โรคหลอดเลือดสมอง คืออะไร มีอาการ สาเหตุ และวิธีรักษายังไง?

โรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke เป็นโรคร้ายที่อาจเกิดขึ้นแบบไม่ทันตั้งตัว การรู้จักอาการเบื้องต้น และเข้าใจว่าภาวะนี้เกิดจากอะไร จะช่วยให้เราห่างไกลจากความเสี่ยงนี้ได้

เมื่อพูดถึงโรคที่คร่าชีวิตคนไทยเป็นอันดับต้น ๆ คงหนีไม่พ้น ‘โรคหลอดเลือดสมอง’ หรือที่รู้จักกันในชื่อ ‘Stroke’ ซึ่งมักเกิดขึ้นแบบฉับพลันโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า หากปล่อยไว้นานโดยไม่ได้รับการรักษา อาจทำให้ผู้ป่วยพิการหรือเสียชีวิตได้ 

มาทำความรู้จักกับโรคหลอดเลือดสมอง ว่ามีอาการอะไรบ้าง พร้อมทั้งหาสาเหตุของภาวะเส้นเลือดในสมองตีบเกิดจากอะไร หรือเส้นเลือดในสมองแตกเกิดจากอะไร รวมถึงเข้าใจถึงวิธีการรักษาโรคนี้กัน

---

โรคหลอดเลือดสมอง คืออะไร

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่เกิดขึ้นเมื่อการไหลเวียนของเลือดไปยังสมองถูกรบกวนหรือหยุดชะงัก ส่งผลให้เซลล์สมองขาดออกซิเจนและสารอาหารอย่างเฉียบพลัน หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจทำให้เกิดความเสียหายถาวรต่อสมอง หรืออาจเสียชีวิตได้

ในทางการแพทย์ Stroke คือภาวะที่เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ๆ ได้แก่

• Ischemic Stroke คือภาวะที่เกิดจากหลอดเลือดสมองตีบหรือตัน ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด
• Hemorrhagic Stroke หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า เส้นเลือดในสมองแตก เกิดจากหลอดเลือดสมองแตก ส่งผลให้เลือดไหลเข้าเนื้อสมองโดยตรง เป็นภาวะที่อันตรายร้ายแรงกว่าชนิดแรก

---

โรคหลอดเลือดสมอง มีอาการอย่างไร

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นภาวะฉุกเฉินที่เกิดจากสมองขาดเลือดหรือมีเลือดออกในสมอง ทำให้สมองเสียการทำงานอย่างเฉียบพลัน 

โดยอาการของโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ที่สังเกตได้ มีดังนี้

• แขน ขา หรือใบหน้าอ่อนแรง โดยเฉพาะด้านใดด้านหนึ่งของร่างกาย
• พูดไม่ชัด พูดติดขัด หรือไม่สามารถเข้าใจคำพูดของผู้อื่นได้
• มองเห็นภาพซ้อน หรือสายตาพร่ามัวในตาข้างใดข้างหนึ่ง
• เวียนศีรษะ ทรงตัวลำบาก เดินเซ
• ปวดศีรษะรุนแรงแบบเฉียบพลัน โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• อาการชาหรือรู้สึกซ่าเฉียบพลัน โดยเฉพาะบริเวณใบหน้า แขน หรือขา
• หมดสติ หรือรู้สึกสับสน

หากมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งข้างต้น และสงสัยว่าอาจกำลังเผชิญกับโรคสโตรก หรือหลอดเลือดสมองตีบแตก อาจใช้หลัก F.A.S.T เป็นแนวทางเบื้องต้นที่สามารถใช้ตรวจเช็กอาการก่อนไปพบแพทย์ได้

• F - Face (ใบหน้า) ลองยิ้ม หากพบว่ามุมปากข้างหนึ่งตก หรือยิ้มไม่เท่ากัน อาจเป็นสัญญาณของสโตรก
• A - Arms (แขน) ให้ยกแขนทั้งสองข้าง หากแขนข้างหนึ่งตกลงหรือยกไม่ได้ แสดงว่าอาจมีปัญหาที่ระบบประสาท
• S - Speech (การพูด) ให้พูดประโยคง่าย ๆ หากพูดไม่ได้ พูดไม่ชัด หรือพูดไม่รู้เรื่อง อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคสโตรก
• T - Time (เวลา) เวลาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด หากพบอาการดังกล่าว ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลภายใน 3-4.5 ชั่วโมง เพื่อเพิ่มโอกาสในการรักษาและฟื้นตัว

---

สาเหตุการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง

ในปัจจุบัน โรคหลอดเลือดสมองเป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตและทุพพลภาพอันดับต้น ๆ ของคนไทย ซึ่งหลายครั้งเกิดขึ้นแบบไม่ทันตั้งตัว การเข้าใจถึงสาเหตุของโรคหลอดเลือดสมอง ช่วยป้องกันและลดความเสี่ยงการเกิดโรคหลอดเลือดสมองขั้นรุนแรงได้ โดยสาเหตุของโรคหลอดเลือดสมองที่พบบ่อย ได้แก่

• ความดันโลหิตสูง
• ไขมันในเลือดสูง หรือไขมันสะสมที่ผนังหลอดเลือด
• โรคเบาหวาน กระตุ้นให้หลอดเลือดเสื่อมเร็วขึ้นและเลือดไปเลี้ยงสมองได้ไม่ดี
• โรคหัวใจ เช่น ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ที่อาจทำให้ลิ่มเลือดหลุดไปอุดตันหลอดเลือดสมอง 
• การสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์ ทำลายหลอดเลือด ทำให้มีโอกาสเกิดสโตรกได้มากขึ้น
• ความเครียดและขาดการออกกำลังกาย ส่งผลให้ความดันสูงและเลือดไหลเวียนไม่ดี
• พันธุกรรมและอายุที่มากขึ้น ตั้งแต่ 55 ปีขึ้นไป มีโอกาสเสี่ยงสูงขึ้น

---

แนวทางการรักษาโรคหลอดเลือดสมอง

แม้ว่าโรคหลอดเลือดสมองจะดูน่ากลัวและอันตราย แต่ด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์ในปัจจุบัน และการรักษาที่รวดเร็วสามารถช่วยชีวิตผู้ป่วย ลดความพิการ และเพิ่มโอกาสในการฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็ว โดยแนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับชนิดของโรคและอาการของผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

1. กรณีโรคหลอดเลือดสมองตีบ (Ischemic Stroke) ที่เกิดจากลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดในสมอง ทำให้ เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ มีแนวทางการรักษาด้วยวิธีดังนี้
   • ฉีดยาละลายลิ่มเลือด (rt-PA) ภายใน 4.5 ชั่วโมงหลังเกิดอาการ เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงในการเปิดหลอดเลือดที่อุดตัน
   • การใช้สายสวนขยายหลอดเลือด (Thrombectomy) ในบางกรณีแพทย์อาจใช้วิธีใส่สายสวนเพื่อดึงลิ่มเลือดออกโดยตรง
   • การให้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด เพื่อป้องกันการเกิดลิ่มเลือดใหม่
2. กรณีโรคหลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke) ที่เกิดจากหลอดเลือดในสมองแตก ทำให้เลือดรั่วออกมาในเนื้อสมอง มีแนวทางการรักษาดังนี้
   • ควบคุมความดันโลหิต เพื่อลดโอกาสเลือดออกซ้ำ
   • ผ่าตัดระบายเลือดหรือซ่อมแซมหลอดเลือดที่แตก ในบางกรณีที่มีเลือดออกมากจนกดทับสมอง
   • ดูแลระบบหายใจและการทำงานของหัวใจ เพื่อให้สมองยังได้รับออกซิเจนอย่างต่อเนื่อง

แม้จะได้รับการรักษาอย่างทันเวลา แต่ผู้ป่วยหลายรายยังต้องเผชิญกับผลข้างเคียง เช่น พูดไม่ได้ เดินไม่ได้ หรืออ่อนแรงครึ่งซีก การฟื้นฟูจึงมีความสำคัญไม่แพ้กัน ซึ่งสามารถทำได้โดยวิธีดังต่อไปนี้

• การทำกายภาพบำบัด ฟื้นฟูการเคลื่อนไหวและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
• การฝึกพูดและกลืน สำหรับผู้ที่มีปัญหาด้านการสื่อสารหรือกลืนอาหาร
• การดูแลสุขภาพจิต เพื่อป้องกันภาวะซึมเศร้าหลังป่วย

---

เข้าใจโรคหลอดเลือดสมอง เพื่อป้องกันก่อนสายเกินไป

โรคหลอดเลือดสมอง คือภาวะที่เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงสมองได้อย่างเหมาะสม ไม่ว่าจะเป็นจากการอุดตันอย่างหลอดเลือดสมองตีบ หรือการแตกของเส้นเลือดในสมอง ซึ่งล้วนแต่ส่งผลกระทบต่อการทำงานของร่างกายขั้นรุนแรง ซึ่งอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่ ชาครึ่งซีก พูดไม่ชัด มองเห็นไม่ชัด และหมดสติแบบเฉียบพลัน 

ปัจจุบันโรคนี้สามารถรักษาได้ผ่านการฉีดยาละลายลิ่มเลือด การผ่าตัด หรือการฟื้นฟูร่างกายหลังภาวะเฉียบพลัน แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการรู้เท่าทันสาเหตุของการเกิดโรค อย่างความดันโลหิตสูง เบาหวาน และพฤติกรรมเสี่ยงต่าง ๆ เพื่อป้องกันโรคสโตรกก่อนที่จะเกิดขึ้น