ความเชื่อ “วันศารทวิษุวัต” คือ "วันแห่งความสมดุล"

รู้หรือไม่ทำไมเราถึงมีกลางวันกลางยาวไม่เท่ากัน! ยกเว้น"วันศารทวิษุวัต"

​       เคยสงสัยไหมครับว่าทำไมในหนึ่งปี ถึงมีวันที่ช่วงเวลากลางวันและกลางคืนยาวเท่ากันเป๊ะๆ? ซึ่งปีนี้ตรงกับวันที่ 23 กันยายน 2568 เรียกว่า วันศารทวิษุวัต" (สาด-ทะ-วิ-สุ-วัด) หรือ Autumnal Equinox  ซึ่งถือเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติ

        วันศารทวิษุวัต" (สาด-ทะ-วิ-สุ-วัด) หรือ Autumnal Equinox เป็นวันที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนมาอยู่ในตำแหน่งตั้งฉากกับเส้นศูนย์สูตรของโลก ทำให้ช่วงเวลากลางวันและกลางคืนยาวนานเท่ากัน เกิดขึ้นปีละสองครั้ง โดยวันศารทวิษุวัตที่เกิดขึ้นในช่วงเดือนกันยายนนี้เป็นวันที่ 23 กันยายน ของทุกปี เป็นสัญญาณการเปลี่ยนแปลงฤดูกาล โดยซีกโลกเหนือจะเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วง และซีกโลกใต้จะเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ 

        ความหมายของ “ศารทวิษุวัต”

        ศัพท์เฉพาะทางดาราศาสตร์: “วิษุวัต” มาจากภาษาละติน “Equinox” หมายถึง "กลางวันยาวเท่ากลางคืน" ส่วน "ศารท" หมายถึง ฤดูใบไม้ร่วง

        การเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์: ดวงอาทิตย์จะขึ้นจากขอบฟ้าทางทิศตะวันออก และตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกพอดี

        ผลกระทบของการเกิดวันศารทวิษุวัต

        กลางวันและกลางคืนยาวเท่ากัน: ทำให้โลกได้รับแสงอาทิตย์ในปริมาณที่เท่ากันในทั้งสองซีกโลก 

        การเปลี่ยนฤดูกาล: เป็นการบ่งบอกการเริ่มต้นของฤดูใบไม้ร่วงสำหรับซีกโลกเหนือ และฤดูใบไม้ผลิสำหรับซีกโลกใต้ 

        ความเชื่อเกี่ยวกับ "วันศารทวิษุวัต" มีอยู่หลากหลาย แต่ที่โดดเด่นคือ ความเชื่อของศาสนาพุทธ ที่เชื่อว่าเป็นช่วงที่แนวกั้นระหว่างโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณบางที่สุด ทำให้เป็นเวลาที่พระพุทธเจ้าทรงช่วยวิญญาณเร่ร่อนให้พ้นจากทุกข์ และ ความเชื่อในวัฒนธรรมญี่ปุ่น ที่เป็นช่วงเวลาที่ลูกหลานจะไปทำความสะอาดและไหว้หลุมศพบรรพบุรุษเพื่อแสดงความเคารพและช่วยให้วิญญาณก้าวข้ามไปสู่นิพพาน 

        ความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับวันศารทวิษุวัตในบริบทสังคมและวัฒนธรรม

        ศาสนาพุทธและโลกวิญญาณ:

              เชื่อกันว่าเป็นช่วงเวลาที่กลางวันและกลางคืนยาวเท่ากัน ซึ่งเป็นช่วงที่แนวกั้นระหว่างโลกมนุษย์และโลกวิญญาณบางที่สุด ทำให้พระพุทธเจ้าจะทรงช่วยเหลือวิญญาณเร่ร่อนให้ก้าวข้ามผ่านจากโลกไปสู่นิพพานได้ 

        วัฒนธรรมญี่ปุ่น (ชูบุนโนะฮิ):

        การระลึกถึงบรรพบุรุษ: ในช่วง "ฮิกัง" หรือ "อากิ โนะ ฮิกัง" ที่มีวันศารทวิษุวัตเป็นศูนย์กลาง ครอบครัวชาวญี่ปุ่นจะเดินทางกลับไปบ้านเกิดเพื่อทำความสะอาดหลุมศพของบรรพบุรุษ วางดอกไม้ และไหว้เพื่อแสดงความเคารพและความผูกพัน 

        การถวายขนมโอฮากิ: มีการถวายขนม "โอฮากิ" (Ohagi) ซึ่งทำจากข้าวเหนียวห่อด้วยถั่วแดง เพื่อเป็นการขอบคุณเทพเจ้าสำหรับพืชผลที่อุดมสมบูรณ์ 

        ความสมดุลของชีวิต: ตามหลักโหราศาสตร์ วันศารทวิษุวัตเป็นช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่กลุ่มดาวตราชั่ง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความสมดุลและความเท่าเทียมในชีวิต 

        การตั้งครรภ์:มีความเชื่อว่าระดับฮอร์โมนเพศชายและเพศหญิงอยู่ในระดับสูงที่สุดในฤดูใบไม้ร่วง จึงเป็นเวลาที่เหมาะในการตั้งครรภ์ 

        การตั้งไข่: มีความเชื่อในหมู่ชาวจีนและชาวตะวันตก ถ้าจะตั้งไข่ไก่บนโต๊ะได้ ต้องเป็นวันวิษุวัต เป็นความเชื่อที่มีมาอย่างยาวนาน ถึงกับมีเป็นประเพณีแข่งตั้งไข่กันในวันวิษุวัต เป็นความเชื่อที่ไม่ถูกต้อง วันไหนก็ตั้งไข่ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นวันวิษุวัต เปลือกไข่ไก่ไม่เรียบสนิท แต่มีความขรุขระเล็กน้อย ความขรุขระนี้ทำให้เมื่อวางไข่บนพื้นราบเช่นโต๊ะ จะทำให้เกิดจุดสัมผัสสามจุดเหมือนสามเส้าเล็ก ๆ ที่ค้ำไข่ไว้ หากวางไข่ให้ได้มุมพอดีที่จุดศูนย์ถ่วงของไข่ตกลงภายในสามเส้านั้นพอดี ไข่นั้นก็จะตั้งขึ้นได้ ไม่เกี่ยวกับดวงอาทิตย์แต่อย่างใด 

        อย่างไรก็ตาม  แม้คนไทยเราจะไม่ค่อยถือเรื่อง“วันศารทวิษุวัต” นัก อาจเป็นเพราะเราไม่มีฤดูใบไม้ผลิ และฤดูใบไม้ร่วงเป็นได้ ในมุมมองของผู้เขียนนะ  แต่หากในหลักความเชื่อแล้วหล่ะก็ เป็นความที่โลกมีความสมดุลที่สุด

**************