ปรากฏการณ์พระจันทร์สีเลือด (Blood Moon) กับตำนาน ความเชื่อในบริบทวัฒนธรรม

         “จันทรุปราคาเต็มดวง” หรือ “พระจันทร์สีเลือด” อาจได้เพียงครั้งเดียวในรอบปี 68 นี้ ในวันที่ 7 คาบเกี่ยว 8 กันยายน ซึ่งมองเห็นได้ในประเทศไทยรวมทั้งทวีปยุโรป แอฟริกา เอเชีย ออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ สังเกตได้ตั้งแต่เวลา 23:27 น. เมื่อดวงจันทร์เริ่มสัมผัสเงามืด จันทรุปราคาเต็มดวงเกิดขึ้นระหว่างเวลา 00:31 – 01:53 น. โดยบังลึกที่สุดเวลา 01:12 น. ช่วงที่ถูกเงามืดของโลกบดบังทั้งดวง ดวงจันทร์ไม่ได้มืดสนิท แต่มีสีแดงเนื่องจากแสงอาทิตย์เกิดการกระเจิงและหักเหผ่านบรรยากาศโลก ดวงจันทร์จะกลับมาสว่างเต็มดวงเมื่อดวงจันทร์ทั้งดวงออกจากเงามืดในเวลา 02:57 น. ขณะเกิดปรากฏการณ์ดวงจันทร์อยู่ในกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ มองเห็นดาวเสาร์อยู่ห่างดวงจันทร์ประมาณ 15° ซึ่งผู้เขียนเองเห็นปรากฏการณ์เลยตั้งข้อสงสัยว่านอกจากหลักการทางวิทยาศาสตร์แล้ว ในทางความเชื่อของวัฒนธรรมไทยเกี่ยวกับ  “จันทรุปราคาเต็มดวง” หรือ “พระจันทร์สีเลือด”อย่างไร

            “จันทรุปราคาเต็มดวง” หรือ “พระจันทร์สีเลือด” (Blood Moon) ตามหลักการวิทยาศาสตร์ คือปรากฏการณ์จันทรุปราคาเต็มดวง ที่โลกโคจรผ่านระหว่างดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ทำให้เงาของโลกบังแสงอาทิตย์ไม่ให้ส่องตรงไปยังดวงจันทร์ แต่แสงบางส่วนจะกรองผ่านชั้นบรรยากาศโลก ทำให้พื้นผิวดวงจันทร์ปรากฏเป็นสีแดง สีส้ม หรือสีเหลือง แทนที่จะเป็นสีขาวสว่าง โดยสามารถสังเกตปรากฏการณ์นี้ได้ด้วยตาเปล่า โดยสาเหตุที่ดวงจันทร์เปลี่ยนเป็นสีแดง อาจเกิดด้วยหลักการและเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ดังนี้

• การกรองแสงในชั้นบรรยากาศโลก: เมื่อเกิดจันทรุปราคาเต็มดวงโลกจะบดบังแสงอาทิตย์โดยตรง แต่แสงสีแดงและสีเหลืองจากดวงอาทิตย์บางส่วนยังคงส่องผ่านชั้นบรรยากาศโลก 
• การกระจายแสงสีน้ำเงิน: โมเลกุลของอากาศในชั้นบรรยากาศจะกระจายแสงสีน้ำเงินออกไปมากกว่าทำให้แสงสีแดง สีเหลือง และสีส้มสามารถส่องไปถึงพื้นผิวดวงจันทร์ได้ 
• ความหนาแน่นของชั้นบรรยากาศ: ยิ่งชั้นบรรยากาศโลกมีฝุ่นละออง ควัน หรือเมฆมากเท่าใดแสงสีแดงที่ส่องไปยังดวงจันทร์ก็จะยิ่งเข้มขึ้นเท่านั้น 

ในส่วนของความเชื่อเกี่ยวกับ “จันทรุปราคาเต็มดวง” หรือ “พระจันทร์สีเลือด” หรือ “ราหูอมจันทร์” ผู้เขียนสรุปมาพอสังเขปดังนี้

“นิทานชาติเวร” ราหูอมจันทร์ เป็นเรื่องเล่าทางความเชื่อที่อธิบายปรากฏการณ์จันทรุปราคา (ราหูอมจันทร์) โดยเล่าว่า พระราหูต้องการดื่มน้ำอมฤต แต่ถูกพระอาทิตย์และพระจันทร์ทูลฟ้องพระอิสระ ทำให้พระราหูโกรธและพยายามกลืนกินพระจันทร์ เพื่อเป็นการแก้แค้น ซึ่งในทางโหราศาสตร์ ราหูเป็นดาวแห่งเงา อุปสรรค และการเปลี่ยนแปลง แต่ก็ให้ผลทางด้านโชคลาภด้วยเช่นกัน

ตำนานหนึ่งที่กล่าวว่า ทำไมราหูต้องอมจันทร์ “พระจันทร์หนีหนี้พระราหู” ครั้งหนึ่งพระจันทร์เป็นคนยากจน ได้กู้เงินจากพระราหูที่เกิดเป็นคฤหบดี เมื่อพระจันทร์ไม่สามารถคืนเงิน พระราหูจึงตามทวงหนี้ แต่ด้วยความช่วยเหลือของพระพุธที่เกิดเป็นสุนัข พระจันทร์จึงรอดพ้นไปได้

ในทางโหราศาสตร์ ราหูเป็นดาวแห่งเงา อุปสรรค และการเปลี่ยนแปลง แต่ก็ให้ผลทางด้านโชคลาภด้วยเช่นกัน เนื่องจากความหมายตามความเชื่อทางโหราศาสตร์ ดังนี้

ราหู : เป็นดาวเคราะห์ที่แทนความมืด, ความลุ่มหลง, การเปลี่ยนแปลง, ความลึกลับ, และสิ่งที่อยู่นอกกรอบ 

อิทธิพลของราหู : ราหูมักเกี่ยวข้องกับความสำเร็จทางลัด, เงิน, ลาภ, และโอกาสที่ยิ่งใหญ่ แต่ก็อาจก่อให้เกิดความวุ่นวาย หรือการสูญเสียเพื่อการเปลี่ยนแปลง 

• ราหูอมจันทร์ (จันทรุปราคา) : เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่ดวงจันทร์ถูกเงาของโลกบดบังทำให้ดวงจันทร์มืดลง ซึ่งในทางความเชื่อถือว่ามีผลกระทบต่อดวงชะตา โดยเฉพาะในเรื่องความรัก การงาน และการเงิน 

ในคืนวันพระจันทร์สีเลือดตามหลักความเชื่อไสยเวทย์ คือ คืนแห่งพลังมืดในความเชื่อโบราณ คืนพระจันทร์สีเลือดจะเป็นคืนที่ห้ามทำพิธีอัปมงคล ห้ามสารภาพรัก ห้ามออกนอกบ้าน ถ้าใครที่ชอบสายพิธีทางไสยศาสตร์ นี่คือคืนทองใน “การปลุกของ” หรือว่า “เรียกผี”

อย่างไรก็ตามในหลากหลายวัฒนธรรม มีความเชื่อว่า “พระจันทร์สีเลือด “เป็นสัญญาณของหายนะ การล่มสลายของอาณาจักร หรือสงคราม ชาวเอเชียบางกลุ่มเชื่อว่า วันพระจันทร์สีเลือด เป็นวันที่ประตูนรกเปิด วิญญาณ ผีเร่ร่อน ผีไร้ญาติ จะออกมาเพ่นพ่านไปทั่ว ในทางไสยศาสตร์มีความเชื่อว่า คืนนั้นพลังด้านมืดจะมีพลังอำนาจแรงที่สุด เหมาะแก่การทำพิธีปลุกผีเรียกวิญญาณหรือทำของ ยังมีอีกหนึ่งความเชื่อโบราณเชื่อกันว่า คู่รักที่สารภาพรักในคืนพระจันทร์สีเลือด จะต้องพลัดพรากจากกัน ส่วนความเชื่อในแต่ละพื้นที่ ดังนี้

- ประเทศจีนเชื่อว่า มังกรฟ้าจะกลืนกินพระจันทร์ ทำให้เกิดสีเลือด ต้องเคาะหม้อ เคาะกระทะไล่มังกรให้ปล่อยพระจันทร์คืนมา พระจันทร์จึงจะกลับมาเป็นสีเหลืองดั่งเดิม

- ในยุโรปยุคกลางต่างก็เชื่อกันว่า คืนนั้นแม่มดและหมาป่าจะออกล่าเต็มที่ ในคืนวันพระจันทร์สีเลือด ใครออกนอกบ้านจะมีโอกาสโดนคำสาบ

- ส่วนความเชื่อของไทยนั้นเชื่อว่าผีพรายจะมีพลังแรงมากกว่าปกติ โดยเฉพาะผีน้ำและผีป่า ใครอยู่กลางแจ้ง มีโอกาสเสี่ยงที่จะถูกผีเข้าสิงได้ง่าย

ความเชื่อโบราณตามบริบทวัฒนธรรมไทย กล่าวไว้ว่า

- คืนอัญเชิญผีบรรพบุรุษ : ชาวไทย โบราณ ที่อาศัยอยู่ แถบลุ่มน้ำเจ้าพระยาเชื่อว่า คืนพระจันทร์สีเลือด คือคืนที่ผีบรรพบุรุษที่ไร้คนเซ่นไหว้ จะได้รับอนุญาตให้กลับมายังโลกมนุษย์ เพื่อมาหาของกิน ผีเหล่านี้จะโหยหาอาหาร โหยหาชีวิตและความอบอุ่น ถ้าไม่มีใครทำบุญให้พวกเขา พวกเขาจะสิงร่างหรือลากคนกลับไปด้วย

- คืนสาบานต้องคำสาป  : ชาวล้านนา เชื่อว่าถ้ามีคนสาบานในคืนพระจันทร์สีเลือด แล้วผิดคำสาบาน วิญญาณที่สิงสถิตย์ในคืนวันนั้นจะตามล่าคนที่ผิดคำสาบาน การตามล่าจะเริ่มจากเสียงกระซิบที่ติดหู ตามมาด้วยงาดำคอยตามตัว จนสุดท้ายคนที่ผิดคำสาบาน จะตายอย่างประหลาด เช่น หายใจไม่ออกจมน้ำ หรือโดนแขวนคอตาย

- มนต์บ่วงพระจันทร์  : ในสายมืด/สายดำ ต่างก็ชื่อว่า พระจันทร์สีเลือด เป็นคืนที่ทำมนต์บ่วงได้แรงที่สุด มนต์บ่วง คือมนต์ที่สาปให้คนหลงรักจนวิปลาส หรือสาปให้คนเกลียดจนตาย ในพิธีนี้ต่างก็ต้องใช้เลือดสดๆ ของสัตว์หรือมนุษย์ และเส้นผมหรือเล็บของคุณที่จะทำใส่ ถ้าผิดพลาดคนทำพิธีจะโดนของย้อนกลับกลายเป็นบ้า

- คืนผีพรายขึ้นจากน้ำ : ความเชื่อโบราณในภาคกลางว่าไว้ว่า ในคืนพระจันทร์สีเลือด ผีพรายหรือผีที่ตายใต้น้ำจะ สามารถขึ้นมาจากแม่น้ำทะเลสาบหรือหนองน้ำได้ ผีพรายจะคอยหลอกคนให้เดินลงน้ำ โดยแปลงร่างเป็นคนที่รัก ญาติในครอบครัว แล้วลากไปกดน้ำจนตาย

- คืนเปิดประตูนรก : ในหลายพื้นที่ต่างมีความเชื่อว่า พระจันทร์สีเลือดเป็นวันเปิดประตูนรกชั่วคราว ทำให้ผีตายโหง ผีอาฆาตวิญญาณเร่ร่อน สามารถขึ้นมาเพ่นพ่านในโลกมนุษย์ได้ และผีเหล่านี้จะคอยมองหาร่างใหม่เพื่อสิงสู่ เพราะไม่อยากกลับนรก

เรื่องนี้เป็นความเชื่อส่วนบุคคล โปรดใช้วิจารณญาณค่ะ

*********