงสคารับชนิดอื่นๆ ออกมาเป็นกลุ่มเพื่อเฉลิมฉลองความสำเร็จต่างๆ ของพระองค์ พระองค์ได้ผลิตแมลงสคารับ “Lon Hunt” เพื่อแสดงถึงความแข็งแกร่งในการล่าสิงโต และแมลงสคารับ “Bull Hunt” สำหรับการล่าวัวกระทิง พระองค์ยังทรงปล่อยแมลงสคารับอีกกลุ่มหนึ่งเพื่อรำลึกถึงการอภิเษกสมรสกับพระราชินีติเย และเพื่อเฉลิมฉลองการสร้างทะเลสาบที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อพระนาง
7. แมลงสคารับในงานศิลปะต่างประเทศ : ด้วยปฏิสัมพันธ์ที่เพิ่มมากขึ้นระหว่างอียิปต์โบราณกับพื้นที่โดยรอบของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน การผลิตสคารับจึงได้แพร่กระจายไปยังอารยธรรมอื่นๆ เพื่อนบ้านในตะวันออกใกล้และโลกกรีก-โรมันได้นำเอาความสำคัญเชิงสัญลักษณ์และศาสนาจากสคารับของอียิปต์มาประยุกต์ใช้ และผสานคุณค่าทางวัฒนธรรมเข้ากับการบูชา
8. แมลงสคารับสมัยใหม่ยังคงได้รับความนิยมจนถึงทุกวันนี้ : แม้ว่าแมลงสคารับจะไม่มีความสำคัญทางศาสนาในอียิปต์ยุคใหม่ แต่มันยังคงดำรงอยู่ในฐานะสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม นักท่องเที่ยวที่มาเยือนอียิปต์ต่างแห่กันไปที่ตลาดและร้านขายของที่ระลึกเพื่อซื้อแบบจำลองแมลงสคารับ เครื่องราง และม้วนกระดาษปาปิรุสสมัยใหม่ เครื่องประดับที่ประดับด้วยแมลงสคารับซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของยุคโบราณและเครื่องรางแห่งการปกป้องคุ้มครองและโชคลาภก็ได้รับความนิยมเช่นกัน นอกจากนี้ รอยสักมักมีรูปแมลงสคารับแบบอียิปต์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการเกิดใหม่และการฟื้นคืนชีพ
9. ด้วงสคารับอียิปต์โบราณเป็นของสะสม : ความต้องการแมลงสคารับอียิปต์ค่อนข้างสูง และราคา ขนาด และวัสดุอาจแตกต่างกันไปอย่างมาก

   

กำไลสคารับแห่งตุตันคาเมน: อัญมณีวิทยา โบราณคดี และงานศิลป์ชั้นสูงในหนึ่งเดียว

หนึ่งในสมบัติล้ำค่าที่สุดที่ได้จากการค้นพบสุสานของฟาโรห์ตุตันคาเมนในปี ค.ศ. 1922 คือเครื่องประดับชิ้นงามที่สะท้อนความเชื่อและศิลปะวิทยาการของอียิปต์โบราณได้อย่างสมบูรณ์แบบ นั่นคือ “กำไลข้อมือสคารับ” ซึ่งเป็นมากกว่าเครื่องประดับ แต่คือวัตถุเชิงสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงโลกมนุษย์เข้ากับอาณาจักรแห่งเทพเจ้า

มุมมองทางอัญมณีวิทยา: การเลือกสรรอัญมณีแห่งความหมาย

หัวใจของกำไลชิ้นนี้คือ “แมลงสคารับ” ที่แกะสลักอย่างวิจิตรจาก “ลาพิสลาซูลี” (Lapis Lazuli) อัญมณีสีน้ำเงินเข้มที่มีประกายสีทองของแร่ไพไรต์แทรกอยู่ ดุจท้องฟ้ายามค่ำคืนที่ประดับด้วยดวงดาว ลาพิสลาซูลีเป็นอัญมณีที่สงวนไว้สำหรับราชวงศ์และชนชั้นสูงเท่านั้น โดยต้องนำเข้ามาจากอัฟกานิสถาน ซึ่งสะท้อนถึงเครือข่ายการค้าที่กว้างไกลของอียิปต์ กำไลยังประดับด้วยอัญมณีล้ำค่าอื่นๆ ได้แก่:

คาร์เนเลียน (Carnelian) : อัญมณีสีส้มแดง เป็นสัญลักษณ์ของชีวิต พลังงาน และโลหิต มีความเชื่อมโยงกับเทพีไอซิส (Isis) และการปกป้องคุ้มครอง

เทอร์ควอยซ์ (Turquoise) : อัญมณีสีฟ้าอมเขียว เป็นตัวแทนของความสุข ความอุดมสมบูรณ์ และการเกิดใหม่

การผสมผสานสีน้ำเงิน แดง และเขียวบนพื้นทองคำ เป็นคู่สีที่นิยมอย่างยิ่งในงานศิลปะของอียิปต์ ซึ่งเชื่อว่ามีพลังในการป้องกันสิ่งชั่วร้ายและนำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรือง

“กำไรสคารับ” : ความหมายเชิงสัญลักษณ์ตัวแทนแห่งการเกิดใหม่

ในทางโบราณคดีและวัฒนธรรม แมลงสคารับ (หรือแมลงทับ) มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดในความเชื่อของชาวอียิปต์โบราณ พวกเขาสังเกตพฤติกรรมของแมลงชนิดนี้ที่กลิ้งก้อนมูลสัตว์เป็นทรงกลม ซึ่งเปรียบได้กับการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้าโดยเทพเจ้าเคปริ (Khepri) ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งรุ่งอรุณและการสร้างสรรค์

ดังนั้น แมลงสคารับจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ที่ทรงพลังที่สุดของการ “เกิดใหม่” (Rebirth) วงจรชีวิตที่ไม่สิ้นสุด และการฟื้นคืนชีพหลังความตาย การที่ฟาโรห์ตุตันคาเมนทรงสวมใส่กำไลชิ้นนี้ จึงไม่ใช่เพียงเพื่อความสวยงาม แต่เป็นเครื่องรางศักดิ์สิทธิ์ที่จะนำทางและปกป้องดวงวิญญาณของพระองค์ในการเดินทางสู่โลกหน้า และรับประกันการฟื้นคืนพระชนม์อีกครั้งในดินแดนอมตะ

อย่างไรก็ตาม จะเห็นได้ว่า “สคารับ” เป็นแมลงที่แฝงไปด้วยความเชื่อในโลกหลังความตายและการเกิดใหม่ ดังตัวอย่างเช่น “กำไลสคารับแห่งตุตันคาเมน” ถือเป็นผลงานชิ้นเอกที่หลอมรวมศาสตร์และศิลป์หลายแขนงไว้ด้วยกันอย่างลงตัว มันคือบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ซึ่งบอกเล่าเรื่องราวความเชื่อทางจิตวิญญาณ ความก้าวหน้าทางอัญมณีวิทยา และสุดยอดฝีมือเชิงช่างแห่งอารยธรรมไอยคุปต์ได้อย่างน่าอัศจรรย์

***********