รู้จัก "เ...้ย" และสัตว์ในวงศ์เดียวกัน 4 ชนิดในประเทศไทย – จากสัตว์น่ากลัว สู่ผู้ช่วยระบบนิเวศที่หลายคนอาจมองข้าม

หลายคนคงคุ้นเคยกับสัตว์ที่เราเรียกกันว่า “เ...้ย” หรือ “ตัวเงินตัวทอง” ซึ่งมักพบเห็นตามคลอง หนองน้ำ หรือแม้แต่ในสวนสาธารณะกลางเมือง แม้รูปลักษณ์ภายนอกอาจดูน่ากลัว ตัวใหญ่ เคลื่อนไหวเร็ว แต่แท้จริงแล้ว สัตว์ชนิดนี้มีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศมากกว่าที่หลายคนคิดค่ะ

วันนี้ดิฉันจึงขอเชิญชวนให้พวกเราทำความรู้จักกับ “เ...้ย” และสัตว์ในตระกูลเดียวกันอีก 3 ชนิด รวมทั้งประโยชน์ที่สัตว์เหล่านี้มีต่อธรรมชาติและชีวิตมนุษย์เรา

สัตว์วงศ์ "เ...้ย" ในประเทศไทย มีอยู่ 4 ชนิด ได้แก่

1. เ...้ย (Varanus salvator)

หรือที่เรียกกันว่า ตัวเงินตัวทอง เป็นชนิดที่พบได้ทั่วไปในทุกภูมิภาคของประเทศไทย มีลำตัวใหญ่ ลายจุดเหลืองดำ ว่ายน้ำเก่ง ชอบอาศัยใกล้แหล่งน้ำ เช่น คูคลอง หนองบึง และถือเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองอีกด้วยค่ะ

2. แลน หรือ ตะกวด (Varanus bengalensis)

ตัวเล็กกว่าเ...้ย ผิวหนังน้ำตาลเรียบ พบมากในพื้นที่แห้ง หรือป่าโปร่ง และยังพบได้ตามไร่นา ไร่สวนต่าง ๆ มีความคล่องแคล่ว ชอบกินแมลง และสามารถปีนป่ายได้ดี

3. เห่าช้าง (Varanus rudicollis)

พบเฉพาะบางพื้นที่ทางภาคใต้ เช่น จังหวัดพัทลุง และนครศรีธรรมราช ลักษณะคล้ายเ...้ย ขนาดใหญ่ใกล้เคียงกัน มีความเชื่อท้องถิ่นเกี่ยวกับอาถรรพ์ในบางพื้นที่ จึงพบเห็นได้ไม่บ่อย

4. ตุ๊ดตู่ (Varanus dumerilii)

เป็นชนิดที่ตัวเล็กที่สุดในกลุ่ม สีดำหรือสีเข้ม พบมากทางภาคตะวันตกและภาคใต้ของไทย อาศัยอยู่ในป่าลึก มีนิสัยว่องไว มักหลบซ่อนตามซอกไม้ พบเห็นได้ค่อนข้างยาก

โดยธรรมชาติ สัตว์เหล่านี้มักอาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำหรือป่าที่มีความชื้น บางครั้งเราอาจพบเ...้ยตามสวนสาธารณะใหญ่ ๆ หรือแม้แต่บริเวณมหาวิทยาลัย เช่น ม.นเรศวร ก็เคยมีเ...้ยอาศัยอยู่ในพื้นที่ โดยอยู่ร่วมกับผู้คนอย่างไม่ก่อความเดือดร้อน

ประโยชน์ของ "เ...้ย" ที่หลายคนอาจไม่เคยรู้

1. ช่วยกำจัดซากสัตว์

เ...้ยสามารถกินซากสัตว์ที่เน่าเปื่อย ซึ่งช่วยรักษาความสะอาดของธรรมชาติได้เป็นอย่างดี ด้วยระบบย่อยอาหารเฉพาะที่สามารถย่อยเนื้อเน่าได้

2. ช่วยควบคุมประชากรสัตว์บางชนิด

เ...้ยกินไข่ของสัตว์อื่น รวมถึงไข่งู มีส่วนช่วยลดจำนวนสัตว์มีพิษในระบบนิเวศ แม้จะไม่ใช่นักล่าตัวฉกาจ แต่ก็เป็น “ตัวควบคุมธรรมชาติ” อย่างหนึ่ง

3. มีบทบาทด้านเศรษฐกิจในต่างประเทศ

ในบางประเทศมีการเพาะเลี้ยงเ...้ยเพื่อใช้เนื้อบริโภค โดยเฉพาะส่วนโคนหางที่เรียกว่า “บ้องตัน” ซึ่งมีราคาสูง หนังของเ...้ยยังสามารถนำไปทำกระเป๋าและเข็มขัด เช่นเดียวกับหนังจระเข้ ส่วนเครื่องใน เช่น ดีและตับ ยังถูกนำไปใช้ในยารักษาโรคหัวใจอีกด้วย

4. ใช้ในงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์

นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยมหิดล เคยเก็บตัวอย่างดีเอ็นเอของเ...้ยเพื่อนำมาศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรม ซึ่งอาจนำไปสู่การพัฒนาให้เป็นสัตว์เศรษฐกิจในอนาคต

แม้ “เ...้ย” และญาติของมันในวงศ์เดียวกันจะมีรูปลักษณ์ที่อาจทำให้หลายคนรู้สึกหวาดกลัว แต่หากมองในแง่ของธรรมชาติและประโยชน์ที่พวกเขามีต่อระบบนิเวศแล้ว จะเห็นได้ว่าสัตว์เหล่านี้ก็มีคุณค่ามากมาย

หากเราเปิดใจ ทำความเข้าใจอย่างถูกต้อง ก็อาจมองเ...้ยในมุมใหม่ – ไม่ใช่เพียงสัตว์หน้าตาน่ากลัว แต่เป็นหนึ่งในฟันเฟืองเล็ก ๆ ที่ช่วยดูแลธรรมชาติให้สมดุลอย่างเงียบ ๆ