ทึ่งทั่วโลก : โดมเกลือและธารน้ำแข็งเกลือ ที่น่าทึ่งแห่งประเทศอิหร่าน

        ณ แผ่นดินที่แห้งแล้งและดูเงียบงันของอิหร่าน หากมองด้วยสายตาเพียงผิวเผิน หลายคนอาจมองเห็นแค่ทะเลทรายราบเรียบกับเทือกเขาที่ทอดตัวยาวสุดลูกหูลูกตา ทว่าเบื้องลึกของภูมิประเทศนั้นกลับซ่อนความพิศวงอันน่าทึ่งเอาไว้ — มหัศจรรย์ทางธรณีวิทยาที่ไม่อาจพบได้ง่ายนักในที่ใดบนโลก สิ่งนั้นคือ “โดมเกลือ” และ “ธารน้ำแข็งเกลือ” ที่ก่อตัวอย่างเงียบงันมาตลอดหลายล้านปี

        ย้อนเวลากลับไปในอดีตกาล เมื่อน้ำในอ่าวเปอร์เซียยังแผ่กว้างกว่าปัจจุบันอย่างมหาศาล มวลน้ำเคยหลากไหลท่วมพื้นที่ทางใต้ของคาบสมุทรอาหรับ และขยายตัวเข้าสู่อิหร่านทางตะวันตกเฉียงใต้ ก่อนที่กาลเวลาและแสงแดดจะแปรผืนน้ำให้ระเหยไป เหลือทิ้งไว้เพียง "เกลือ" มหาศาลที่สะสมเป็นชั้นหนาแน่น บดบังอยู่ใต้ตะกอนดินและโคลนที่น้ำฝนพัดพามาจากภูเขาสูง

        ใต้แรงกดดันของชั้นตะกอนที่สะสมซ้ำแล้วซ้ำเล่าเป็นเวลานานนับล้านปี เกลือกลับไม่อยู่เฉยดั่งหินอื่นทั่วไป มันเริ่มเคลื่อนไหวช้า ๆ ในแบบที่คล้ายของเหลว ค่อย ๆ ดันตัวเองผ่านชั้นหินเหนือขึ้นมาในจุดที่อ่อนแอ กลายเป็นโดมขนาดยักษ์ที่เรียกว่า diapir ซึ่งบางครั้งทะลุถึงพื้นผิวโลก แล้วค่อย ๆ แผ่กระจายออกด้านข้าง กลายเป็นลำธารเกลือแปลกประหลาดที่ดูเหมือนธารน้ำแข็งสีขาวสะอาด

        ภาพของภูเขาเคลือบด้วยเกลือ โดมสูงที่คดโค้งเหมือนถูกยกขึ้นจากใต้โลก หรือแม้แต่ถ้ำเกลือยาวที่สุดในโลก ณ ภูเขา Namakdan บนเกาะ Qeshm ที่ทอดตัวกว่า 6.4 กิโลเมตร ล้วนแล้วแต่เป็นภาพที่ตราตรึงใจราวกับหลุดมาจากนิยายวิทยาศาสตร์ ทว่าเกิดขึ้นจริงในพื้นที่ทางตอนใต้ ตะวันตกเฉียงใต้ และตอนกลางของอิหร่าน โดยเฉพาะบริเวณเทือกเขาซาโกรส (Zagros Mountains) ที่ขนานไปกับอ่าวเปอร์เซีย

        เทือกเขาซาโกรสแห่งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาอย่างสงบงาม หากแต่เป็นผลพวงจากแรงกระแทกระหว่างแผ่นเปลือกโลกอาหรับและยูเรเซียนที่ชนกันจนยกตัวขึ้นเป็นแนวยาว และภายใต้แรงกดอันมหาศาลนี้เองที่สร้างเงื่อนไขให้โดมเกลือมากกว่า 130 แห่งผุดขึ้นทั่วบริเวณ เปลี่ยนภูมิประเทศให้กลายเป็นห้องทดลองของธรรมชาติ

        นอกจากความงดงามทางสายตาและความลี้ลับทางธรณีวิทยา โดมเกลือของอิหร่านยังมีศักยภาพด้านเศรษฐกิจที่แฝงอยู่ใต้เงาเกลือ เพราะชั้นหินที่ล้อมรอบโดมเกลือในบางพื้นที่สามารถดักเก็บปิโตรเลียมเอาไว้ได้อย่างดี เหมือนที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในโดมเกลือของสหรัฐอเมริกา เม็กซิโก แถบทะเลเหนือ เยอรมนี และโรมาเนีย หากการสำรวจน้ำมันในอนาคตดำเนินไปอย่างไม่ระมัดระวัง ก็อาจทำลายความเปราะบางของสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติเหล่านี้

        แม้จนถึงทุกวันนี้ โดมเกลือของอิหร่านยังไม่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกจากยูเนสโก แต่ชื่อของมันก็ยังอยู่ระหว่างการพิจารณา และคงไม่นานเกินรอที่โลกจะยอมรับความมหัศจรรย์ที่ธรรมชาติสรรค์สร้างไว้ ณ ดินแดนตะวันออกกลางแห่งนี้