เปิดความหวาน “น้ำตาลพื้นบ้าน” ของไทยเมื่อ 150 กว่าปีก่อน

เมื่อครู่นี้  ดิฉันได้อ่านบทความของคุณสุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์ (เผยแพร่เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2568) เห็นว่าน่าสนใจดี เลยอยากนำมาแบ่งปันให้ทุกท่านได้อ่านกันค่ะ เรื่องราวเกี่ยวกับ “น้ำตาลพื้นบ้าน” ของไทยเมื่อราว 150 ปีก่อน ว่ามีการจำแนกประเภทไว้อย่างไรบ้าง

ข้อมูลนี้อ้างอิงจากหนังสือเก่าแก่ อักขราภิธานศรับท์ ของหมอบรัดเลย์ (แดน บีช แบรดลีย์) ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2416 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งได้บันทึกชื่อและลักษณะของน้ำตาลชนิดต่าง ๆ เอาไว้ เช่น

น้ำตาลกรวด – แข็งเป็นก้อนเหมือนกรวด

น้ำตาลงบ – ทำเป็นก้อนหรืองบ ๆ

น้ำตาลจาก – มาจากงวงต้นจาก หรือมะพร้าว

น้ำตาลทราย – เป็นเม็ดเล็ก ๆ คล้ายทราย

น้ำตาลตงุ่น – เคี่ยวจนข้นเหนียว

น้ำตาลโตนด – มาจากต้นโตนด โดยเฉพาะที่เพชรบุรี

น้ำตาลปี่ – หยอดใส่ใบตาลเป็นรูปปี่

น้ำตาลปึก – หลอมเป็นก้อนปึก

น้ำตาลเตา / น้ำตาลหม้อ – เคี่ยวด้วยเตาหรือหยอดใส่หม้อ

น้ำตาลสด – ที่รองมาใหม่ ๆ ในกระบอก ยังไม่ผ่านการเคี่ยว

น้ำตาลส้ม – หมักดองให้มีรสเปรี้ยว

จะเห็นว่ามีชื่อเรียกที่แตกต่างกันไปตามลักษณะการทำ และหลายอย่างยังคงพบเห็นได้ในปัจจุบัน โดยเฉพาะ “น้ำตาลเมืองเพชร” ที่ยังมีชื่อเสียงมาจนถึงทุกวันนี้

นอกจากนี้ ยังมีหลักฐานในตำราอาหารเก่าแก่ แม่ครัวหัวป่าก์ ของท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ ที่กล่าวถึงการเลือกใช้น้ำตาลแต่ละชนิดให้เหมาะกับขนม เช่น ถ้าขนมที่ทำด้วยน้ำตาลหม้อ จะเปลี่ยนมาใช้น้ำตาลทรายแทนก็จะเสียรสชาติและถูกติเตียนว่า “ไม่อร่อย”

เรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ อย่าง “น้ำตาล” นี้ จึงไม่เพียงแต่ให้รสหวาน แต่ยังสะท้อนถึงภูมิปัญญา ความละเอียดอ่อน และความพิถีพิถันของคนไทยในสมัยก่อนด้วยค่ะ

ดิฉันอ่านแล้วเพลินดี เลยอยากนำมาเล่าสู่กันฟัง เผื่อท่านใดสนใจเรื่องราวอาหารเก่าแก่และวัฒนธรรมไทย จะได้เห็นอีกมุมหนึ่งของ “ความหวาน” ที่อยู่คู่ครัวไทยมาตั้งแต่โบราณค่ะ 🍯