บูเช็กเทียน หนึ่งเดียวจักรพรรดินีผู้พลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์จีน

บูเช็กเทียนประสูติในปี ค.ศ. 624 ในตระกูลที่ร่ำรวยจากการค้าไม้ แม้บิดาของพระองค์จะมีภูมิหลังที่เรียบง่าย แต่ธุรกิจของเขาก็รุ่งเรืองจากการสนับสนุนของจักรพรรดิสุยองค์สุดท้าย และต่อมาบิดาของพระองค์ได้สนับสนุนหลี่หยวน (จักรพรรดิถังเกาจู่) ในการโค่นล้มราชวงศ์สุย ซึ่งทำให้สถานะของครอบครัวสูงขึ้น บูเช็กเทียนได้รับการศึกษาชั้นสูง ทั้งการอ่าน เขียน และการศึกษาด้านการปกครองและวรรณกรรม หลังจากบิดาเสียชีวิตในปี ค.ศ. 635 บูเช็กเทียนได้เข้าสู่พระราชวังในฐานะพระสนมชั้นต่ำ "ไฉเหริน" รับใช้จักรพรรดิถังไท่จงเป็นเวลา 11 ปี โดยไม่ได้รับการเลื่อนตำแหน่งใดๆ แม้จักรพรรดิถังไท่จงจะโปรดปรานและพระราชทานนามว่า "อู่เม่ยเหนียง" 

ขณะที่จักรพรรดิถังไท่จงประชวร หลี่จื้อ (ต่อมาคือจักรพรรดิถังเกาจง) พระโอรสได้เสด็จมาเยี่ยมบ่อยครั้งและตกหลุมรักบูเช็กเทียน หลังจากการสวรรคตของจักรพรรดิถังไท่จง บูเช็กเทียนและพระสนมที่ไม่มีโอรสธิดาถูกส่งไปเป็นแม่ชีที่วัดกานเย่ อย่างไรก็ตาม จักรพรรดินีหวังผู้ต้องการบ่อนทำลายสนมเซียว ได้จัดการให้บูเช็กเทียนกลับเข้าวังในฐานะพระสนมของจักรพรรดิถังเกาจง บูเช็กเทียนได้รับความโปรดปรานอย่างรวดเร็วและให้กำเนิดพระโอรส เธอใช้ความสามารถและเครือข่ายสายสืบเพื่อควบคุมวังหลวง และถูกกล่าวหาว่าสังหารธิดาของตนเองเพื่อใส่ร้ายจักรพรรดินีหวัง ซึ่งนำไปสู่การปลดจักรพรรดินีหวังและสนมเซียว บูเช็กเทียนจึงได้รับการแต่งตั้งเป็นจักรพรรดินีในปี ค.ศ. 655

เพื่อต่อต้านตระกูลขุนนางเก่าที่ต่อต้านพระองค์ บูเช็กเทียนได้ประหารชีวิตขุนนางจำนวนมาก และปฏิรูประบบการสอบขุนนาง เปิดโอกาสให้ผู้มีความสามารถเข้ามารับราชการโดยไม่จำกัดฐานะ พระองค์ยังย้ายเมืองหลวงไปยังลั่วหยาง ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางการค้าที่สำคัญ 

สุขภาพที่ทรุดโทรมของจักรพรรดิถังเกาจงทำให้บูเช็กเทียนเข้ามาบริหารราชการแผ่นดินมากขึ้น โดยทรงปกครองอยู่หลังม่านร่วมกับพระองค์ หลังจากการสวรรคตของจักรพรรดิถังเกาจงในปี ค.ศ. 684 พระองค์ได้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระโอรส จักรพรรดิถังจงจง เมื่อจงจงพยายามยืนยันอำนาจของตน บูเช็กเทียนได้ปลดเขาและตั้งหลี่ตั้น (จักรพรรดิถังรุ่ยจง) โอรสองค์เล็กขึ้นเป็นจักรพรรดิแทน จากนั้นพระองค์ก็ปกครองอย่างเปิดเผยต่อหน้าขุนนาง 

บูเช็กเทียนเผชิญกับการกบฏครั้งใหญ่ที่นำโดยตระกูลขุนนางเก่า ซึ่งท้าทายความชอบธรรมในการเป็นผู้ปกครองหญิงและไม่ใช่จากตระกูลหลี่ แต่พระองค์ก็สามารถปราบปรามการกบฏได้อย่างรวดเร็ว เพื่อให้ประชาชนยอมรับ พระองค์ได้มอบหมายให้พระภิกษุสงฆ์เผยแพร่เรื่องราวของพระโพธิสัตว์หญิงที่ปกครองอาณาจักร และมีการ "ค้นพบ" แผ่นหินอันน่าอัศจรรย์ที่มีจารึกสนับสนุนการปกครองของพระองค์ ในปี ค.ศ. 690 จักรพรรดิถังรุ่ยจงได้สละราชสมบัติ และบูเช็กเทียนได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ ก่อตั้ง ราชวงศ์โจว 

รัชสมัยของบูเช็กเทียนมีการพัฒนาที่สำคัญในระบบการสอบขุนนาง นำไปสู่ระบบราชการที่ยึดถือความสามารถมากขึ้น ประชาชนสามารถถวายฎีกาต่อราชสำนักได้โดยตรง ซึ่งช่วยปรับปรุงการปกครอง จีนมีความเจริญรุ่งเรืองทางวัฒนธรรม โดยมีการเพิ่มขึ้นของสตรีในการมีส่วนร่วมในศิลปะและวรรณกรรม พระองค์ยังขยายอิทธิพลของจีนเข้าสู่คาบสมุทรเกาหลีและเอเชียกลาง

บูเช็กเทียนท้าทายความไม่เท่าเทียมทางเพศโดยการแต่งตั้งสตรีให้ดำรงตำแหน่งราชการโดยไม่ขึ้นกับสามี ปรับระยะเวลาการไว้ทุกข์สำหรับบรรพบุรุษชายและหญิงให้เท่ากัน และส่งเสริมพระพุทธศาสนา ซึ่งพระองค์มองว่ามีข้อจำกัดสำหรับสตรีน้อยกว่า ในชีวิตส่วนตัว พระองค์มีชายบำเรออย่างเปิดเผย รวมถึงพี่น้องจางผู้เป็นที่ถกเถียง 

เมื่อพระชนมายุมากขึ้น บูเช็กเทียนเผชิญกับปัญหาการสืบราชสันตติวงศ์ ในที่สุดพระองค์ก็ตัดสินใจฟื้นฟูราชวงศ์หลี่ โดยแต่งตั้งพระโอรสที่ถูกปลด จักรพรรดิถังจงจง เป็นรัชทายาท เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 705 จงจงได้นำการรัฐประหาร ประหารชีวิตพี่น้องจาง และทวงคืนราชบัลลังก์ บูเช็กเทียนสวรรคตอย่างสงบเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม ค.ศ. 705 และถูกฝังเคียงข้างจักรพรรดิถังเกาจง โดยมีป้ายหลุมศพที่ไม่มีจารึก